Tehnologııa • 16 Qyrkúıek, 2021

Sıfrly derbestigimiz saqtala ma?

85 ret kórsetildi

Qazaqstan azamattary ózderine tıesili derbes derekter Reseı bıliginiń qolyna ótip kete me dep alańdaýly. Pikirtalastyń týyndaýyna «Sber» kompanııalar tobymen jasalǵan memorandým túrtki boldy. Kóp kúttirmeı buǵan qatysty Sıfrlyq damý mınıstri Baǵdat Mýsın túsinikteme berip, qoǵamda aıtylyp jatqan synnyń negizsiz ekenin alǵa tartty.

eGov.kz Qazaqstanǵa tıesili

Bul ýaǵdalastyqqa sáıkes «Sberbank» Qazaqstanǵa platformalyq modelin usy­nyp, Data driven government tujy­rym­damasy men sıfrly transformasııaǵa baılanysty jobalardy júzege asyrýǵa kómektesýi tıis. Mine, osyǵan baılanys­ty qoǵamnyń pikiri ekige jarylyp otyr. Memorandýmdy qoldamaıtyn taraptyń pikirine súıensek, osy arqyly elimiz jeke málimetterdiń taralýyna jol berip, sıfr­ly egemendiginen aıyrylady. Buǵan qosa «Elektrondy úkimetti damytýda elimizden birneshe esege artta qalǵan memleket bizge qalaı kómektesedi?» degen syndy pikirler az emes. Alaıda Sıfrlyq damý, ınnovasııa­lar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri bul aıtylǵandardy joqqa shyǵaryp, eGov.kz portaly Reseıge berilmeıtinin jetkizdi.

«Birinshiden, eGov.kz tek Qazaq­stanǵa ǵana tıesili jáne eshkimge be­rilmeıdi! «Qazaqstandyqtardyń bar­lyq deregi Re­seı Federasııasyna qol­jetimdi bolady» degen áńgimeler oryn­syz. Nelikten? Táýelsizdik al­ǵaly beri Qazaqstanda she­teldik jab­dyqtarmen jumys istep kele jatqan kóptegen kompanııa bar. Biraq ta bul qondyrǵylardy óndiretin elder bizge qatysty málimetterdi ıelene alady degendi bildirmeıdi. Elektrondy úki­metke kelsek, bul jerde bireýge má­limetter beriledi degen másele qoz­ǵal­maýy tıis. Osy rette eGov.kz neden tu­ra­tynyn qysqasha túsindire keteıin. eGov – bul barlyq memlekettik bazamen baılanystyrylǵan «sóre» sekildi. Bul bazalarǵa nemese júıelerge eshkim ári eshqashan qol jetkize almaıdy! Osy­dan bir aı buryn júrgizilgen taldaý qazaqstandyq memlekettik sektorda 400-den artyq aqparattyq júıe bar ekenin kórsetti. Bul memlekettik jyljymaıtyn múlik sekildi iri bazalardan bas­tap, olımpıada júldegerleri tirkelgen shaǵyn bazalarǵa deıin qamtıdy. Jańa tehnologııalar men múmkindikter ýaqy­tynda bizdiń mindetimiz – baǵdarlamalaý ádebi saqtalmaǵan jáne eskirgen qujat­tardyń negizinde jazylǵan júzdegen júıelerdiń ornyna barlyq málimet biryńǵaı platformada rettelgen jáne túsinikti ondaǵan júıege kóshý. Qazirgi eGov-ty mıllıondaǵan eski úıshik­termen salystyrýǵa bolady. Onyń ornyna zamanaýı tehnologııa­men jabdyqtalǵan platformany or­nat­­qymyz keledi. Halyq pen ekono­mı­kaǵa barynsha tıimdi bolý úshin sıfr­landyrýdyń «kesindi» modelinen tutastaı platformalyq modelge aýysatyn sát keldi», dedi B.Mýsın.

 

Bastapqy kod Qazaqstanǵa ashyq

Jaýapty vedomstvo basshysy IT sala­syndaǵy kez kelgen másele, onyń ishin­de halyqaralyq deńgeıdegi sheshim­der qaýipsizdik organdarynyń ruqsa­tymen qabyldanatynyn aıtty.

«Qazaqstan tarapy vendor se­kildi (tutynýshylarǵa taýarlar men qyz­met­terdi jetkizetin kez kelgen zańdy ne­mese jeke tulǵa) baǵdarlamalyq qam­­tamasyz etý men tehnıkalyq qol­daý­dy ózine alatyny týraly talapty qoıdy. «Sber» barlyq júıege jol ashý­ǵa, sondaı-aq qa­jetti kompo­nent­ter­diń bastapqy kodtaryn usy­nyp, qa­zaq­standyq serverlerde ornalas­ty­rý­ǵa kelisti. Demek bul ónimdi tutas­taı bas­tap­qy kodtarmen ala oty­ryp, ári qa­raı ózimiz súıemeldep júrgi­zetinimizdi ań­ǵartady», dedi mınıstr.

 

Jobaǵa otandyq kompanııalar tartylady

B.Mýsın osy jobaǵa bólinetin qa­ra­jattyń tutastaı «Sberbankke» beril­meıtinin de túsindirdi. Onyń sózine sensek, bul baǵytqa shamamen 500 mln dollar jum­salýy múmkin. Atalǵan aqshanyń bir bóligi jergilikti IT naryqqa ınvestı­sııa retinde quıylsa, ekinshi bóligi ınfra­qurylymdyq sheshimder­ge arnalady. Tek úshinshi bóligi ǵana «Sber-den» platformany satyp alýǵa baǵyttalady, dedi vedomstvo basshysy.

Sol sekildi Sıfrlyq damý, ınnova­sııa­lar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mı­nıstri platformalyq modeldi engizý­ge otan­­dyq IT kompanııalary mindetti túr­de qa­ty­satynyna ýáde berdi. Osy maqsat­ta sıfr­ly ónimdi engizý máselelerin qo­ǵam bel­sendileri men IT naryq ókilderi­nen tu­ra­tyn arnaıy komıssııa talqylaı­dy.

 

«Sberdiń» sıfrly transformasııasy zertteýge turarlyq pa?

Sarapshylardyń aıtýynsha, bul ázirge memorandým bolǵandyqtan naqty bir nárseni dóp basyp aıtý qıyn. Nege deseńiz, onyń tehnıkalyq qujattary áli ázirlenbegen nemese kópshilikke usy­nylmaǵan. Áıtse de qoǵamnyń eki­udaı pikiri elektrondy úkimetke, ıaǵnı memlekettik qyzmetterge baılanysty bolǵanyn eskersek, bul jerde másele múldem basqada jatyr deıdi mamandar.

«Ashyq derekkózderge súıensek, onda memorandým jaıly aıtylady. Shyn­dyǵyna kelgende, ony óz basym áli kórgen joqpyn. Biraq bir túsingenim, osy ýaǵdalastyq boıynsha «Sberbank» memlekettik basqarý júıesindegi sıfrly transformasııa jumystaryna tartylýy múmkin. Iаǵnı muny memlekettik qyzmet kórsetý máselelerimen shatastyrýǵa bolmaıdy. Osyǵan qatysty resmı qu­jattardy áli kórmegendikten tek óz oıym­dy aıta alamyn. Qysqasha toqtalsaq, eli­mizdegi iri kompanııalar men holdıngter derekter negizindegi memlekettik basqarýdyń jańa modeline aýysyp jatyr. Bul belgili bir sheshimderdi qabyldaýdyń jańa deńgeıi desek te bolady. Elektrondy úkimetke kelsek, ol azamattarǵa arnalǵan úkimet, ıaǵnı memlekettik qyzmet kórsetý salasymen baılanysty. Al joǵarydaǵy memorandýmda memlekettik organdar arasynda­ǵy baılanys jóninde qam­tylǵan. Demek elimizdiń Úkimeti mem­lekettik basqarýda tıimdi sheshim­derdi qabyldaýdyń joldaryn qaras­tyrýda. Osyny ajyrata bi­lýimiz ke­rek. Birinshiden, bul ázirge esh­qan­daı da bir mindettemeni júkte­meı­tin jaı ýaǵdalastyq ekenin umyt­paýy­myz qajet. Ekinshiden, bul salada «Sber­bank» myqty ma degenge kelsek, ras olar­dyń áleýetin moıyndamaýǵa bolmaıdy. Nege deseńiz, atalǵan kompanııa osy naryqta­ǵy negizgi oıynshylardyń biri sanalady. Bul banktiń 180 jyldyq tarıhy bar eke­nin eskersek, osy ara­lyqta atalǵan qar­jy ınstıtýty eski ana­logtyq júıeden jańa sıfrly jú­ıege tıimdi aýysa bildi. Demek bul «Sberbanktiń» álemdegi eń úl­ken sıfr­­ly transformasııany jasaý­ǵa qaý­­qary jetkenin baıqatady. Osyǵan kel­gende olardyń tájirıbesi zertteý­ge turar­lyq dep oılaımyn», dedi «Zer­de» ult­tyq aqparattyq-kommýnıkasııa­lyq hol­­dıngi» AQ basqarma tóraǵasy Arman Áb­dirasylov.

Budan túsingenimizdeı, elimiz reseı­lik banktiń bir mezette myńdaǵan joba­lardy basqarý tájirıbesin úıren­bek nıette. Bylaısha aıtqanda, byty­rańqy kúıde jatqan sheshimderdi ret­ke keltirip, memlekettik basqarý júıe­sin sapaly deńgeıge kóterý mejesi qoıy­lyp otyr.

 

Otandyq kompanııalardyń qımyly baıaý

«Ybyrai jas baǵdarlamashylar lıgasy» qoǵamdyq qorynyń basshysy Azıza Shýjeevanyń sózine súıensek, atalǵan máselede otandyq IT kompanııalar erte qımyldaǵanda jaǵdaı basqasha órbıtin edi.

«2015 jyldan beri bizdiń IT kom­panııalarǵa osy platformany ázirleýge ne kedergi boldy? Eger de kez kelgen IT kompanııa «bizde mundaı platformany ázirleýge resýrstar joq» dese, onda 6 jyl ishinde otandyq kompanııalardyń konsorsıýmyn qurýǵa ne kedergi boldy degen saýal týyndaıdy?! Memleketke senbeı ınvestısııa quıýǵa kúmánmen qarady deseńizder, «Memleket-jeke­menshik áriptestik týraly» zań bar emes pe? Osy tetiktiń negizinde kóptegen ká­sipker mektepter men basqa da ınfra­qurylym nysandaryn salyp jatyr. Mine, 6 jyl ótse de áli kúnge deıin mun­daı ónim daıyndalǵan joq. Biz 6 jyl ýaqytymyzdy joǵaltyp aldyq. Osy aralyqta elektrondy úkimettiń birde-bir aqparattyq-kommýnıkasııalyq plat­formasyn qura almadyq. Álbette, bul oraıda «Zerde» holdıngi men «UAT» AQ-ǵa qoıylatyn suraq kóp.

Ekinshiden, shyndyqqa týra qaraıyq. Nelikten jekelegen qazaqstandyq IT kom­panııalar qazir ǵana qımyldaı bas­­tady? Bul jerde IT kompanııalar ult­­tyq qaýipsizdik máselesine qatty alań­­­daıdy degenge sený qıyn. Sebebi IT ma­­mandary elektrondy úkimettiń ınfra­­­qurylymynyń qaýipsizdigi ser­ver­­lik ortalyqta, memlekettik teh­nı­ka­lyq qyzmet deńgeıinde jaqsy qor­ǵal­ǵa­nyn jaqsy biledi. Tipti «UAT» AQ bas­shysynyń ózi serverlik ortalyqta orna­lasqan derekter bazasyna qol jetkize almaıtyny belgili. Obektıvti túrde qa­raǵanda, otandyq kompanııalardyń, ási­rese memlekettik tapsyryspen otyr­ǵan­dardyń basty qorqynyshy – tabystan aıyrylyp qalý ekeni jasyryn emes», ­de­di qoǵamdyq qor basshysy.

Qazaqstandyq IT kompanııalar qa­ýym­dastyǵynyń prezıdenti Nurlan Isın aıtqandaı, «eger de bul másele aldymen qoǵamdyq tyńdaýlardyń súz­gisinen ótkende búgingideı rezonans týyn­damas edi. Tıisti sheshim qabyldanyp qoıǵandyqtan sóz talastyrýdan paıda joq», dedi ol. Osyǵan qatysty basqa da sarapshylardyń pikirin bileıik dep habarlasqanymyzben kópshiligi teh­nıkalyq qujatty kórmeı jatyp, oı bil­dirý qısynsyz ekenin aıtty. Rasymen de joǵaryda aıtylǵandaı, muny zańdy turǵyda móri basylǵan kelisimshartpen shatastyrý qatelik bolar. Sondyqtan da áliptiń artyń baǵýdan basqa amal joq.

 

Sońǵy jańalyqtar

Túrkistan oblysynda eki brakoner ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:06

Efıopııada pilder qyrylyp jatyr

Álem • Búgin, 11:58

Qazaqstanda un óndirý kólemi tómendedi

Ekonomıka • Búgin, 11:45

Dastın Pore: Makgregor – ótken shaq

Jekpe-jek • Búgin, 11:40

Gazǵa aýysqan kólikter sany artty

Qazaqstan • Búgin, 10:50

Alvares aýyr salmaqta alypqa aınala ma?

Kásipqoı boks • Búgin, 10:35

Elimizde 62 myńnan astam bala vaksına aldy

Koronavırýs • Búgin, 10:00

Dollar qaıtadan qymbattaı bastady

Qarjy • Búgin, 09:55

Qazaqstanda karantındik sharalar kúsheıtiledi

Koronavırýs • Búgin, 09:40

Uqsas jańalyqtar