Qoǵam • 01 Jeltoqsan, 2021

Kardıng shabýyly

45 ret kórsetildi

Kardıng – bank kartasynyń derekteri arqy­ly shottarǵa shabýyldaıtyn ınternet-alaıaq­tyq­tyń bir túri. Qazir jurttyń bári derlik qolma-qol aqshadan góri tólem kartasymen saýda jasaǵandy táýir kóredi. Soǵan sáıkes kardıng shabýyldary da kóbeıip tur. Bas pro­kýratýranyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıtetiniń máli­metinshe, elimizde bıylǵy qańtar-qyrkúıek aıla­rynda ınternet-alaıaqtyqtyń 16,6 myń­nan astam deregi tirkelgen, bul quqyq buzý­shy­lyqtyń jalpy sanynyń 52%-yn quraıdy.

Álemdegi eń myqty degen bankterdi tonaǵan hakerler týraly ańyzǵa aınalǵan áńgime kóp. Bul taqyryp talaı kınorejısserdiń taqyrybyna arqaý boldy da. Shynynda da eń zamanaýı qaýipsizdik júıelerimen «qarýlanǵan» áıgili halyqaralyq qarjy ortalyqtarynyń ózi keıde karderler men hakerlerdiń shabýylyna tótep bere almaı jatady. Osydan on jyldaı ýaqyt buryn ataqty Shotlandııa Koroldigi bankiniń fılıaly – RBS WorldPay bankin úptep ketken urylar dúnıe júzin dúr silkindirgen edi. Keıin bul oqıǵa tólem kartalaryna jasalǵan alaıaq­tyqtyń eń irisi bolyp tarıhta qaldy. Sol kezde urylar kartalardyń jeke derekteri arqyly bir mezgilde 9 mln dollardy jymqyryp úlgergen. Tólem kartalarynan buryn-sońdy mundaı iri kólemde aqsha urlaý eshqandaı memlekette bolmaǵan eken.

Jalpy, karderlerdiń bankomattarǵa jasaıtyn alaıaq­tyǵynyń syzbasy bir-birine uqsas. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń habarlaýynsha, karderler, ıaǵnı basqa bireýdiń tólem kartalaryna shabýyl jasaıtyn alaıaqtar bankomattarda ártúrli esepteý qurylǵylaryn nemese fıshıng, vıshıng jáne basqa da tásilderdi qoldana otyryp shabýyl jasaıdy.

«Birinshi jaǵdaıda skımmıng quraly qoldany­lady. Bul – bankomatqa bekitilgen kishkentaı qu­rylǵy. Onyń kómegimen tólem kartasyndaǵy aqpa­ratty oqýǵa bolady. Biraq bankter qaýipsizdik júıe­lerin únemi jetildirip otyratyny belgili. Qazir bankomattardy qorǵaý úshin skımmerlerge elektrondy quraldar qoıyldy. Sonyń nátıjesinde búginde skımmerlerdi paıdalanyp jasalatyn ur­lyq aza­ıyp keledi. Esesine alaıaqtar áleýmettik ınje­ne­rııa arqyly ózderine qajetti konfıdensıaldy aq­pa­rat­qa qol jetkizip júr. Keıde karderler adam­nyń psıhologııasyn da sheberlikpen paıdalanady. Bul «qaq­panǵa» túsip qalatyndar az emes», dep jazady Fingramota.kz.

Alaıaqtardyń karta derekterine qol jetkizý úshin paıdalanatyn tásilderiniń taǵy bireýi – ınter­net-dúkenniń, tólem jáne esep aıyrysý júıe­leriniń serverlerin buzý. Qashyqtan qol jetkizý baǵdar­lamalary men túrli zııandy júıelerdiń kómegimen hakerler karta ıesi týraly mańyzdy jeke derekterdi qolǵa túsiredi. Osydan keıin-aq op-ońaı kartany ashyp, ishindegi aqshany qoldy qylady.

Kardıngtiń qurbany bolmas úshin qalaı saqtanýǵa bolady? Agenttik mamandarynyń keńesine súıensek, telefonǵa, kompıýterge resmı kózderden alynǵan antı­vırýstyq baǵdarlamalardy ǵana qoldaný kerek. Keıde alaıaqtar saıttarǵa, elektrondy poshtaǵa ár­túrli fıshıngtik siltemeler, SMS-habarlamalar jibe­redi. Mysaly, olardyń mátini «pálenbaı dú­ken­de tegin syı­lyq úlestirip jatyr», «pálenbaı degen bank­tiń mereıtoıyna baılanysty aqsha úlesti­riledi» degen maǵynada bolyp keledi. Mundaı «tegin dúnıege» aldanyp, arandap qalmaý kerek.

Sonymen qatar telefon nemese kompıýterlik quryl­ǵynyń baǵdarlamalyq qamtylymyn ýaqtyly jańartyp otyrǵan jón. Jańartýlar ony buzýdan qorǵaý deńgeıin arttyrady. «Qupııa sózderdi jıi ózgertip otyrý qajet. Ártúrli sımvoldar men sandary bar kúrdeli qupııa sózderdi qoldanǵan jón. Fıshıngti de ajyrata bilińiz. Kúdikti siltemelerge ótpeńiz jáne tirkelgen faıldardy belgisiz kózderden júktemeńiz, sebebi vırýs ZIP formatyndaǵy mura­ǵatta bolýy múmkin. Barlyq operasııany baqylaýda ustap, mobıldik banktik qosymshalar úshin SMS nemese PUSH habarlamalardy ornatyńyz», deıdi agenttik mamandary.

Qazir karta ustaıtyn jandardyń kóbi Kaspi.kz qosymshasyn jıi paıdalanady. Internet-dúken­derge de osy qosymsha arqyly tóleıtinimiz bar. Kóp jaǵdaıda hakerler ınternet-dúken serverleri arqy­ly kartanyń derekterin alady. Sondyqtan jelidegi saýdany jasap bolǵannan keıin mobıldik qosymsha arqyly kartadaǵy aqshaǵa qol jetkizý lımıtin jaýyp, ınternette saýda jasaý múmkindigin shektep tastaǵanyńyz abzal.

Sońǵy jańalyqtar

«Kanelony» jeńýdiń jalǵyz joly aıtyldy

Kásipqoı boks • Búgin, 18:00

Qazaqstandyq olımpıadashylar Beıjińge jetti

Fotogalereıa • Búgin, 17:20

Ýtıl alymy ýaqytsha toqtatyldy

Ekonomıka • Búgin, 12:51

Elordada avtokólik aýdarylyp qaldy

Elorda • Búgin, 12:18

Uqsas jańalyqtar