Bilim • 06 Jeltoqsan, 2021

Sapaly bilim berý máselesi qozǵaldy

247 ret kórsetildi

Prezıdent janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııanyń kezekti otyrysynda Qazaqstan azamattarynyń bilim berý salasy boıynsha Konstıtýsııada bekitilgen quqyqtaryn júzege asyrý máseleleri talqylandy. Komıssııa tóraǵasy Igor Rogovtyń jetekshiligimen ótken jıynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov baıandama jasap, osy baǵytta atqarylǵan aýqymdy jumystarǵa keńinen toqtaldy.

Basqosýǵa elimizdiń zań shy­ǵa­rýshy, atqarýshy jáne sot tar­maqtary organdarynyń, halyq­aralyq jáne úkimettik emes uıym­dardyń, bilim, ǵylym jáne máde­nıet uıymdarynyń ókilderi qa­tysty. Bilim berýdiń barlyq saty­synda eń aldymen sapaly bilim alýdyń mańyzdylyǵyn atap ótken komıssııa tóraǵasy Igor Rogov: «Biz bilimdi jáne bá­se­kege qabiletti qazaqstandyq ult­ty qalyptastyrýǵa erekshe mán berýimiz kerek. О́ıtkeni bilim­di jáne búgingi zaman talabyna tolyq jaýap beretin kásibı bilikti urpaq qana Qazaqstannyń álem­niń neǵurlym damyǵan 30 eli­niń qataryna tezirek kirýin qam­tamasyz ete alady», dedi.

Al otyrysta Bilim jáne ǵy­lym mınıstrliginiń joǵary sapaly bilim berý baǵytynda qolǵa alǵan irgeli isterin tizbelep ót­ken mınıstr A.Aımaǵambetov: «Bul baǵytta aýyz toltyryp aı­tarlyqtaı jetistikter jetki­likti», dedi. Táýelsizdik jylda­ry elimizdiń bilim berý salasyn­da bolǵan oń ózgerister týraly aıt­qan vedomstvo basshysy: «2000 jyldardyń basynda eli­mizde apatty jaǵdaıdaǵy mek­tep­ter sany 2 myńnan asa­tyn. Qa­zirgi ýaqytta bul máse­le tolyq sheshildi. Elimiz egemen­digin alǵaly beri 2 myńnan as­tam jańa mek­tep salyndy. Bala­lardy bala­baqshamen qamtý kórsetkishi áldeqaıda ósip, búginde 3-6 jas­taǵy búldirshinderdiń mek­tepke deıingi bilim alýy 99 paıyzǵa jetti. Memlekettik tilde bilim berý máselesi de toly­ǵymen she­shimin taýyp keledi. 1991 jyldary 2 myń balabaqshada mem­lekettik tilde bilim jáne tárbıe alýǵa múmkindik bolsa, búgingi tańda qazaq tilindegi balabaqsha sany 7,5 myńǵa jetti. Tek soń­ǵy úsh jyldyń ishinde JOO-ǵa grant­tardyń sany 2 esege, shákirtaqy kólemi 2-3 esege artty. Bilim berý júıesindegi qaı salany alsaq ta alǵa jyljý bar. Memleket bilim salasynda Konstıtýsııada bekitilgen kepildikterdi tolyq oryndap keledi. Jalpy, balalarǵa bilim berýde, bilimniń qoljetimdi ári sapaly bolýyna memleket úl­ken qadamdar jasady», dep málim­dedi. Mınıstr sondaı-aq, bilim berý uıymdarynyń barlyq túrin sıfrlandyrý jáne aqpa­rat­tandyrý arqyly jahandyq báse­ke­lestik jaǵdaıynda bilim berý qyz­metteriniń qoljetimdiligin qamtamasyz etý jáne sapasyn arttyrý baǵytynda atqarylǵan is-sharalarǵa toqtaldy.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen daıyndalǵan «Bilimdi ult» ulttyq jobasy aıasynda qolǵa alynǵan jumystar jaıly aıta kelip mınıstr: «Aldymyzda 2025 jylǵa deıin myń mektep salý jos­pary tur. Bul tek bilim beretin mekeme turǵyzý degen sóz emes. Eń basty másele – sol mektepterdi sapa­ly, bilikti muǵalimdermen qam­tamasyz etý. Myń mektepke kem degende 100 myń muǵalim qajet. Sondyqtan da qazirgi ýaqyt­tan bastap bola­shaqta sapaly bi­lim beretin pedagog daıar­laý máse­lesine erekshe mán berýimiz qajet. Bilim berý grant­taryn taǵaı­yn­daǵanda, osy baǵytta tıis­ti mem­le­kettik tapsyrys bergende eń birin­shi ke­zekti naryqtaǵy su­ranys pen qa­jet­tilik nazarǵa alynady», dedi.

Talqylaý barysynda komıssııa músheleri bastaýysh, orta, ar­naý­ly orta, joǵary jáne joǵa­ry oqý ornynan keıingi bilim alý máselelerine erekshe nazar aýdaryp, shalǵaıdaǵy aýyl mektepterin joǵary bilikti peda­gogıkalyq kadrlarmen tolyqtyrý, olardyń oqý-ádistemelik jáne materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jetildirý qajettigi týraly atap ótti. Múm­kindigi shekteýli bala­lar men eresek adamdardyń bilim alýy úshin teń jaǵdaı jasaý­dyń mańyzdylyǵyn aıtqan mınıstr: «Jalpy bilim beretin mek­tepterdiń 78,8 paıyzynda ın­k­lıýzıvti bilim berý úshin jaǵdaı jasalǵan», dedi.

Mınıstrdiń málimetine súıensek, búgingi tańda elimizde 22 myń jetim jáne ata-anasynyń qamqor­lyǵynsyz qalǵan bala bar. Olar­­dyń 18 myńnan astamy qam­qor­shy otbasy men otbasy úlgi­sin­degi balalar úılerinde tárbıe­le­nip ke­ledi. Bıyl osy sanattaǵy 929 jet­kinshek baspanaly bolsa, ke­­zekte áli 59 myńnan astam bala tur.

Búgingi tańda ózekti bolyp tur­ǵan býllıng máselesin de sóz etken A.Aımaǵambetov elimizdiń 6973 jalpy bilim beretin mektebinde 7724 pedagog-psıhologtiń jumys isteıtinin de málimdedi.

Jıynda sonymen qatar D.A.Qo­naev atyndaǵy Eýrazııa zań aka­­demııasynyń rektory О́miráli Jalaırı bilikti zań kadrlaryn daıarlaý jáne qaıta daıarlaýdyń ózekti máselelerine toqtaldy. Osy taqyrypta baıandama ja­saǵan komıssııa múshesi zań ma­mandyqtary boıynsha baka­lavrıat jáne magıs­tratý­raǵa memlekettik bilim berý grant­tary­nyń sanyn ulǵaıtý, son­daı-aq zań mamandyqtary bo­ıyn­sha oqytýshylardyń kadr­lyq qura­myna qoıylatyn lısen­zııalyq talaptardy arttyrý jóninde usynystaryn aıtty.

Otyrysta komıssııa músheleri el azamattarynyń bilim alýǵa kons­­tıtýsııalyq quqyqtaryn qam­ta­­masyz etý jáne sapaly bilim berý má­seleleri jaıly oı-pikir­­lerin or­taǵa salyp, sapaly bilim berý sa­lasyndaǵy áleýmet­tik ma­ńy­zy bar jobalardy qarjylan­dyrý­dyń, stýdentterge arnal­ǵan ja­ńa jataqhanalar salý­dyń, eli­­mizdiń bilim berý uıym­dary úshin joǵary bilikti pedago­gıka­lyq jáne ǵylymı kadrlardy daıar­laýdyń mańyzyn atap ótti.

Sońǵy jańalyqtar

Bar jaqsymyz – balalarǵa

Qazaqstan • Keshe

Adam quqyǵyn qorǵaýdaǵy jańa beles

Referendým-2022 • Keshe

Akademıktiń algorıtmi

Ǵylym • Keshe

Erdi syılar el qaıda?

Qoǵam • Keshe

Altyn qyz

Sport • Keshe

Talant pen talap

Ádebıet • Keshe

Tarıhı tanym taǵylymy

Tarıh • Keshe

Ádebı ómirdegi áıelder

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar