Ekonomıka • 22 Qazan, 2021

Kósh basyndaǵylar men sońyndaǵylar týraly

108 ret kórsetildi

Eýrazııalyq damý banki ózine qatysty elderdiń ekonomıka­lyq jaǵdaıyna sholý jasaǵan. Sholý Armenııa, Belarýs, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Reseı jáne Tájikstandy qamtıdy. Taldaýda ekonomıkalyq kórsetkishterdiń keń aýqymdy spektri nazarǵa alynady, atap aıtsaq – ishki jalpy ónim (IJО́), ónerkásip, paıyzdyq mólsherleme, ınvestısııa, tutynýshylyq shyǵyn, syrtqy jáne ishki saýda, ınflıasııa, nesıeleý, valıýta kýrsy, memlekettik qaryz degen sııaqty. Bes eldiń ahýalyn baıan­dap otyrsaq, uzaqqa sozyp alamyz, sondyqtan zertteý ishinen Qazaqstanǵa qatysty derekterdi sýyryp alaıyq.

«Qyrkúıekten beri álemdik energetıkalyq naryq qubylyp tur. О́tken aıda Eýropadaǵy gaz baǵasy pandemııaǵa deıingi kórsetkishinen bes ese qymbattap ketti. Bul spekýlıanttyq saýda áseri­nen týyndap otyrǵan tym qatty suranys ósimi sekildi. Gaz­ben qatar kómir men munaı baǵasy da sharyqtap jatyr. 2018 jyldan beri alǵash ret barreline 80 dollardan asyp tústi. Alaıda biz baǵa spırali odan ári aınala beredi dep oılamaımyz», deıdi EADB bas ekonomısi Evgenıı Vınokýrov.

Banktiń habarlaýynsha, qarjy na­ryǵynda da bári tynysh emes. Amerıka memlekettik qundy qa­­ǵaz­­darynyń tabysy AQSh-ta­ǵy sandyq jeńildetý baǵdar­la­ma­synyń qaıtarylýyn kútý­diń jáne FRJ-niń 2022 jylǵa ar­nal­ǵan mólsherlemeni joǵaryla­tý­dyń boljamynyń nátıjesinde qaıta­dan 1,5 paıyzdan asty. Qytaı ekonomıkasynyń baıaýlaýy da kún tártibine shyqty. Jyljymaıtyn múlik naryǵy, IT-sektor úshin de anyq táýekelder týyndady. Atalǵan faktorlar damýshy el­derdegi oblıgasııalar kiris­ti­ligi­niń ósýine alyp keledi, bul orta merzimdi perspektıvada qa­ryz­dyń turaqtylyǵy problemalaryn týdyrýy múmkin. Reseı men Qazaqstannyń joǵary emes deńgeıin jáne birshama qorynyń bar ekenin eskersek, bul elder táýekel aımaǵynan tys.

Eldegi shekteý sharalaryna qaramastan ekonomıka birtindep qarqyn alyp keledi dep esepteıdi bank. 2022 jylǵy úkimettik sharalar iskerlik belsendilikti qoldap, joǵarǵy baǵa qysymyn tejemek.

«Qańtar-qyrkúıekte IJО́ 3,4 paıyzǵa ósti. Tamyz aıynda COVID-19 indetiniń sharyqtaýyna jáne shekteý sharalarynyń engizilýine baılanysty iskerlik belsendilik ımpýlsi birshama tómendedi. Bul, ásirese, bólshek saýda jáne ónerkásiptik óndiris sektor­laryna teris áserin tıgizdi. Transport jáne qattaý salasyn­daǵy qyzmet kórsetý de keri kór­set­kishke ıe. Tamyzda bılikten qoldaý alǵannan keıin aýyl sharýa­shylyǵy dınamıkasy oń nátıjege shyqty. Memlekettiń anyq qoldaýyn sezinetin qurylys sek­tory ósim draıveriniń rólin atqarýda. Tamyz aıynda óner­ká­siptik óndiris qarqyny 1,9 pa­ıyz­dy qurady. О́ńdeýshi óner­kásiptegi qarqyn 4,7 paıyzǵa artty. Al qańtar-qyrkúıek ara­ly­ǵyndaǵy ınvestısııa da oń kór­set­kish kórsetti. Onyń nomı­naldy kólemi 2019 jyldyń qań­tar-tamyz aılaryndaǵy deńgeıine jetti. Bıyl metallýrgııa, farmasevtıka, aýyl sharýashylyǵyna ınvestı­sııa jaqsy salyndy. Taý-ken ón­di­r­isindegi ınvestısııalyq qyz­metti qalpyna keltirý pers­pektıvasy da oń baǵalanyp otyr. Tólem balansynyń jańartylǵan baǵalaýyna sáıkes sheteldik ınvestorlar tabysy birinshi jarty jyldyqta IJО́-niń 0,5 paıyzyna deıin ósken.

EABD eldegi iskerlik belsendi­lik ósti dep sanaıdy. Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń PMI jıyntyq ındeksi 51,4 ball bolǵan. Bir aı burynǵy kórsetkish 50,7 ball edi. Karantın sharalarynyń birshama jeńildetilýi óńdeýshi jáne qyz­met kórsetý salasyndaǵy isker­lik belsendiliktiń qaıta jan­danýy­na septigin tıgizgen. Logıstı­ka­l­yq qıyndyqtar saldarynan oryn­dalmaǵan tapsyrystar sany ul­ǵaıyp ketti. Sondaı-aq taýardyń ózindik quny da qymbattady. «Jyl­­dyń qalǵan ýaqytynda atal­ǵan trendter óńdeýshi ónerkásip dı­na­­mıkasyn birshama tejeıdi, biraq kún ótken saıyn onyń áseri ál­sireı beredi» dep joramal­daıdy.

«Syrtqy saýda aınalymy qań­­tar-shilde aralyǵynda 7,4 pa­ıyzǵa joǵarylady. Kórsetkishtiń kóbeıýine EAEO elderine jet­kizilimderdiń 42,1 paıyzǵa, jalpy eksporttyń 10,6 paıyzǵa ulǵaıýy áserin tıgizdi. Importtyń oń dınamıkasyn qalyptastyrýda ıntegrasııalyq birlestikter ról oınady. Eger EAEO elderinen keletin jetkizýlerdiń nomınaldy kólemi 18,9 paıyzǵa ulǵaısa, úshinshi elderden keletin taýar kólemi 9,3 paıyzǵa qysqarǵan. Biz­diń kózqaras boıynsha, Qazaq­­stan­da jaqyn perspektıvada úshinshi eldermen syrtqy saýda aınalymyn ulǵaıtýǵa degen áleýet bar. Qys yzǵarynyń erte sezile bastaýy álemde ener­ge­tı­ka­lyq resýrs­qa degen suranys­ty art­tyryp ji­berd­i. Bul jaǵdaı Qazaq­stannyń eks­porttyq tabysyn arttyrýy múmkin» delingen sholýda.

Bank óz sholýynda ınflıasııa máselesine de toqtalǵan. Bizdiń baǵalaý boıynsha tutynýshylyq baǵalar ındeksiniń jyldyq ósimi eń joǵarǵy mánge jaqyndady. Bul bizdiń kútýlerimizge saı kele­di deıdi bank.

«Azyq-túlik taýarlary ba­ǵasy­nyń sharyqtaýy ınflıasııa dı­na­mıkasynyń negizin qa­lyp­tas­tyrýdy jalǵastyryp jatyr. Ishki tutynýshylyq sura­nystyń qalyptasýyna baılanys­ty azyq-túlik emes komponent te qym­bat­tap jatyr. Inflıasııa dınamı­ka­syndaǵy kúrt burylys kúzdiń sońynda bolady dep kú­te­miz. Qys­tyń basy, jyldyń so­­ńyn­­da onyń deńgeıi 7,9 paıyz bol­­maq. Tutyný­shylyq baǵalar ósi­mi­­niń baıaý­laýy, statıstıkalyq ef­fek­t­i­den bólek, áleýmettik ma­ńyz­­dy taýar­lar baǵa­syn ustap turý­ǵa ba­ǵyt­talǵan úki­met­tiń ákim­­shi­lik shara­lary men kezeń-kezeńi­men atqa­rylatyn aqsha-nesıe yn­ta­lan­dyrý sharasy ınflıa­sııanyń tó­men­deýine kómek­tesedi» dep jazady bank.

Memlekettik bıýdjet tapshy­ly­ǵyn da eskergen bank, bıyl tabys­tyń artýyna salyq túsim­deri úlken úles qosyp jatyr degen tujyrym aıtady. Al salyq­tyń artýyna áser etken faktorlar – is­kerlik belsendiliktiń tiri­lýi jáne mańyzdy eksporttyq taýar­lar­dyń álemdik baǵasynyń kóterilýi.

«Nomınaldy tabys ósimine Ulttyq qordan túsetin transfert 2020 jyldyń segiz aıymen salys­tyrǵanda azaıǵan. Onyń kólemi 2019 jyldyń qańtar-tamyzymen salystyrǵanda áli de bolsa 1,3 ese joǵary. Bıyl tabys ósiminiń nomınaldy qarqyny byltyrmen salystyrǵanda 2,7 ese baıaýlap qaldy. Degenmen áleýmettik qoldaý bıýdjet shyǵyndarynyń basty baǵyty bolyp tur. Úkimet josparyna sáıkes bıyl jyl qorytyndysy boıynsha bıýdjet tapshylyǵy IJО́-niń 3,5 paıyzyn quraıdy. Bul 2020 jyldyń kórsetkishinen 0,5 paıyzǵa tómen» delinedi bank zertteýinde.

Sońǵy jańalyqtar

Amanatqa adaldyq

Ádebıet • Keshe

Jantórın jańalyǵy

Kıno • Keshe

Azattyq úshin arpalysqan

Tarıh • Keshe

Dıllıan Ýaıt qaharyna mindi

Kásipqoı boks • Keshe

Uqsas jańalyqtar