Aımaqtar • 02 Qarasha, 2021

Saıasynda almanyń...

44 ret kórsetildi

Eńbekshiqazaq aýdanynda qarqyndy baq ósirý óris aldy. Sońǵy jyldary Almaty oblysynda baq ósirýdiń ıntensıvti túri qarqyn ala bastady. Kóptegen sharýashylyqtar ozyq tehnologııalardy ıgerip, sonyń arqasynda sapaly ónim alýda. Jalpy, ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha Almaty oblysynda baqtar kólemi 23,7 myń gektarǵa jetken, sonyń 2,8 myń gektary – ıntensıvti baq. Al byltyr óńirde eski baqtardy jańartý esebinen 494,1 ga jańadan baq otyrǵyzylǵan.

Máselen, Eńbekshiqazaq aýdanynda 25 sharýashylyq ıntensıvti baq ósirýmen aınalysady. Aýdandaǵy mundaı baqtyń aýmaǵy 2 myń gektardan asty. Sonyń nátıjesinde alma jınaý kólemi 50 myń tonnaǵa deıin ulǵaıyp, ónimdilik gektaryna 84 sentnerge jetti. Osyndaı zamanaýı baq ósirýshilerdiń aldyńǵy qataryndaǵy Alma Mater Fields seriktestigi kútip baptap otyrǵan aýmaqtyń kólemi 500 gektarǵa jetti. Iаǵnı qysqa merzim ishinde qarqyndy baq ósirýdiń tıimdiligin kórsetken Alma Mater Fields seriktestiginiń tájirıbesi oblystyń ózge aýdandaryna úlgi bolýǵa ábden laıyq. Qazir seriktestik Ashysaı, Taýsúgir, Qyzylsharyq aýyldarynda ornalasqan baq­tarynan mol ónim jınap, naryqqa jóneltip otyr. 2017 jyly kompanııanyń Qyzylsha­ryq aýylynda ornalasqan baǵynda almanyń birneshe sorty otyrǵyzylǵan eken. «Gala», «Golden Delıshes», «Grennı Smıt», «Fýdjı» jáne basqa da joǵarǵy sorty kóshetter tez jersinipti. 126 gektar alqaptaǵy jas alma baǵy arnaıy tormen qaptalǵan. Bul tor aǵashtar­dyń jemisterin qustardan, burshaqtan qorǵap turady, sol sııaqty ystyqtan da saqtaıtyn múmkindigi bar. Baqtaǵy alma aǵashtary­nyń otyrǵyzylǵanyna aldy 3-4 jyl bolǵan. О́nim de jyl saıyn artyp keledi. Byltyr baq ósi­rý­shiler ár gektarynan 40 tonnaǵa jýyq alma aldy.

– Bir gektarda 4200 alma kósheti ósip tur. Olardyń bıiktigi 3,5 metrge jetedi. Jemis aǵash­tarynyń aralyǵy – 80 sm. Bul – ınten­sıvti baqtyń negizgi sıpattarynyń biri. Aǵash­tar arasyndaǵy aralyq olardyń nyǵaıyp, ósýine múmkindik beredi. Bul bir jaǵynan jer ýchaskesin únemdi paıdalanýǵa, ekinshi jaǵynan mol ónim alýǵa jaǵdaı jasaıdy, – deıdi sharýa­shylyq basqarýshysy Rashıd Atambaev.

Qazir baqta tamshylatyp sýarý teh­nolo­gııa­sy qoldanylady. Ár aǵashqa kúnine 12 lıtr sý jumsalady. Barlyǵy avtomatty qu­­rylǵylarmen júıelengendikten, qury­lym­dy bir ǵana adam basqarady. Taǵy úsh adam sýarý qubyrlarynyń qoqysqa, topy­raqqa ­to­lyp qalmaýyn qadaǵalap otyrady eken. Alma aǵash­tarǵa mıneraldy tyńaıt­qyshtar qoldany­lady, bul óz kezeginde olardy zııankesterden qor­ǵaý­ǵa yqpal etedi. Bul jumysqa Polshadan arnaıy oqyp kelgen agronom Jumash Erketań ­jaýap beredi. Baq ósirýdiń ozyq tehnologııasy­nyń ereksheligin meńgergen maman sheteldik ma­mandarmen tájirıbe almasyp, biliktiligin shyńdap otyrady, sóıtip otandyq baq sharýashylyǵyn damytýǵa óz úlesin qosyp keledi. Al kúzgi jıyn-terin ju­mystaryna jergilikti turǵyn­dardan tartylyp, sharýashylyqta 300 adamnan artyq qol kúshi jumys isteıdi.

– Baq ósirý jumyspen qamtýǵa jaǵdaı jasap otyr. Bul jerde qazan aıynyń ortasyna deıin isteımiz. Munda ár adam kúnine 800 kg alma jınaýy kerek. Jalaqymyz jaqsy, deıdi Qyzylsharyq aýylynyń turǵyny Jazıra Qaınarbaeva.

Negizi baqtaǵy jumys ónim jınaýmen ǵana aıaqtalmaıdy, sondyqtan sharýashylyqta jyl boıy shamamen seksendeı adam jumys isteıdi.

– Tor jınaýdyń ózi biraz ýaqytty alady. Jemis aǵashtarynyń artyq butaqtaryn qııý da – mańyzdy is. Mundaı jumystar kóktemge deıin jalǵasady. Sonymen birge baq aýmaǵynda eki jemis-jıdek qoımasy bar. Ondaǵy 18 kamerada almany qysqy jáne jazǵy kezeńderde saqtaýǵa barlyq múmkindik jasalǵan, deıdi sharýashylyqqa jaýapty Rashıd Atambaev.

Jalpy, Alma Mater Fields seriktestigi ózi­niń satylaı damýyn 2017 jyly bastaǵan. О́tken 4 jyl ishinde kompanııa 490 ga jerge ıntensıvti baq otyrǵyzdy, syıymdylyǵy 7200 tonnalyq 2 jemis saqtaıtyn qoıma sal­dy, qýaty saǵatyna 1 myń lıtr bolatyn tike­leı syǵymdaý arqyly shyryn shyǵaratyn óndiristi iske qosty. Qazirgi kezde jańa jemis qoımasynyń jobasy daıyndalyp jatyr eken. Kompanııada júzden astam turaqty jumys orny bar, sol sııaqty bes júzden astam maýsymdyq jumys orny ashylǵan. Jobanyń jalpy quny – 12 mlrd teńge.

Aıtpaqshy, Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy jemis-jıdek alqaby – 7321 ga, shekildeýikti-súıekti daqyldar – 6828 ga, sonyń ishinde alma baqtary – 6161 ga shamasynda. Al ıntensıvti alma baǵynyń úlesi 2170 gektar eken. 2020 jyly aýdandaǵy alma óniminiń jalpy jıyny 49,5 myń tonnaǵa jetse, onyń 10 myń tonnasyn osy qarqyndy baqtar bergen. Aýdanda qazir Almanyń «Gala», «Fýdjı», «Red Delı­shes», «Golden Delıshes», «Djonaton», «Grennı Smıt», «Aıdared», «Djonagold», «Djo­na­prıns» sorttary ósiriledi. Sondaı-aq aýdan aýmaǵynda 35 myń tonnaǵa deıin jemis-jıdek jáne kókónis saqtaıtyn qoıma bar. Bul ónimdi uzaq saqtap, sapasyn tómendetpeýge yqpal etip otyr.

Máselen, Eńbekshiqazaq aýdanynda 25 sharýashylyq ıntensıvti baq ósirýmen aınalysady. Aýdandaǵy mundaı baqtyń aýmaǵy 2 myń gektardan asty. Sonyń nátıjesinde alma jınaý kólemi 50 myń tonnaǵa deıin ulǵaıyp, ónimdilik gektaryna 84 sentnerge jetti. Osyndaı zamanaýı baq ósirýshilerdiń aldyńǵy qataryndaǵy Alma Mater Fields seriktestigi kútip baptap otyrǵan aýmaqtyń kólemi 500 gektarǵa jetti. Iаǵnı qysqa merzim ishinde qarqyndy baq ósirýdiń tıimdiligin kórsetken Alma Mater Fields seriktestiginiń tájirıbesi oblystyń ózge aýdandaryna úlgi bolýǵa ábden laıyq. Qazir seriktestik Ashysaı, Taýsúgir, Qyzylsharyq aýyldarynda ornalasqan baq­tarynan mol ónim jınap, naryqqa jóneltip otyr. 2017 jyly kompanııanyń Qyzylsha­ryq aýylynda ornalasqan baǵynda almanyń birneshe sorty otyrǵyzylǵan eken. «Gala», «Golden Delıshes», «Grennı Smıt», «Fýdjı» jáne basqa da joǵarǵy sorty kóshetter tez jersinipti. 126 gektar alqaptaǵy jas alma baǵy arnaıy tormen qaptalǵan. Bul tor aǵashtar­dyń jemisterin qustardan, burshaqtan qorǵap turady, sol sııaqty ystyqtan da saqtaıtyn múmkindigi bar. Baqtaǵy alma aǵashtary­nyń otyrǵyzylǵanyna aldy 3-4 jyl bolǵan. О́nim de jyl saıyn artyp keledi. Byltyr baq ósi­rý­shiler ár gektarynan 40 tonnaǵa jýyq alma aldy.

– Bir gektarda 4200 alma kósheti ósip tur. Olardyń bıiktigi 3,5 metrge jetedi. Jemis aǵash­tarynyń aralyǵy – 80 sm. Bul – ınten­sıvti baqtyń negizgi sıpattarynyń biri. Aǵash­tar arasyndaǵy aralyq olardyń nyǵaıyp, ósýine múmkindik beredi. Bul bir jaǵynan jer ýchaskesin únemdi paıdalanýǵa, ekinshi jaǵynan mol ónim alýǵa jaǵdaı jasaıdy, – deıdi sharýa­shylyq basqarýshysy Rashıd Atambaev.

Qazir baqta tamshylatyp sýarý teh­nolo­gııa­sy qoldanylady. Ár aǵashqa kúnine 12 lıtr sý jumsalady. Barlyǵy avtomatty qu­­rylǵylarmen júıelengendikten, qury­lym­dy bir ǵana adam basqarady. Taǵy úsh adam sýarý qubyrlarynyń qoqysqa, topy­raqqa ­to­lyp qalmaýyn qadaǵalap otyrady eken. Alma aǵash­tarǵa mıneraldy tyńaıt­qyshtar qoldany­lady, bul óz kezeginde olardy zııankesterden qor­ǵaý­ǵa yqpal etedi. Bul jumysqa Polshadan arnaıy oqyp kelgen agronom Jumash Erketań ­jaýap beredi. Baq ósirýdiń ozyq tehnologııasy­nyń ereksheligin meńgergen maman sheteldik ma­mandarmen tájirıbe almasyp, biliktiligin shyńdap otyrady, sóıtip otandyq baq sharýashylyǵyn damytýǵa óz úlesin qosyp keledi. Al kúzgi jıyn-terin ju­mystaryna jergilikti turǵyn­dardan tartylyp, sharýashylyqta 300 adamnan artyq qol kúshi jumys isteıdi.

– Baq ósirý jumyspen qamtýǵa jaǵdaı jasap otyr. Bul jerde qazan aıynyń ortasyna deıin isteımiz. Munda ár adam kúnine 800 kg alma jınaýy kerek. Jalaqymyz jaqsy, deıdi Qyzylsharyq aýylynyń turǵyny Jazıra Qaınarbaeva.

Negizi baqtaǵy jumys ónim jınaýmen ǵana aıaqtalmaıdy, sondyqtan sharýashylyqta jyl boıy shamamen seksendeı adam jumys isteıdi.

– Tor jınaýdyń ózi biraz ýaqytty alady. Jemis aǵashtarynyń artyq butaqtaryn qııý da – mańyzdy is. Mundaı jumystar kóktemge deıin jalǵasady. Sonymen birge baq aýmaǵynda eki jemis-jıdek qoımasy bar. Ondaǵy 18 kamerada almany qysqy jáne jazǵy kezeńderde saqtaýǵa barlyq múmkindik jasalǵan, deıdi sharýashylyqqa jaýapty Rashıd Atambaev.

Jalpy, Alma Mater Fields seriktestigi ózi­niń satylaı damýyn 2017 jyly bastaǵan. О́tken 4 jyl ishinde kompanııa 490 ga jerge ıntensıvti baq otyrǵyzdy, syıymdylyǵy 7200 tonnalyq 2 jemis saqtaıtyn qoıma sal­dy, qýaty saǵatyna 1 myń lıtr bolatyn tike­leı syǵymdaý arqyly shyryn shyǵaratyn óndiristi iske qosty. Qazirgi kezde jańa jemis qoımasynyń jobasy daıyndalyp jatyr eken. Kompanııada júzden astam turaqty jumys orny bar, sol sııaqty bes júzden astam maýsymdyq jumys orny ashylǵan. Jobanyń jalpy quny – 12 mlrd teńge.

Aıtpaqshy, Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy jemis-jıdek alqaby – 7321 ga, shekildeýikti-súıekti daqyldar – 6828 ga, sonyń ishinde alma baqtary – 6161 ga shamasynda. Al ıntensıvti alma baǵynyń úlesi 2170 gektar eken. 2020 jyly aýdandaǵy alma óniminiń jalpy jıyny 49,5 myń tonnaǵa jetse, onyń 10 myń tonnasyn osy qarqyndy baqtar bergen. Aýdanda qazir Almanyń «Gala», «Fýdjı», «Red Delı­shes», «Golden Delıshes», «Djonaton», «Grennı Smıt», «Aıdared», «Djonagold», «Djo­na­prıns» sorttary ósiriledi. Sondaı-aq aýdan aýmaǵynda 35 myń tonnaǵa deıin jemis-jıdek jáne kókónis saqtaıtyn qoıma bar. Bul ónimdi uzaq saqtap, sapasyn tómendetpeýge yqpal etip otyr.

Sońǵy jańalyqtar

Álemdegi eń úlken muzdyq erip ketti

Ekologııa • Búgin, 11:05

15169 adam koronavırýs juqtyrdy

Koronavırýs • Keshe

Uqsas jańalyqtar