Tanym • 26 Sáýir, 2022

Paıǵambardyń haty

235 ret kórsetildi

Musylman balasyna týra joldy nusqaýshy, eki dúnıeniń sardary, Allanyń adam balasyna jibergen sońǵy paıǵambary Muhammedke qatysty búginge jetken qundy jádiger kóp emes. Desek te, Alla elshisiniń hıjranyń 6-shy jyly (628 jyly) Vızantııa ımperııasynyń patshasy Iraqlıge jazǵan haty saqtalǵan.

Bul hattyń shynaıy kó­shirmesi qazir Iordanııa korol­diginiń astanasy Amman qalasyndaǵy Hý­seın me­shitiniń mýzeıinde (https://www.dolgorukiy-dynastic.com) saqtaýly tur. Bul já­digerdi alǵash ret qazaqstan­dyq qa­ýymǵa tanystyryp, kópshilikke kózaıym boldyrǵan arab tili jáne fıhq (sharıǵat zańy) iliminiń mamany Abdýsamat Qasym myrza. Osy baýyrymyzdyń tápsirleýi boıynsha hatta: «Asa qamqor, erekshe meıirimdi Allanyń atymen. Allanyń elshisi Muhammedten, Rımniń (Vızantııa) ulyǵy – Iraqlıǵa. Hıdaıatqa ileskenderge esendik bolsyn! Álqıssa: Men seni Islamǵa shaqyramyn. Mu­sylman bol, esendikte bolasyń. Alla Taǵala saǵan eki ese saýap jazady. Al bas tart­sań, arıandyqtardyń kú­ná­si se­niń moınyńda» degen sóz­­der ja­zylǵan. Iаǵnı bul hatta paıǵam­ba­rymyz vızantııa­lyq­tardy musyl­man dinin qa­byldaýǵa shaqyrǵan. Al hatty alyp barǵan sahabanyń aty-jóni – Dyhıe ıbn Kálbı. Bul já­­digerdiń taǵy bir qundylyǵy – paıǵam­bardyń móri basylǵan.

Islam tarıhyn zertteýshi­ler­diń paıymynsha, mundaı hat tek vızan­tııa­lyqtarǵa ǵana emes, sol tusta ıslam dini qanat jaıǵan Hıjaz ólke­simen shekaralas jatqan parsylarǵa, mysyrlyqtarǵa, efıopııa­lyq­tarǵa, ıemendikterge de joldanǵan eken. Sıra kitap­tarynda jazylǵandaı, Vızan­tııaǵa jiberilgen sálem-hat­ty joǵaryda aty atalǵan Dy­hıe Kálbı alyp barsa, Ha­bashstanǵa (Efıopııa) Ámir bın Ýmáına, Mysyrǵa Hatıb bın Ábý Bálta, Iemenge Shýja bın Ýáhb, Iranǵa Abdýllah bın Hýzafa atty sahabalar jetkizgeni jaıly máli­met bar.

Atalǵan hattardyń joldanýyna 628 jyly jasalǵan «Hýdaıbııa kelisimi» sebep bolǵany jaıly barlyq ıs­lam derekkózinde aıty­lady. Bul kelisim boıynsha: Me­dına qalasyna qonys aýdarǵan musylmandar men Mek­ke qalasynda turyp qal­ǵan múshrikter hıjranyń 6-shy jy­l­ynan bastap 10 jyl boıy so­ǵys-janjalsyz beıbit ómir sú­rý­ge ýaǵdalasady. Sol sebepti bul oqıǵa ıslam tarıhynda «Beı­bit­shilik kelisim» degen de atqa ıe.

Muhammed paıǵambar óziniń negizi dushpany mek­keliktermen «Hýdaı­bııa ke­lisimi» arqyly beıbitshilik shartyna qol jetkizgennen keıin, kelesi qa­damynda kórshi memleketterdi ıslam dinine shaqyrýdy qolǵa alady. Alla elshisiniń bul isi zor nátıje ber­geni sonshalyq, Habashstan ámirshisi Nájashı hat jetkizgen adamdy taǵynan túsip úlken qurmetpen qarsy alsa, Mysyr bıleýshisi qolbasshylaryn, mem­leket adamdaryn jınap aqyldasyp, bolashaqta boı­usyný nıeti bar ekenin bildirip, Alla elshisine syılyq retinde eki kúń jiberedi.Túrkistan oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Suıytylǵan gaz baǵasy óspeıdi

Qoǵam • 01 Shilde, 2022

Uqsas jańalyqtar