Qoǵam • 09 Aqpan, 2022

Tanym Project: Psıhologke júginýdiń ábestigi joq

31 ret kórsetildi

Pandemııa esigimizdi qaqqaly adamzat balasy qundylyqtaryn saralap, ómir saltyna burynǵydaı beıjaı qaramaıtyn boldy. Qatań shekteýdiń kesirinen adam balasy úıden shyqpaýǵa májbúr bolǵanda, psıhologııalyq turǵyda tózimdi bolýdyń mańyzy men qajet bolsa maman kómegine júginýdiń esh ábestigi joǵy týraly jazbaǵan BAQ qalmaǵan bolar, sirá.

Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»

Jalpy, táni aýyrsa dárigerge baratyn adamnyń jany qınalsa psıhologke júginse, nesi aıyp? Áldebir saýal mazalap, jany ba­­­ıyz tappaǵanda osy salada arnaıy bilimi bar mamanǵa emes, joldas-jorasy­na habarlasý – kóptiń ádeti. Psı­­hologtiń keńesine júginýdi erikkenniń ermegi, «to­­­ıyp seki­rýdiń» kórinisi retinde qabyl­daı­­tyndar da az emes. Osy ret­te joǵaryda aıtyp ótken BAQ, áleýmettik jelilerdegi belsen­diler, psıhologke barýdyń qajet ekenin aıtyp álek.

Osy oraıda sózden iske kósh­kender de tabyldy. Jastarǵa psıholog keńesine júginý, basyna túsken máselemen bólisý qa­lypty, al keı jaǵdaıda tip­ti durys ekenin aıtyp qana qoı­maı, eriktiler jınalyp, múm­kindiginshe materıaldyq kó­mek qolyn sozatyn mamandar toby qurylyp arnaıy jobany qolǵa aldy. Bul – Tanym Project jobasy. Atalǵan kommersııalyq emes áleýmettik joba aıasynda qazaqstandyq jastardy psı­ho­logııalyq qoldaý jáne 1 000 teńge kómek alýǵa múmkindigi bar. Máseleńizdi túsindirip Instagram ne Telegram jelilerindegi paraq­shaǵa jazsańyz bolǵany, joba uıymdastyrýshylary sura­ǵy­ńyzǵa qaraı maman tańdap beredi.

Uıymdastyrýshylar bastamany «Qazaqstan jastaryna psı­hologııalyq kómek kórsetýge da­ıyn eriktiler jobasy» dep tanystyrýda. Toptyń qurylýyna eldegi qyzdardyń máselesi túrtki bolypty. Iаǵnı joba qyzdar óz baǵasyn bilip, óz kúshine sense, ómirde kezdesken qıyndyqtarmen kúresýge kómek alsa degen nıet­pen qurylypty. Jastar joba uıym­dastyrýshylaryna ata-ana, týys, dostar, jalpy qoǵammen baılanys boıynsha suraqtarmen, óz ózin durys baǵalaý, mansap, bala tárbıesi, qıyn psıho­lo­gııa­lyq jaǵdaılarǵa qatysty máse­le­ler boıynsha habarlasa alady. 

Eriktiler tobynda psıhologtermen qatar jýrnalıster, dızaınerler de bar eken. Negizgi ju­mysty psıhologter aqyly túr­de júr­gizedi, qalǵanynyń ju­my­sy­n­a eshteńe tólenbeıdi. Psı­ho­logterdiń barlyǵy arnaıy oqý oryndaryn bitirgen, bul salada birneshe jyl qyzmet etip júrgen mamandar.

Bul erikti jumys bolsa da, az da bolsa aqy tóleý isin olar «aqsha tóleý – ózimen ju­mys isteýge ázirligin bildirip, psıho­log­tiń eńbegi men ýaqyty zaıa ket­peı­ti­nine kepildik beredi» dep túsin­d­i­redi. Psıhologter másele she­shil­genge deıin konsýltasııa beredi, ári qaraıǵy kómegi úshin ózara kelisip, jumysty jalǵastyrady. Bir eske­re­tin jaıt – tamyry tereńdep ketken úlken máselelerdi sheshýde jo­ba­nyń múmkindigi shekteýli.

«Alǵashynda kómek quny 500 teńgeden bastalǵan, qalaǵan adam belgilegen somadan da kóp tó­leı alatyn. Degenmen biraz tá­ji­rıbeden keıin ortaq somany bel­gileý týraly sheshim qabyl­dadyq. The Manat Foundation qa­ıyrymdylyq qory kon­sýl­ta­sııa aqysyn tóleı al­maı­tyn­dardyń shyǵynyn óteýge ázir ekenin aıtyp, seriktes bolýdy usyndy. Qor búginde birshama jastyń suraǵyna jaýap alýǵa jaǵdaı jasap úlgerdi», deıdi uıymdastyrýshylar.

Jobadaǵy mamandardyń kún­de­likti óz jumysy bolǵandyq­tan, psıhologter qoly bos kezde kon­sýl­tasııa júrgizedi. Sondyq­tan uıymdastyrýshylar mamandarmen aldyn ala kelisip, bel­gil­engen ýaqytta baılanysqa shy­­­ǵýyn talap etedi. Baılanys ke­zinde tynysh, adamdardan alys jerge barýǵa keńes be­re­di. Kez­desýge qatyspaıtyn bolsa, ýa­qytynan buryn eskertý de mańyzdy. Elorda men Almaty qalalarynyń turǵyndary psıhologtermen júzdese alady, al res­pýblıka aımaqtaryndaǵy jastar tek onlaın formatta ǵana kezdesý múmkindigine ıe.

Jobanyń negizin qalaýshy Ulpan Ramazanova jobanyń ózi­­niń jeke blogynan bastaý al­­­ǵa­nyn aıtady. Alǵashynda jeke paraqshasy arqyly alys­ta­ǵy sińlisine arnap jazbalar joldaǵan. Ol sińlisi «menen suraýǵa uıalǵanyn eń bolmaǵanda jeliden oqysa» dep oılaǵanyn aıtady. «Biraz ýaqyttan keıin basqa da qyzdar kómekke júgine bastady. Sol kezde máselege ma­mandar aralasýy keregin tú­sindim. О́ıtkeni men psıholog emespin, bárine kómektese almaımyn», deıdi Ulpan.

Osy ıdeıa týǵannan keıin, sáı­kestik pe, basqa ma, biraq Janna esimdi psıholog psıhologter qoǵamdastyǵynda ju­mys isteıtinin aıtady, birge ju­mys isteýge usynys bildiredi. «Kez­desip, jobanyń baǵytyn naqtyladyq. Endi konseptti asha túsetin ataý tańdaýymyz kerek boldy. Shyny kerek, buryn-sońdy tájirıbemiz bol­maǵannan keıin qandaı nátı­je kúterimizdi de bilmedik. Mehanızmi daıyn bolǵan soń, sheginerge jol joq dep, beldi bekem býdyq. Áleý­met­tik jelilerdegi paraq­sha­myz­dy júrgizý úshin erik­tiler men dızaınerlerdi taýyp, kómegine júgindik. Dál qazir 15 psıholog jastarǵa kómek kórsetip júr», deıdi U.Ramazanova.

Psıho­log­ter týraly aqparatqa nazar sal­saq, barlyǵy tájirıbeli ma­man­dar. Arasynda Chehııa, Reseı ýnı­ver­sı­tet­teriniń túlek­teri de bar.

Joba uıym­dastyrý­shy­la­ry­nyń aıtýynsha, psıho­log­ter­diń jumys baǵyty da ár túrli. «Jumysqa qabyldarda mamannyń bilimi, tájrıbesi men baǵytyna mán beremiz. Qazir áleýmettik je­li­de qaptap ketken nýmerolog, as­tro­logtermen jumys istemeımiz. «Álemdi qutqaramyz» degen úlken maqsat ta qoımadyq. Kishigirim aqy tóleý (donat) arqyly psıho­lo­­gterimizdi jumys isteýge yn­ta­­­lan­­dy­ramyz. Osy ýaqytqa deıin bir kisiden kelgen eń úlken donat mólsheri – 10 myń teńge. Túsken aq­sha­ny eriktilerge de berýge tyrysamyn», deıdi Ulpan Ramazanova.

2021 jylǵy shildeden qazan aıyna deıin 4 aı ishinde 400 konsýltasııa júrgizilgen. Jas­tardyń jobaǵa degen pikiri oń. Uıymdastyrýshylar iske kirispes buryn saýaldama júrgizgen. Onda jastardan «psıhologke ba­rýǵa ne kedergi?» dep surapty. Alǵashqy sebep retinde kópshiligi qarajat máselesin kórsetken. Odan keıin sebepter arasynda mamandarǵa senbeý de bar. Biz­diń negizgi mindetimiz – adamdardy qutqarý emes, mamanǵa júginýdiń ábestigi joq ekenin kórsetip, tos­qa­ýyldardy joıyp, qoǵamnyń pi­kirin ózgertý», deıdi jobany uıym­dastyrýshylar.

Jobanyń áleýmettik jelidegi paraqshalarynda jazylǵan pikir­­lerdiń kópshiliginde psıho­log­ter jumysyna joǵary baǵa be­ril­gen. Ásem Kamıtova esimdi ma­manmen jumys istegen boıjetken dosynyń keńesi bo­ıyn­sha habarlasqanyn aıtady. «De­gen­men psıholog meni birden baýrap aldy. О́z máselemdi ashyp aı­­týǵa qysylmadym. Psıho­log­pen jumys birneshe aıǵa sozyldy. Ol tek suraǵyma ja­ýap berip qoı­maı, máseleniń túp tórkinin anyqtaýǵa kómek­testi. Mamannyń tapsyrmasyn oryndap qana júr­dim. Alaıda alysqa kóz tastasam, aıtarlyqtaı progress bolǵanyn baıqaımyn. Qazir mazamdy alatyn qorqynysh, qater sııaqty jaǵymsyz sezimderden aryldym. Buǵan dári-dármeksiz-aq jetkenimdi atap ótkim keledi. Ásem óz máselemmen dárisiz kú­resip kórýdi usynǵan-dy, onyń keńesine qulaq asqanyma qýa­nyshtymyn. Shyny kerek, mamannyń jaǵymdy áseri bolǵany sonsha, onymen ár kezdesýdi asyǵa kútetin boldym», dep jazady ol.

Basqa da pikirlerge nazar sal­­­saq, máseleler ár alýan. Biri sha­madan tys kóp tamaq je­ýi­niń sebebin tappaı kelgen bolsa, endi biri ata-anasynyń ajyrasqanyn aıtyp, kómek izdegen. Aqsha jınaı almaý da, qarjyny tıimdi jumsaı almaý da jastardyń jıi kezdesetin problemasy, óıtkeni osy sebeppen habarlasqandar az emes. Ata-anamen, dostarmen qarym-qatynastyń durys bolmaýy da kópti tolǵandyrsa kerek, kolledj ben ýnıversıtet stýdentteri kó­bine osy máselege sheshim izdeıdi eken. Al kómekke júginýshilerdiń barlyǵy derlik 18-ge tolǵan azamattar. Bir qy­zyǵy, sheteldegi jas­ta­rymyz da kóptep habarlasqan. Pikirlerden baıqaǵanymyzdaı, olar shetelde mamannyń qyzmeti qaltaǵa sal­maq salatynyn, sol úshin joba aıasynda kómek alǵanyn ja­­zypty.

«Keleńsiz jaǵdaılar da boldy, álbette. Alǵash ret ótinish bil­dirgenderdiń biri kútken ná­tı­je kórmeı, shaǵymdandy. Mundaı jaǵdaıda ashyq aıtqan, máse­­leni birlesip sheshken abzal. Psı­hologter da ózderi kótere al­maı­tyn júkti moınyna almaı­dy», deıdi jobanyń basy-qasyn­da­ǵylar.

«Qazaqstandyqtarda negizinen psıhologke barý dástúri qalyp­tas­paǵan. Elimizde osyǵan qa­tys­ty bastamalar da bolmady. Bir aıta keterligi, «О́zin ózi taný» páni ǵana bar. Alaıda ony arnaıy maman oqytpasa, qajet nátıjege jetpesimiz anyq. Búginde kúnine 5 ótinish qaraımyz. Osylaısha, jastardyń qatelikteriniń aldyn alamyz dep senemin», deıdi Ulpan Ramazanova.

Rasymen, elimizde psıhologke barýdy namys sanaıtyn, barǵysy kelse de kópshiliktiń reaksııasynan qorqatyndar jetkilikti. Onyń ústine, azamattardyń kún­de­­likti qajettiligin qamta­masyz etýge áreń jetetin jala­qy­sy psıholog qyz­­metine júginýge múmkindik ber­meıdi. De­genmen joǵaryda sóz etken erik­tiler sııaqty qoǵamǵa paıdaly bolýǵa nıetti azamattar barda úmit úzil­­meıdi. Adam qoǵamsyz ómir súr­­­meıtinin aıtamyz. Degen­men qoǵamnyń quraýshysy – adam eke­nin umytpaǵan abzal. Úı­diń jaqsysy – aǵashynan bolsa, qo­ǵam­nyń jaqsysy – su­ra­ǵyna jaýap taba bilgen, jeke ba­syn­daǵy máselesine ja­ýap­ker­shi­likpen qarap, ony sheshýge tyrysatyn adamdardan quralady emes pe?

Sońǵy jańalyqtar

Indet qaıta órshidi

Álem • Keshe

О́ńirde damý úrdisi bar

Aımaqtar • Keshe

Tańdaıdyń tarlany

Tarıh • Keshe

Joǵalǵan soldat

Tarıh • Keshe

Dombyrany dáriptedi

Rýhanııat • Keshe

Almatyda 36 gradýs ystyq bolady

Aýa raıy • Keshe

Búgin - Ulttyq dombyra kúni

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar