Elorda • 03 Qarasha, 2021

Jastardyń kózqarastaryn bilý mańyzdy

77 ret kórsetildi

Nur-Sultan qalasyndaǵy F.Ebert atyndaǵy qor ókildigi Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Memle­kettik basqarý akademııasynyń qoldaýymen «Qazaqstan jas­tary: qundylyqtaryn, úmitterin, umtylystaryn baǵalaý» taqyrybyndaǵy zertteý nátıjesin usyndy.

Zertteý qorytyndylary usy­­nylǵan atalǵan is-sharaǵa Pre­zı­dent Ákimshiliginiń, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qor­ǵaý mınıstrliginiń, Bilim jáne ǵy­lym mınıstrliginiń, Aqpa­rat jáne qoǵamdyq damý mınıs­tr­liginiń, jastar uıymdarynyń, akademııalyq qoǵamdastyqtyń ókilderi qatysty.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Mem­le­kettik basqarý akademııa­synyń rektory Erlan Ábil «Jastar arasyndaǵy zertteý álemdik pandemııadan buryn qolǵa alyndy. Karantın sharalaryna baılanysty merzimin uzartýǵa týra keldi. Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasy buǵan deıingi zertteýlerge belsendi qatysty, osy zertteý usynylǵan kezde biz qoldaý bil­dirdik. О́ıtkeni bizge qazirgi kez­degi jastar saıasatynyń qan­sha­lyqty durys jolǵa qoıyl­ǵany mańyzdy bolyp otyr. Qa­zirgi jastar Táýelsizdik jyldarynda dúnıege keldi. Olardyń qundylyqtaryn bilýdiń ma­ńyzy zor. Olardyń bılikke se­nimi, toleranttylyǵy sekildi aspek­tiler zertteýde qamtyldy. Biz zertteý nátıjelerin keıs retinde Akademııanyń oqý baǵ­dar­lamalarynda qoldanatyn bo­lamyz. Biz ár nátıjeni toptyq sabaqtarda talqylaımyz. Osy oraıda, F.Ebert atyndaǵy qor­men áriptestik baılanysymyz je­misti bolyp otyrǵanyn aıta ket­ken jón. Ári qaraı da jumy­sy­myzdy jalǵastyramyz degen josparymyz bar», dedi.

Joǵaryda atalǵan taqy­ryp boıynsha zertteý qorytyndylaryn jarııalaý barysynda «Jas­tar jáne eńbek naryǵy», «Jastar jáne bilim berý», «Jas­tar jáne áleýmettik ádilettilik», «Jastar jáne din» zertteýleri negizinde qazaqstandyq jas ǵa­lym­dar analıtıkalyq baıandamalaryn usyndy.

Zertteý Germanııada 1953 jyl­­dan beri júrgizilip kele jat­­qan Shell Youth Study nemis ádis­­namasyna negizdelgen, onda aka­demııalyq mekemeler men ıns­­­tıtýttar Germanııadaǵy jas­tar­dyń qarym-qatynasyn, pikir­leri men kútetin nátıjelerin qa­ras­tyratyn zertteýler júrgizedi.

Nemis ádistemesi qazaq­stan­­dyq jaǵdaılarǵa kelesi­deı be­ıimdeldi. Zertteý 2020 jy­ly BISAM Central Asia zert­­teý orta­lyǵy júrgiz­gen Qazaq­stan­da­ǵy 14-29 jas ara­ly­ǵyndaǵy ­jas­­tar arasyndaǵy reprezentatıv­ti áleý­mettik saýalnamaǵa negiz­del­gen. Zertteýdiń basty baǵy­ty – jastardyń ómir salty, olar­­dyń ómirge kózqarastary, qun­­dylyq baǵdarlary, ózin ózi taný jáne toleranttylyq deń­­geıi, olardyń kóńil kúıi men umtylystary, son­daı-aq halyq­ara­lyq saıasat pen kórshi elder­men yntymaqtastyq týraly paıymdary.

F.Ebert atyndaǵy qordyń Qazaqstan men О́zbekstan elde­rin­degi ókildiginiń dırektory Krıstof Mor mundaı zert­teýlerdiń Germanııada sonaý 1953 jyldan beri júrgizilip ke­le jat­qanyn aıtyp, zertteý­diń mańyzyna toqtaldy. Sony­men qatar qazaq jáne nemis jas­tarynyń arasyndaǵy aıyrma­­shy­lyqtary týraly pikirin bil­dirdi.

«Biz qazaq jastary arasynda mundaı zertteýdi ekinshi már­te júrgizip otyrmyz. Eger eki eldi salystyratyn bolsaq, jas­tardyń qundylyqtary, kózqa­rastary arasynda aıtarlyqtaı aıyrmashylyqtar bar. Sonymen qatar bul jerde qaı óńir jastary qamtylǵanyna nazar aýdarý qajet. Máselen, Qazaqstandaǵy zertteýde qala jastarymen qa­tar aýyldyq jerlerde turatyn jas­tar da qamtyldy. О́zderińiz bilesizder, aýyl men qala turǵyn­darynyń arasyndaǵy kózqaras, qundylyqtarynda erekshelik baıqalady. Germanııa – 80 mln-nan astam halqy bar úlken memleket. Bul eldegi zertteýge tek qana Berlın, Frankfrýt sekildi qalada turatyn jastar qatysty. Sondyqtan qundylyqtar týraly kózqarastary áralýan. Zertteýge eki eldiń de jastary belsendilik tanytqanyn atap aıtqym keledi», dedi qor ókili.

TALAP qoldanbaly zertteý­ler ortalyǵynyń dırekto­ry R.Oshaqbaev «Sońǵy 30 jylda tehnologııanyń alǵa jyljýy, qundylyqtardyń ózgerýi eli­mizdegi jas býynǵa áserin tıgizbeı qoımady. Al biz olardyń qazirgi qundylyqtary, olardyń ózge býyn ókilderinen aıyrmashyǵy qandaı degen suraqtardyń jaýabyn únemi bilip otyrýymyz kerek. Bizdiń jastar talantty, oǵan Imanbek Zeıkenov, Dımash Qudaıbergen sekildi jastar dá­lel. Bul bizdiń álemdik orta­da básekege qabiletti ekenimizdi kór­setedi. Qazaq halqy rýhanı baı halyq, bul bizdi odan saıyn alǵa umtyldyrady. Osy oraıda, búgingi sharanyń mańyzy zor. Jastarǵa ne qajet, olardyń saıa­sı, mádenı, bilim-ǵylym, ózge ulttarmen qarym-qatynas, elge senimin, kózqarastaryn ózderi­nen suraý salý arqyly bildik. Árıne, zertteýde qamtylmaı qal­ǵan salalar bar, ol aldaǵy ýaqytta zerttelip, zerdelenedi degen úmit­­­temiz», dedi sarapshy.

Nazarbaev Ýnıversıteti Jo­ǵary memlekettik saıasat mek­tebiniń assıstent-professory, zert­teýshi Dına Sháripova bul zert­teýge Frıdrıh Ebert qory shaqyrǵanyn aıta kele, ózi úles qosqan salalarǵa toqtalyp ótti. «Men bilim berý, jumysqa ornalasý, mıgrasııa jáne jastardyń eldegi saıası oqıǵalarǵa qa­rym-qatynasy sekildi saýaldarǵa ja­ýap izdedim. Qyzyq ári túrli nátıjege qol jetkizdik. Máselen, bizdiń jastarymyz sapaly bilim alýǵa tyrysady, ókinishke qaraı olar sapaly bilim alý úshin shetelge ketýdi qalaıdy. Sonymen qatar jastar memlekettiń qol­daýyna senim artady, memleket bilim alýǵa, jumysqa ornalasý­ǵa qoldaý bildirýi qajet dep esep­teıdi», dedi zertteýshi.

Sońǵy jańalyqtar

Atyraýda birqatar sheneýnik jazalandy

Aımaqtar • Búgin, 19:55

Dıllıan Ýaıt qaharyna mindi

Kásipqoı boks • Búgin, 19:10

Alvaresti Andrademen kezdespegeni úshin aıyptady

Kásipqoı boks • Búgin, 18:05

Sıngapýrdyń sońǵy aýyly

Álem • Búgin, 17:55

Ahmet Baıtursynulyna eskertkish ornatylady

Rýhanııat • Búgin, 17:20

Petr Iаn úzdikter qataryna endi

Jekpe-jek • Búgin, 16:05

Uqsas jańalyqtar