Ǵylym • 09 Maýsym, 2021

Baqytjannyń bıdaıy

337 ret kórsetildi

Qazirgi kezde otandyq aýyl sharýashylyǵynyń damýyna qatysty qazaq ǵalymdarynyń sińirgen eńbegi kóbine eskerilmeı qalyp jatady. Ásirese, egin sharýashylyǵyna qatysty tuqym tańdaý isinde jergilikti ǵylymnyń úlesi óte tómen. Munyń sebebin salaǵa jaýapty adamdardyń sheteldik ónimdi jıi tańdaýymen túsindirýge bolady.

Alaıda óz ortamyzda da aıtýly ǵalymdar az emes. Tipti tu­qym sharýshylyǵy salasy boıyn­sha ashqan jańalyǵymen álem ǵa­lymdarynyń aýzyn ashtyryp, qa­syn kergizgen jerlesterimiz je­terlik. Olardyń óndiriske engiz­gen jańa suryptary áli kúnge deıin su­ranysta. Iаǵnı otandyq ǵylymnyń dúnıejúzilik talapqa saı ónim tú­rin usyna alatynyn eshkim joqqa shyǵara almaıdy. О́kinishtisi, bilikti ǵalymdardyń naǵyz der shaǵynda ortamyzdan ketip jatqany. Jaqynda ómir­den ótkenine jyl tolatyn Baqytjan Qalybaev sondaı jan edi.

Baqytjan Saqbaıuly 1956 jy­ly 21 maýsymda Ońtústik Qazaq­stan oblysynda dúnıege kelgen bolatyn. Almatydaǵy aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyna 1972 jyly túsip, 16 jasynda stýdent atandy. 1977 jyly ınstıtýtty úzdik bitirip shyqqan soń, sol jyly Qa­zaq­ mal azyǵy óndirisi jáne jaıylym sharýa­shylyǵy ǵy­lymı zertteý ınstıtýtynda qyz­mettik jolyn bastady. 1978 jyly Krasnovodopad memlekettik seleksııalyq stansasyna kishi ǵylymı qyzmetker bolyp ornalasyp, tájirıbesi tolyqqan soń 1981 jyly Qazaqtyń Vılıams atyndaǵy eginshilik ınstıtýtyna qyzmetin aýystyrdy.

– Burynǵysha aıtqanda, KIZ – ǵalymdardyń qaınap jatqan ordasy edi ǵoı. Baqytjan Saqbaıuly aty ańyzǵa aınalǵan ǵalym Raqym Almabekuly sııaqty qazaqtyń iri tulǵasymen birigip, birneshe sortty shyǵarýǵa atsalys­ty. Tegi, Baqytjannyń ǵylymǵa qosqan úlesi aıtarlyqtaı. Ol –  búginde óndiriste egilip júr­gen kúzdik bıdaıdyń «Naz», «Sapaly», «Iýbıleınyı 60», «Almaly», trıtıkaleniń «Taza», qant qy­zylshasynyń «Taraz jáne Sheker» sorttarynyń ha­lyqa­ra­lyq deńgeıde pat­tentelýine eń­bek etken ári avtorynyń biri. 2013 jyly Qazaq eginshilik jáne ósimdik sharýashylyǵy ǵy­lymı-zertteý ınstıtýtynyń Tal­dy­qorǵan fılıalynyń dırektory qyzmetine taǵaıyndaldy. Ol 2018 jylǵa deıin ózine tapsyrylǵan jaýapty qyzmetti joǵary deńgeıde atqardy. Áriptesteri ǵalymnyń osy eńbegin eskerip, Baqytjannyń qurmetine bıdaıdyń jańadan shyqqan joǵary ónimdi bir sortyna «Pamıat Baqytjana» degen ataý berip, ol sort búginde memlekettik synaý komıssııasyna tapsyryldy, – deıdi ǵalymnyń áriptesi, bıologııa ǵylymdarynyń doktory, akademık Muhtar Qudaıbergenov. 

Búkil sanaly ǵumyryn aýyl sharýashylyǵy isine arnap, halyq úshin adal qyzmet atqaryp, azamat­tyq bıikten kóringen, qo­ǵamǵa adal eńbegi sińgen ǵa­lym Baqytjan Saq­baıulynyń aza­mattyq, ákelik qam­qorlyǵy da onyń áriptesteri men dostary úshin únemi úlgi bola bilgen eken.

– Dosymyz otbasynda tórt bala tárbıelep, olardy qatardaǵy aza­mat deńgeıine kóterdi. Barlyǵy joǵary bilimdi, elge tanymal, úl­gili otbasy boldy. Baqytjan ju­mysty úlken jaýapkershilikpen at­qaratyn. Jıyn-terimniń  qaı­nap júrip jatqan kezi. Sol kezdegi basshylardyń Baqytjanǵa bir emes, úsh jumysty tapsyrýyna baı­lanysty, sol jumystardy tııa­naqty atqaryp júrdi. Birese egis­tik  basyna shapqylap, oryp jatqan kombaınnyń sońynan ózi júrdi. Bıdaı suryptarynyń aralasyp ketpeýin baqylap, qoımada qaı jerge tógilýin qadaǵalady.  Bıdaı sorttarynyń óz attarymen saqtalyp qalýyna yqpal jasady. Bul qanshama ǵylym doktory bolǵan aǵalarynyń, apalarynyń jáne de qanshama ǵalymdardyń uzaq jyl boıy mańdaı terimen shyǵarylǵan suryptary edi. Jyldar boıy kóz maıyn taýysyp jasaǵan eńbekterin baǵalaý degen – adamdyqtyń belgisi. Mundaı eńbektiń qadirin osy jolmen ótken adam ǵana túsinedi, – deıdi  bıologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Áıip Ysqaqov.

Sońǵy jańalyqtar

Qazaqstanda et qymbattady

Qoǵam • Búgin, 15:10

Elimizde kıik sany kóbeıip keledi

Qazaqstan • Búgin, 14:41

ShQO-da elikti atqan brakoner sottaldy

Qoǵam • Búgin, 11:20

Uqsas jańalyqtar