О́ner • 13 Qańtar, 2022

О́mirdi kúımen órnektep...

170 ret kórsetildi

Keńes Odaǵy kezinde qazaq óneri Soltústikte qysymshylyqqa ushyrap, damýdyń ornyna jyldan-jylǵa quldyraı bergendigi týraly talaı ret jazdyq. Bılik tarapynan qoldaý, qorǵaý bolmaǵan soń, aldymen jaı mektepterdegi, artynan tipti mýzyka mektebindegi dombyra klastary jabylyp qalǵan. Qazaqtardyń dombyraǵa shólirkep, ony estigisi, tyńdaǵysy keletinin sezse de birde-bir basshy janashyrlyq qylyp, dombyra synybyn ashaıyq degen emes. Tek júreginde namys oty bar Ilııas Omarovtaı tulǵa obkomnyń ekinshi hatshysy bolǵan jyldarynda aldymen mýzykalyq ýchılıshe ashqyzýǵa, oǵan dırektor etip Almatydan konservatorııa bitirgen Bolat Asanov degen azamatty aldyrtýǵa, sonyń kómegimen dombyra synybyn ashqyzýǵa qol jetkizgen.

 

Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

Bul 50-jyldardyń aıaǵynda bolǵan oqıǵa edi. Ilııas Omarov Almatyǵa qyzmet aýystyrǵan soń aldymen ýchılısheniń dırektory aýysty, sodan soń, dombyra klasy da jabyldy. Bul sabaq mýzyka mektebinde, qazaq ınternatynda úzilip-sozylyp qana júrgiziletin. Sol 60-jyldardan keshegi Táýelsizdik alǵan 90-jyldardyń basyna deıin Qyzyljarda domby­rasyn kóterip tek bir ǵana kó­zildirikti, qaǵylez, árqashan adam­ǵa jyly­ushyraı qaraıtyn bir azamat ketip bara jatatyn. Bul Se­rik­baı Bárıuly Qusaıynov edi. Keıbir sanasyz máńgúrtter dom­byraǵa úrke qaraıtyn, ony artta qalǵandyqtyń belgisi dep oılaıtyn. Tasyr nadandar «odna palka, dve strýny» dep mazaq qylatyn. Qazaqtyń elikkish-je­likkish toptary da osylaı oılaıtynyn kórip júrdik. Keńes Odaǵy­nyń mádenıetke, joǵary tár­bıege úndeýi birjaqty ǵana bol­ǵandyqtan orys qolaıyna kel­meıtin dúnıeniń bári osylaı óreskel kórinip turatyn.

Mine, osyndaıdyń birine qaramaı dombyrasyn qysa usta­ǵan Sekeń mýzykalyq mekteptegi, qazaq mektep-ınternatyndaǵy dombyra saǵattaryn jalǵas­ty­ryp 200-den artyq dombyra­shyny daıarlaǵan jalańtós bahadúr.

Serikbaı Qusaıynov 1959 jyly joǵaryda aıtylǵan Ilııas Omarov ashqyzǵan mýzykalyq ýchılısheniń dombyra klasyna túsedi. Biraq Ilekeńdeı janashy­r ketkennen soń dombyra klasy jabylyp, Sekeń oqýdy Shym­kent mýzyka ýchılıshesinen jal­ǵastyrýǵa mújbúr bolady. Ol jyldary áıteýir Moıynty-Shý temir jol telimi aıaqtalyp, Transsibir men Túrkistan-Sibir magıstraldary qosylǵan bolatyn. Sondyqtan aldymen bir jarym táýlikte Shýǵa jetip, odan Shymkenttiń poıyzyna otyrý kerek boldy. Osynyń ózi ol jyl­dary týra jol sanalatyn. Áıtpese, Transsibir arqyly Se­meıge jetip, odan Almatyǵa, sosyn baryp qana Shymkent poıyzy­na otyrý bir aptalyq qııamet jol edi.

Osylaı azaptanyp júrip, Serikbaı Qusaıynov aqyry ýchı­lısheniń dıplomyn alǵan. Tý­mysynan dáýlesker kúıshi bol­ǵan soń oqý ornynda alǵan teo­rııalyq bilim onyń sheberligin shyńdaı túsedi. Sol jyldary ol oblys ortalyǵyndaǵy dombyra úıretýshi jalǵyz ustaz bolǵan. Árıne, suranys kóp bolmaıtyn, Sekeń shákirtterin ózi jınap júretin. Sóıtip júrip onyń dombyra orkestrin qurǵandyǵy, úlken jınalystarda bir-eki nómir oryndaǵandyǵy ulttyq ónerdi ulyqtaǵan keıbir jandarǵa qat­ty áser etip, perzentterin Se­keń júrgizetin dombyra úıir­me­sine alyp keletinder de ta­by­lady. Sonyń biri «Soıýz­se­­lınvod» atty odaqtyq baı tres­tiń basqarýshysy Qattaı Ken­shinbaev aǵamyz bolǵan eken. Ol Sekeńniń orkestrindegi óner­pazdarǵa sol jyldardyń ózinde demeýshilik jasap, jańa dombyralar, sahnalyq kıimder men basqa da aspaptar alyp be­redi. Gastrolmen aýyldarǵa shyq­sa jol qarajatyn óteıdi.

Sol 60-jyldardyń basynan Sekeń men onyń shákirtteri ob­lys sahnalarynan jıi kó­rinip, qazaq óneriniń boıyna qan júgirtip keldi. Onyń shá­kirtteri, ásirese qazaq mektep-ınternatynyń ishinde kóp bolatyn. Mundaǵy mýzykaǵa ıkemi bar talaı jastyń baǵyn Serikbaı Qu­saıynov ashty. Árqashan jy­ly jymıyspen turatyn aǵa­myzdyń shákirtteri ustazynyń úıretkenderin qaǵyp ala­tyn. Al keıin konservatorııa bitirgen týǵan inisi Káribaı birneshe kúı shyǵarǵan tanymal kúıshi boldy. Oblystyq fılarmonııada, keıin ýnıversıtette qyzmet etken ol barlyq mádenı sharalardyń gúli edi. Átteń, ómiri qysqa bolyp, ómirden tym erte ketti.

Sekeń táýelsizdik alǵan jyl­dardan qanatyn keńge jaıyp, oblystyń kóptegen oqý or­nyn­­da dombyra úıirmelerin ashyp, orkestrler qurdy. Ol tek 2013 jyly 76 jasynda ǵana us­tazdyq jumysyn qoıǵan-dy. Osy kezden ol oblystyq, res­pýb­lıkalyq basylymdarǵa ózi bastan keshken tarıhtan jıi-jıi maqalalar shyǵaryp turdy. Al bıyl ol «Kúı – qudiret, kúı – ómir» atty jaqsy órnektelgen jınaǵyn jaryqqa shyǵardy. Munda ózi men inisi Káribaı Qu­saıynov shyǵarǵan kúıler de oryn alǵan. Sonymen qatar onda Sekeń týraly árbir jyldarda ja­zylǵan gazet materıaldary tolyq qamtylǵan.

Soltústiktegi qazaq ónerine jalǵyz ózi júrip osynsha eńbek sińirgen Serikbaı Qusaıynovqa birde-bir memlekettik marapat beril­gen emes. Ol tek salalyq mınıs­trliktiń «Eńbek ardageri», «Y.Al­tynsarın» medali, «Oqý isi­­­niń úzdigi» sekildi marapattar alǵan. Qazir 85-ke aıaq bas­qan Sekeń áli de tyń, mádenı sharalar­dan qalmaı árqashan qurmetti qonaǵy bolyp júredi. Al onyń eńbegin laıyqty ba­ǵalaý búgingi basshylardyń min­deti ekeni daýsyz.

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar