Qazaqstan • 10 Qazan, 2021

Mıgranttar densaýlyǵyna mán bermeı bolmaıdy

60 ret kórsetildi

Qazir Eýropa elderiniń kóbi betperde taqpaǵan, lokdaýn bolmaǵan sııaqty. Bul aı­maqtaǵy vaksınalaý deńgeıiniń joǵary bolýynan desek bolatyndaı. Eýropalyq odaq­qa múshe birqatar el COVID-19-dan keıingi jańa bolashaqqa aıaq basty. Degen­men koronavırýs pandemııasynyń birneshe tolqynynan aman shyqqan kári qurlyq­tyń kóptegen turǵyny úshin kópshilik jınalǵan jer áli de qaýip sezimin týǵyzady.

COVID-19 ınfeksııasy 2020 jyly Eýropaǵa zańsyz ımmıgrasııa aǵy­nyn edáýir tómendetkenimen, 2021 jyl­ǵa qaraı bosqyndar kóshi qaıta qa­lyń­da­dy. Mıgranttar shekaralar jabyl­ǵan ýaqyt­ta ótken ýaqyttyń ornyn tol­tyrýǵa asyq­qandaı. О́ıtkeni kóshi-qon deń­geıi aı­tarlyqtaı artqan. Te­ńiz arqyly ótý sııaqty qaýipti baǵyt­tardyń kóbeıý yqtımaldyǵy da boljanyp otyr.

Mıgranttardyń osaldyǵy men olar­dyń ekonomıkalyq áserin eskersek, Eýro­palyq odaq COVID-19 pandemııasy­nan keıin ózderi kútkennen biraz basqasha ssenarııge tap bolýy ábden múmkin.

 

Koronavırýs kóshi-qondy qanshalyqty kemitti?

Pandemııa bastalǵannan bir jarym jyldan astam ýaqyt ótken soń, túrli taldaýlar men saraptamalar Eýropa elderindegi COVID-19 shekteýleri mıgranttar men pana izdeýshilerge qalaı áser etkenin kórsetti.

Shekaralyq baqylaý, elden shyǵý­ǵa nemese basqa elden kelýge shekteýler jáne vırýstyń taralýyn boldyr­maýǵa baǵyttalǵan basqa da sharalar bastapqy­da Eýropaǵa kóshti edáýir azaıtty.

Eýropalyq komıssııa 2021 jyldyń basynda «2020 jyly Eýropa odaǵyna múshe elderden pana suraý ótinishteri 33%-ǵa tómendedi» degen málimdeme jasady. Komıssııanyń aıtýynsha, shekaralardan zańsyz ótýdiń azaıǵany sonshalyqty, sońǵy ret mundaı tómen statıstıka 2013 jyly tirkelgen. Buǵan adam quqyqtaryna qatysty keıbir rettelmegen jaǵdaılar da áser etti.

Kóptegen pana rásimdeý bıýrosy men konsýldyq jabyldy, al keıbir porttar tipti qaýipti dep jarııalandy.

Qaısybir jaǵdaıda pana suraýshylar tipti ótinish te bere almady. Qozǵalys erkin­digin shekteý keı jerlerde bos­qyn­dardy antısanıtarlyq jaǵdaı­da qalýǵa májbúr etti. Olar kelgen el­derinde birden karantınge jatqyzyldy.

Koronavırýspen kúres sharalary Eýropaǵa ımmıgrasııany azaıtyp qana qoımaı, mıgranttardyń kelý joldaryn da ózgertti. Atap aıtqanda, Grekııa she­karasynyń jabylýy pana izde­genderdi Shyǵys Jerorta teńizinen alystatty. Al Soltústik Afrıka arqyly Italııaǵa aparatyn Ortalyq Jerorta teńizinde kóptegen mıgrant qaıtys boldy.

 

Zańsyz ımmıgrasııa taǵy qarqyn aldy

EO Frontex shekara agenttigi 2021 jylǵa arnalǵan basqa boljam jasap otyr.

Frontex-tiń sońǵy málimetterine nazar aýdarsaq, 2021 jyldyń qańtarynan tamyzyna deıin EO-da zańsyz kóshi-qon ótken jylmen salystyrǵanda 64%-ǵa ul­ǵaıǵan. Albanııa, Serbııa jáne Sol­tús­tik Ma­ke­donııa sııaqty Balqan elderi men Túr­kııa arqyly ótetin jáne Orta­lyq Jerorta teńizi baǵyttary boıynsha aǵyn eki ese artqan.

«Mundaı ósim COVID-19 shekteýleri joıylǵannan keıin kóshi-qon aǵynynyń qaıta bastalýyna baılanysty», deıdi Frontex sarapshylary.

Uıym málimetinde Shyǵys Jerorta teńizinde shekarany zańsyz kesip ótý sany azaıǵany kórsetilgen. Bul joǵaryda atap ótkenimizdeı, Grekııa shekaralarynyń jabylýyna baılanysty bolýy múmkin.

2021 jyly qaýipti Ortalyq Jerorta teńizi baǵyty arqyly shekarany zańsyz kesip ótkendigi tirkelgen 41 myń adam­nyń kóbi – týnıstikter. Odan keıin Bangladesh pen Mysyr azamattary tur. Lıvııa men Týnıs te azamattary kóptep kóship jatqan elder qatarynda.

Halyqaralyq kóshi-qon uıymy (HKU) 2020 jyldan 2021 jylǵa deıin Ortalyq Jerorta teńizi arqyly zańsyz ót­ken­derdiń sany eki ese kóbeıgenin aıta kele, bıyl qyrkúıekke deıin teńizde 1 163 mıgrant joǵaldy dep habarlady. Al ót­ken jyly dál osy ýaqyt aralyǵynda joǵal­ǵandar sany 600-den  asqan.

«О́kinishke qaraı, bıyl myńnan astam adamdy mezgilsiz joǵalttyq»,  dedi HKU-nyń ǵalamdyq kóshi-qon derekterin taldaý ortalyǵynyń (GMDAC) qyzmetkeri Djýlııa Blek.

Batys-Balqan baǵytynda da ótken jylmen salystyrǵanda zańsyz áreket­ter eki eselengen. Olardyń kópshiligi – Sırııa, Aýǵanstan jáne Marokkodan kelgen mıgranttar.

Endigi baǵyt – Eýropanyń  soltústigi

«Áleýmettik-saıası jáne ekono­mı­ka­lyq turaqsyzdyq, COVID-19 den­saýlyq daǵdarysynyń jaǵymsyz jáne uzaqqa sozylǵan saldary halyqtyń narazylyǵyn kúsheıtedi jáne EO-daǵy zańsyz kóshi-qonǵa qatysty qysymdy kúsheıte túsedi», deıdi Frontex.

Halyqaralyq kóshi-qon saıasatyn damytý ortalyǵynyń (ICMPD) aǵa keńesshisi Martın Hofman: «COVID Eýropaǵa zańsyz kóshi-qondy yntalandyratyn faktorlardy kúsheıtedi dep senimmen aıtýǵa bolady. Máselen, Týnıste týrızmniń quldyraýy jáne tabystyń odan ári tómendeýi halyqty Eýropaǵa turaqty emes jolmen kirýge májbúr etti», deıdi ol.

Kóshi-qonnyń taǵy bir mańyzdy faktory – ekonomıkany qalpyna keltirýde birkelkiliktiń bolmaýy. Bul adamdardy shetelde tabys tabý múmkindigin izdeýge májbúr etedi. Hofman buǵan mıgranttardyń Eýropanyń soltústigine betteýi dálel deıdi. Osy rette mıgranttar aǵyny tek qana ekonomıkaǵa emes, COVID-19 vırýsynyń taralýyna da áser etetinin aıtqan jón.

 

«Domıno áserin» eskerý mańyzdy

Endi eń mańyzdy másele – mıgranttar­dyń osaldyǵy vırýstyń taralýyna sebepshi ekenin eskerý.

«Zańsyz kelgen jáne biliktiligi tómen mıgranttardyń ómir súrý jáne jumys isteý sapasy tómen. Bul olardyń arasynda COVID-19 ınfeksııasynyń saldarynan qaıtys bolý deńgeıi basqalarǵa qaraǵanda joǵary ekenin bildiredi», dedi HKU sarapshysy Asha Manoharan.

Onyń aıtýynsha, zańsyz mıgrant­tardyń medısınalyq kómekke, sonyń ishinde COVID-19-ǵa qarsy vaksınaǵa qol jetimdiligi shekteýli.

«HKU álemniń 152 eliniń tek 33%-y ózderiniń ulttyq vaksınalaý josparlaryna zańsyz mıgranttardy da qosqanyn anyqtady», dedi Asha Manoharan.

Degenmen, mıgranttar Eýropada, tipti búkil álemde jumys kúshiniń mańyzdy bóligi ekenin eskergen jón.

EO-daǵy barlyq negizgi jumys­shynyń 13%-y – ımmıgranttar. Sony­men qatar Eýropanyń kóptegen eli maýsym­dyq mı­granttardy qajet etedi. Bul pan­de­mııanyń alǵashqy jylynda egin jınaý kezeńinde qatty bilindi.

Sondyqtan EO jáne basqa da memleketter mıgranttardyń densaýlyq máselesin sheshý úshin naqty saıası sharalar qabyldaýy qajet. Sarapshylar EO mıgranttardy da Densaýlyq saqtaý jáne vaksınalaý josparlaryna naqty engizýi múmkin degen boljam aıtady.

 

Sońǵy jańalyqtar

Almatynyń ońtústiginde jer silkindi

Aımaqtar • Búgin, 17:38

Almatyda qurylys krany qulady

Oqıǵa • Búgin, 14:21

Aýǵanstanda jarylys boldy

Álem • Búgin, 12:21

Álemdegi eń úlken muzdyq erip ketti

Ekologııa • Búgin, 11:05

Uqsas jańalyqtar