Bilim • 28 Sáýir, 2022

NIS-te «Qazaǵymnyń ádebıeti» atty aýqymdy joba bastaldy

55 ret kórsetildi

Dúnıejúzilik kitap jáne avtorlyq quqyq kúni aıa­synda «Nazarbaev zııat­ker­­lik mektepteri» derbes bi­lim berý uıymy qazaq áde­bıetine arnalǵan «Qaza­ǵym­nyń ádebıeti» atty aýqymdy jobany qolǵa al­dy.

Oqýshylar, ustazdar jáne ata-analardy belgili aqyn-jazý­shy­larmen júzdestiretin sımvol­dyq qońyraý barlyq NIS-te so­ǵyldy. Biryńǵaı ádebıet saba­ǵy mekteptiń YouTube arnala­ry men basqa da ınternet-plat­for­ma­larda tikeleı efırde kór­se­tildi. «Qazaǵymnyń áde­bıe­ti» NIS-tiń «Uly dala aqyn­dary», «Zamandastar jyr­lary», «Meniń ómirimde qolda­ny­latyn maqal-mátelder», Wiki­pedia, READx, «Urpaqtar sabaq­t­astyǵy», «Qo­ǵam­ǵa qyzmet etý», «Ǵylymı orta», «Danalyq beısenbi», «100 án», «100 kúı» syndy ádebı jáne áleý­mettik jo­ba­larymen to­ǵy­syp otyr.

Almatydaǵy hımııa-bıologııa baǵytyndaǵy zııatkerlik mek­­tepte ótken «Aǵalar aıtqan asyl sóz» atty kez­desýdiń basty taqyrybyn esimderi elge tanymal tulǵalar – Smaǵul Elýbaı, Júrsin Erman jáne Bekjan Áshirbaev ashyp berdi. Biryńǵaı ádebıet sabaǵy mektepishilik «Nur sazy» ult aspaptary orkestriniń oryndaýyndaǵy Qurmanǵazynyń áıgili kúıi «Saryarqa» men Júr­sin Ermannyń «Ertegi» óleńi jeli­sinde órbigen shyǵarmadan bastaldy. 9-synyp oqýshylary Smaǵul Elýbaıdyń qalamynan týǵan «Aq boz úı» trılogııasynyń eń qyzyqty úzindilerin sahnalady. «Aǵalar aıtqan asyl sóz» atty poetıkalyq kompozısııada Júrsin Ermannyń «О́z úıim – óleń tósegim», «Bolsam da ótip ketken jyldarǵa alań» jáne Bekjan Áshirbaevtyń «Baqyt jar­namasy», «О́mirbaıan» atty óleń­deri oqyldy. Mektepte Dú­nıe­júzilik kitap kúnine arnal­ǵan qazaq ádebıetiniń onkúndigi jal­ǵasýda.

Elordadaǵy fızıka-matematıka baǵytyndaǵy zııatkerlik mektepte Roza Muqanova, Asqar Altaı, Aıjan Tabarakqyzy, Ajar Erbolǵannyń qatysýymen qoltańba-sessııa ótti.

Petropavl qalasyndaǵy NIS-tiń­ ádebı keshine Soltústik Qa­zaqs­tannyń belgili aqyndary – Amanjol Zaǵypar, Jarqyn Juparhan, Nurgúl Oqasheva, Samrat Quskenov qatysty. Olar­dyń týyndylary «Aqynyn ulyq­­­­­taǵan el baqytty» dep atal­­­­­­ǵan kezdesýdiń taqyrybyn aı­­­shyqtaı tústi. 9-synyp oqý­shysy Mahabbat Toqtar biryń­ǵaı áde­bıet sabaǵynda tanymal jer­lesterdiń poezııadaǵy jolyn jal­ǵastyrýǵa nıetti ekenin jet­ki­zip, meımandardyń aq bata­syn aldy. Al 12-synyp oqý­shysy Maǵjan Maqtabek Jarqyn Juparhannyń ózimen aıtysqa túskenin maqtan tutady.

Oral qalasynda prozada da, poezııada da, pýblısıstıkada da ózindik orny bar Ǵaısaǵalı Seıtaq pen Munaıdar Balmolda «Keıipkerge 100 suraq» jobasyna qonaq boldy. Oqýshylar olardyń balalyq armandary, adamı qa­sıet­teri, aqynnyń mıssııa­sy, shal­qar shabyt sátteri, qazaq ta­rıhynyń bes mańyzdy kezeńi týraly oılaryn uıyp tyń­da­dy. Eń kóp saýal Munaıdar Balmol­danyń sózine jazylǵan Dımash Qudaı­bergenovtiń repertýa­ryn­daǵy «Mahabbat ber maǵan, taǵ­dyr» ániniń tarıhyna arnaldy.

– Aqyndyq – erekshe syı, ol oı tolǵaýshy, ne nárseni de te­reńi­nen kórip otyratyn suń­ǵyla jan, – dep bólisti kezdesý qa­tysýshylary.

Qyzylordadaǵy NIS-te dás­túr­li «Danalyq beısenbi» joba­sy alańynda Aral óńiriniń eń ta­nymal ókilderi – Rahat Naý­ryz­baeva, Qýat Adıs, Tilegen Bekarystanov, Tolqyn Qabylsha, Erjeńis Ábdıev jáne Maqsat Daýyl­baımen júzdesý uıym­das­taryldy. Oqýshylar men ata-analar olardyń shyǵarmashylyǵy negizinde NIS-tegi oqýǵa degen qy­zyǵý­shylyqty arttyrý boıyn­sha birneshe ózekti jobalardy tanys­tyrdy, al 7-synyp oqýshylary qonaqtardyń týyndylaryna ar­nal­ǵan ıllıýstrasııalyq kórme daıyndady.

– Sıfrlandyrý dáýirinde balalardy oqýǵa tartýdyń mańyzy zor. Búgin biz balalardyń boıyna kitapqa degen súıispenshilikti qalaı týdyrý kerek ekenine kýá bolyp otyrmyz, ata-analardyń da at­salysqany erekshe kýantty, – dep bólisti «Dárýmender daýasy» kitabynyń avtory Qýat Adıs.

Naǵyz «Kókshe daryndary» dep Erbolat Baıatuly, Qýanysh Ospan, Mergen Toqsanbaı, Ser­ǵazy Qaıyrboldyny aıtýǵa bo­la­dy. Kókshetaýdaǵy NIS-ke kel­­gen tanymal ári jas aqyndar tyń­­daýshylarmen teń dárejede syrlasty, al qaıym aıtys oryn­dal­ǵan sát oqýshylarǵa erekshe áser syılady.

Atyraýdaǵy zııatkerlik mektep oqýshylary Gúlzada Nıet­qa­lıeva, Baqytgúl Babash jáne Ulmeken Shaýkenovamen ótken kez­desýden keıin ózderi úshin ma­ńyzdy qorytyndy jasady – áıelder men erler poezııasy joq, tek ótkir óleńder men naǵyz jyr-jaýharlar bar.

Aqtóbedegi NIS-te qazaq áde­bıe­tiniń tanymal ókilderiniń baı murasy týraly Oralbaı Ká­metııauly áńgimeledi. Ol kóp­te­gen epostyń batys óńirinde dúnıege kelgenin erekshe atap ótti:

– «Qobylandy batyrdan» bas­taýǵa bolady. Sol sııaqty «Aı­man-Sholpan» lıro-epostyq jy­rynyń bas keıipkeri Eset Kótibaruly da osy óńirdiń batyry. Qyz-Jibek pen Tólegen Or ózeniniń boıyn meken etken. Jazba ádebıetiniń negizin sal­ǵan Ábýbákir Kerderi de bizdiń jerlesimiz. Endi týǵan ólkeńniń ádebı dástúrin jalǵastyratyn kezeń ózderińde.

Taldyqorǵandaǵy zııatkerlik mek­­tepte ótken «О́nerimdi elime ar­naımyn» atty kezdesý Juma­taı Ospanuly, Gúlbaqyt Qasen, Jangeldi Nemerebaı, Esbolat Aıdabosyn, Azamat Nur­muhan jáne NIS túlegi, talantty prozaık Temirlan Qylyshbektiń basyn qosty. Balalar qalamger jer­lesterimen birge jańa týyn­dy­lar shyǵardy. Oqýshylar qo­naqtardyń eń tanymal áńgime­leri men óleńderine ıllıýstrasııalar men posterler ázirledi, al meımandar ár týyndynyń tarıhyn baıandap berdi.

Qaraǵandydaǵy NIS oqýshy­lary «Júregim meniń – janar­taý» taqyrybyn órbitken Serik Saǵyntaı, Qaırat Asqarov, Rýslan Nurbaı jáne Erik Naryn­nyń óleńderin oqydy. Bul kesh bárinen de Injý Maqan men Káýsar Arǵynbaıǵa erekshe kóńil kúı syılady. Olar ádebı debıýtte óz shyǵarmalaryn kórermen aldyna usyndy.

– Talantty, daryndy bala­lar­dyń basyn qosqan bilim sha­ńy­­ra­ǵyna kelip, erekshe aýrany sezindik. О́nerge degen qul­shy­nys, óleńge degen ińkár­lik­ti kó­rip qatty qýandyq. Bul bizge sha­byt syılady, – dep bólisti aqyn Qaırat Asqarov.

Tarazdaǵy zııatkerlik mektep oqýshylary «Zamandastar jyr­lary» ádebı jobasyna engen «Týǵan jer», «Ulǵa tilek» jáne basqa da týyndylar­dy oqyp, shy­­­ǵar­ma avtorlary Úmit Bıte­no­va, Nurjan Qadiráli, Shapaǵat Ábdir men kórer­men­derdiń ystyq yqyla­syna bó­len­di.

Mereı Qarttyń qoltańbasy qoıylǵan kitaptar Semeıdegi zııat­kerlik mektep oqýshylaryna este­lik bolyp qala bermek. Poe­tı­kalyq «Danalyq beısen­bide» mektep ujymy Mereı Qartpen birge týǵan jerdiń dańqyn asqaq­tatyp, uly Abaıdyń ádebı dás­tú­rin jalǵastyryp kele jat­qan Álisher Qydyrbek, Temirlan Temirbaı, Erbolsyn Qasymbekti qarsy aldy.

Naǵyz poezııalyq jandy dá­ris dep Qos­tanaıdaǵy NIS-te ótken «Ádebıet – sar­qyl­mas da­rııa» kezdesýin ataýǵa bola­dy. Ol Serikbaı Ospanov pen Aqylbek Shaıahmetovke ar­nal­ǵan derekti fılm jáne Serikbaı Ospa­novtyń sózine jazylǵan tanymal «Saǵyndym Almatymdy» áni­men bastaldy. Qonaqtardyń qazaq ádebıeti men onyń bas­ty keıipkerleri týraly tol­ǵaý­­larynda mektep oqýshy­la­ry úshin Ahmet Baıtursynuly men Ybyraı Altynsarınniń shy­ǵar­mashylyq murasy erekshe qyzyǵýshylyq týdyr­dy. Al jas aqyn Saqtapbergen Asylhan kópshilik nazaryna «Ǵabıt aǵaǵa arnaý» atty tól týyndasyn oqyp berdi.

Qaıyrbek Bısembaev, Ar­man Qanı jáne Elaman Qab­diláshim­­men túsken sýret Pav­lo­dar qa­la­syndaǵy Nazar­baev zııat­ker­lik mektebi oqýshy­la­rynyń mu­raǵatyn tolyq­tyrdy.

– Balalardyń qoıǵan suraq­ta­ryna qarap-aq olardyń áde­bıet­­­ke degen qulshynysy men bilim­­pazdyǵyn baıqaýǵa bo­la­dy. Bul árıne, bizdi jiger­len­­diredi, – dedi Elaman Qábdiláshim óz áse­rimen bólisip О́s­ke­­mendegi NIS-te Qalqaman Sarınge qo­ıyl­ǵan eń qıyn saýyl – zaman­das aqyndardyń shyǵar­ma­shy­lyǵyna qandaı baǵa beredi? Álibek Qańtarbaevtyń Oralhan Bókeımen dostyǵy týra­ly aıtqan áńgimesi men este­lik­teri barsha tyńdarmannyń kóńilinen shyqty. Árimbek Ma­salov zııatkerlik mek­tep­tegi vo­kaldyq toptyń sım­vo­lyna aı­nal­ǵan «Qazaqstan – qa­zaq elim» ániniń shyǵý tarıhyn tarqatty.

Shymkenttegi hımııa-bıolo­gııa baǵytyndaǵy zııatkerlik mek­­tepte Abaı Qalshabek óz sózin aty ańyzǵa aınalǵan jazýshy-maıdanger Baýyrjan Momysh­uly­nyń ádebı murasyna arnady. Abaı Qalshabek mektep kitaphanasyna jaqynda jaryq kórgen óleńderi, maqalalary, oı-tolǵaýlary men aýdarmalary jınaqtalǵan «To­maǵa tuıyqpyn» atty kitabyn syıǵa tartty. Dáýren Aımanbetov «Jyldyń úz­dik aqyny» jáne «Altyn qalam» bedeldi nomınasııalaryn ıelengen óleńderin oqydy.

Shymkenttegi fızıka-matematıka baǵytyndaǵy zııatkerlik mektepte oqýshylar belgili jazýshylar men aqyndardan qonaq káde surady. «Uly dala aqyn­da­ry» jobasy aıasynda ádebıet­súıer bala­lar Aqmaral Leýbaeva, Marjan Esjanova, Kárim Ora­lo­va, Anar Jap­par­qu­lo­va, Saltanat Aıdar­be­kovanyń áserli shy­ǵar­malaryn oqyp berdi. Qonaqtar qaıym aıtysta erekshe kózge túsken ba­lalardyń oı-órisi men talantyna tánti boldy.

– Sıfrly tehnologııalar dáýirinde tarıhqa úńilip, halqy­myzdyń ulttyq salt-dástúri men mádenıetin balalardyń boıyna sińirý qajet. Bul ustazdyń, árbir ata-ananyń mindeti, – dep atap ótti Marjan Esjanova.

Túrkistan qalasyndaǵy jańa zııat­­kerlik mektepte «Qazaq áde­bıe­­­tiniń jańa tynysy» atty bir­yńǵaı ádebıet sabaǵy kam­pýs ekskýr­sııasymen bastalyp, belgili jazýshylar men aqyn­dardyń «Til – qazyna» shyǵar­ma­shylyq keshenine degen erekshe qyzyǵýshylyǵyn kórsetti. Dáýren Aqsaqalov, Elaman Tóleýtaı, Rysgúl Dos­ja­no­va, Ar­qalyq Ámalııat, Dáýren Tileýhan, Tileýbek Batys ár sha­ńy­raq­pen tanysyp, konserttik qo­ıy­lymdar men merekelik beı­­­n­e­­­rolıkterdi tamashalady. «Aqyn – oqýshy kózimen» zertteý jumysy qonaqtarǵa eń úlken jáne shynaıy áser qaldyrdy.

Qazaq ádebıetine arnalǵan «Qazaǵymnyń ádebıeti» atty aýqymdy joba barlyq zııat­ke­rlik mektepte jalǵasyn tapty. Dúnıejúzilik kitap jáne av­tor­lyq quqyq kúnine ar­nal­ǵan biryńǵaı ádebıet sa­ba­ǵy dep ataýǵa bolatyn kezdesýler top­ta­masy NIS-tegi ki­tap jo­ba­la­ry­nyń logıkalyq jal­ǵa­­syna aı­nalyp, oqýshylar men ata-analardyń oqýǵa degen qy­zy­ǵý­shy­­lyǵyn arttyrýda.

Sońǵy jańalyqtar

«Aqtóbe» kósh bastady

Fýtbol • Búgin, 08:42

Vaýt van Art birinshi orynda keledi

Sport • Búgin, 08:39

Tórtinshi aınalymǵa shyqty

Tennıs • Búgin, 08:38

Jastar jasyndaı jarqyldady

Sport • Búgin, 08:35

Til máselesi talqylandy

Qazaqstan • Búgin, 08:33

Dıplomatııalyq qyzmettiń 30 belesi

Qazaqstan • Búgin, 08:13

Indet qaıta órshidi

Álem • Keshe

О́ńirde damý úrdisi bar

Aımaqtar • Keshe

Tańdaıdyń tarlany

Tarıh • Keshe

Joǵalǵan soldat

Tarıh • Keshe

Dombyrany dáriptedi

Rýhanııat • Keshe

Almatyda 36 gradýs ystyq bolady

Aýa raıy • Keshe

Uqsas jańalyqtar