Tehnologııa • 22 Qazan, 2021

Hakerdiń kózdegeni – ónerkásip

74 ret kórsetildi

«Kasperskıı zerthanasy­nyń» deregine súıensek, bıyl Qazaqstan men Reseı­degi iri kompanııalar kıber­sha­býyldyń saldarynan orta eseppen 700-900 myń dol­lar kóleminde qarajat joǵalt­qan. Al DarkNet nemese «jasyryn jelidegi» Qazaqstan azamattaryna qatysty jeke málimetter shamamen 20-700 dollar kóleminde baǵalanady.

DarkNet-te talaı qazaqstandyqtyń deregi júr

Damyǵan zamanda tyń tehnolo­gııa­lar kóptegen jumysty jeńilde­tip, turmys-tirshilikte qolǵabys etip jat­qany qýantady, árıne. Alaıda sıfrly prosester qarqyn alǵan sa­ıyn adamdar qorǵansyzdyń kúnin keshýge májbúr ekeni de jasyryn emes. Telefon alaıaqtary, bank kartalarynan aqshanyń jymqyrylýy, derbes derekterdiń jelige taralýy – bul sıfrlandyrýdyń kóleńkeli jaǵy. Desek te qaskóılerdiń qaqpanyna túsemiz eken dep ınnovasııalyq ıgi­likterden bas tarta almaıtyny­myz anyq. Qalasaq ta, qalamasaq ta jańa tehnologııalar ómirimizge myqtap enip otyr. Sonda qaıtpek kerek?

«Kasperskıı zerthanasynyń» kıberqaýipsizdik jónindegi sarapshysy Dmıtrıı Galovtyń aıtýyn­sha, adamdar kásibı jáne jeke máse­lelerine baılanysty ózderiniń der­­bes derekterin túrli uıymdarǵa berip ja­tatyndyqtan, kóp jaǵdaıda olar­dyń jelige taralyp ketpeýine áser ete almaıdy. Sol sebepti jeke málimettermen jumys isteýdiń ja­ýap­kershiligin kúsheıtý qajet dep sa­naıdy maman.

«Jumys babymen nemese jeke máselelerimiz boıynsha ózimizge qa­tysty málimetterdi túrli uıymdar­ǵa berýge týra keledi. Mine, osy rette atal­ǵan uıymdar sıfrly formatta­ǵy qujattarmen óte muqııat jumys istep, olardy saqtaı bilýi tıis. Biraq ómirde túrli jaǵdaı oryn alady. Sondyqtan qaskóılerdiń kóleńkeli áreketine jol bermeýge tyrysý kerek. Atap aıtsaq, derbes derekterdi ashyq kúıde bermegen jón. Son­daı-aq olardy kópshilik kóretindeı ashyq túrde saqtamaǵan durys. Dese de teris saldarǵa únemi daıyn bolýy qajet. Nege deseńiz, eń kúshti qorǵanys – sizdiń derekterińizdiń 100 ret taralyp ketýine daıyn bolý.

Eger de belgisiz tulǵalar qońy­raý shalyp, jeke málimetterdi sizge qarsy qoldanýǵa tyryssa, áýeli sal­­qynqandylyq tanytyńyz. Iаǵnı mun­daı jaǵdaıdyń ózine salmaqty qaraý qajet. Bul oraıda osyndaı sátterden shyǵýǵa kómektesetin qu­­ral­dar joq emes. Birinshiden, tir­keý málimetterine qatysty aıtar bolsaq, jeke málimetterdiń taralýynyń ras-ótirigin tekseretin arnaıy saıttar bar. Eger de aqparat rastalsa, onda sizge logın men qupııa sózdi aýystyrý jóninde keńes beriledi. Sol sekildi áleýmettik jelilerge ar­nalǵan qaýipsiz ornatý júıeleri de qarastyrylǵan», dedi D.Galov.

Mamandardyń pikirine sensek, búginde hakerler úshin qoldaný­shy­larǵa qatysty kez kelgen aqparat mańyzdy. Bul oraıda málimetterdiń kólemdiligi biraz máseleni sheshetinin aıta ketý kerek. Álbette, «sıfrly» buzaqylar tek adamnyń esimimen shek­telip qalmaıdy. Munymen birge tirkeý mekenjaıy, telefon nómiri, jyljymaly jáne jyljymaıtyn múlikke qatysty derekter anyqtal­sa, belgili bir táýekelder týyndaýy múmkin.

Aıtalyq, tólqujat nemese selfı skaneri bar málimetter paketi sha­mamen 4 dollardan bastalady. Bu­ǵan qosa Netflix, Amazon syndy strı­mıngtik plaftormalardyń óni­mine zańsyz qol jetkizýge múm­kin­dik beretin derekter de satylady. Olardyń quny – 50 sent pen 8 dol­lardyń aralyǵynda. Bank kar­tala­rynyń málimetteri 6-20 dollar aralyǵynda saýdalansa, ınternet-bankıngtiń tirkeý derekteriniń baǵa­sy shotta qalǵan somaǵa baılanysty dep naqtylady kıberqaýipsizdik sarapshylary. Shet memleketterde ınternetten tipti medısınalyq kartaǵa baılanys­ty málimetterdi de satyp alýǵa bolady.

 

О́nerkásipke baǵyttalǵan shabýyl kóbeıdi

«Kasperskıı zerthanasynyń» mamandary Qazaqstannyń ónerkásip sektorynda kem degende 90 aqyldy óndiristik qurylǵynyń kemshiligin tapqan. Olardyń deni elorda (10-ǵa jýyq kásiporyn) men Almatyda (50-den asa kásiporyn) ornalasqan áleýmettik turǵyda mańyzdy óndi­ris oryndary. Osy máseleni qolǵa almasa, muny kıberqylmyskerler utymdy paıdalanyp ketýi múmkin.

«О́nerkásip – shıfrlaýshy­lar­­dyń áreketinen eń kóp zardap she­getin sala sanalady. Nege dese­ńiz, olardyń qaýipsizdik júıesi eskir­gen jáne zaman talabyna saı emes. О́ndiris turaqtap qalsa, bıznes shy­ǵynǵa batatyny belgili. Son­dyq­tan da kásiporyndarǵa kıber­qyl­myskerlerge aqshany tó­lep, ju­­mysqa tez oralǵan ońaı. Tip­ti Qazaq­standaǵy ónerkásiptik qaýip­terdi jyldam skanerleý stra­te­gııalyq mańyzy bar ondaǵan aqyl­dy júıelerge hakerler ońaı shabýyl jasaı alatynyn kórsetti. Kı­ber­qaýipsizdik erejelerine sáıkes mun­daı qurylǵylar ınternetten to­lyǵymen ajyratylýy tıis. Soǵan qa­ramastan muny elep otyrǵandar shamaly. Onyń saldary ártúrli bolýy múmkin. Atap aıtqanda, aqparattyń taralyp ketýinen bastap, óndiristiń tolyǵymen toqtalýyna deıin», de­di «Kasperskıı zerthanasynyń» ónerkásiptik kıberqaýipsizdik jó­nindegi saraptamalyq ortalyǵynyń basshysy Anton Shıpýlın.

 

Qazaqstannyń qaýipsizdik júıesi osal

Kaspersky ICS CERT málimetine sáıkes bıyl birinshi jartyjyl­dyq­ta tehnologııalyq prosesti bas­qa­rýdyń avtomattandyrylǵan jú­ıe­sinde buǵattalǵan zııandy baǵ­­darlamalardyń álemdegi úlesi 33,8%-dy qurady. О́kinishke qa­raı, elimizde bul kórsetkish 40,7%-ǵa jetip, osy jaǵynan top-15 memlekettiń qata­ryna enip otyrmyz.

Arnaıy statıstıka kórsetken­deı, respýblıka aýmaǵyndaǵy teh­nologııalyq prosesti basqarýdyń avto­mattandyrylǵan júıelerine baǵyttalǵan qaýiptiń basym bóligi ǵalamtor, sondaı-aq tasyǵysh quryl­ǵylar (fleshka, qatty dısk) arqyly keletini anyqtaldy. Kóp jaǵdaıda kásiporyndarǵa kıbershabýyldar vırýsty veb-servıster men zııandy kod arqyly jasalady.

«Jańa zertteýimizdiń barysyn­da bıznestiń aldynda turǵan eń kúr­­deli máselelerdiń qataryna – zań normalaryna sáıkes jeke jáne korporatıvtik derekterdi qor­ǵaý, son­daı-aq qyzmetkerlerdiń sıfr­ly saýattylyǵyn arttyrý kire­ti­nin anyqtadyq. Budan bó­lek isker­lik ortany jyldan-jyl­ǵa kúrdele­nip bara jatqan IT ınfra­qury­lym­nyń máselesi alańdatady. О́ıt­keni bul qaýipsizdik júıesine arnal­ǵan bıýdjetti ulǵaıtýǵa máj­búr­leıdi. Derekterdiń taralýy men kıber­shabýylǵa baılanysty qaýipti seıiltý úshin kompanııalarǵa qyzmetkerler arasynda aqparattyq qaýipsizdikke arnalǵan trenıngterdi jıi ótkizýge keńes beremiz. Vırýsqa qarsy dástúrli quraldardy aınalyp ótetin qaýipti baǵdarlamalardy anyqtaý úshin zamanaýı tehnologııalyq sheshimder­di qoldanǵan áldeqaıda tıimdi», dedi «Kasperskıı zerthanasynyń» Orta­lyq Azııa men Mońǵolııa boıynsha kommersııalyq dırektory Valerıı Zýbanov.

Jahandyq statıstıkaǵa kóz jú­girt­sek, sońǵy jasalǵan kıbershabýyldar kompanııalarǵa aýyr tıgen. Máselen, ortasha shyǵyn kólemi 1,4 mln dollardy qurap, tutastaı álem boıynsha málimetterdiń taralýynan kommersııalyq uıymdardyń 32%-y zardap shegipti.

 

Sońǵy jańalyqtar

Ábilhan kásipqoı boksqa aýysty ma?

Kásipqoı boks • Búgin, 12:39

7361 týrıst elge oraldy

Qoǵam • Búgin, 12:20

Rezervte qansha dáriger bar?

Koronavırýs • Búgin, 12:16

Qazposhta tarıfter qunyn tómendetti

Qazaqstan • Búgin, 11:55

Qor naryǵynda dollar taǵy arzandady

Ekonomıka • Búgin, 11:46

Elde shekteý sharalary kúsheıtildi

Koronavırýs • Búgin, 11:45

Qanat Islam reıtıngte tómendedi

Kásipqoı boks • Búgin, 10:30

«Sary» aımaqta jalǵyz-aq óńir qaldy

Koronavırýs • Búgin, 09:56

Jańa bapkerlerge úmit artamyz

Kúres • Búgin, 09:47

1142 adam koronavırýstan saýyqty

Koronavırýs • Búgin, 09:05

Jánibek tórtinshi orynda

Boks • Búgin, 08:59

Tuńǵysh ret qatysady

Qysqy sport • Búgin, 08:55

Shyrshalar «shyryldamaıdy»

Aımaqtar • Búgin, 08:52

Býblık ekinshi kezeńge ótti

Tennıs • Búgin, 08:50

Áleýmettiń ákimderden kúteri kóp

Qoǵam • Búgin, 08:45

Chempıondy kútip aldy

Sport • Búgin, 08:42

Jetisý: jaǵdaı turaqtaldy ma?

Aımaqtar • Búgin, 08:39

Úsh jylda 26 myń jumys ornyn qurmaq

Qoǵam • Búgin, 08:37

Aqtóbe:«Qańtar sabaqtary»

Aımaqtar • Búgin, 08:35

Uqsas jańalyqtar