Tarıh • 11 Mamyr, 2022

Áýlıeata hám án perishtesi

51 ret kórsetildi

Jambyl jeri talaı jaqsy men jaısańnyń taban izi men asqaq rýhy qalǵan meken. Taǵdyrdyń jazýymen kelip, ómir súrip, máńgilik saǵynyshqa aınalyp kete barǵan tulǵalar az emes. Tátti muń, qımas sezim sııaqty qundylyqtardy tereńine jasyrǵan estelikter shahary ótken kúnderden syr shertedi. Túrli taǵdyrlar toǵysqan kóne mekenniń tarıhynda umytýǵa bolmaıtyn sátter óte kóp. Álemdik án ónerindegi aıryqsha qubylys bolǵan Anna German sııaqty birtýar talanttyń da bir kezde Áýlıeata topyraǵynda ómir súrgenin búginde bireý bilse, bireý bilmes.

Alǵash balań qııaly búr jarǵan, asqaq armany arna tartqan kóne meken óz perzentindeı bolǵan óner­pazdy umytqan joq. Ol da kózi tirisinde taǵdyryna arasha bol­ǵan ólkeni janyndaı súıgen, jú­reginde ómir boıy terbetip ót­ken. Janarynyń jasyn súrtken Jam­byldyń jasyl kóktemi máńgi jadynda qalǵan...

Uly talanttarǵa tán tar jol, taıǵaq keshý, qıly kúnder Anna Germannyń da basynan aına­lyp ótken joq. Onyń taǵdyrynda Jambyl jerimen baılanysy da balań kúninen bastalǵan. De­rek boıynsha, ol О́zbekstan Respýb­lıkasynyń Úrgenish qalasynda dúnıege kelgen. Ákesi Evgenıı Ger­man naýbaıhanada esepshi bolyp jumys istegen delinedi. Al anasy Irma Martens nemis tiliniń mu­ǵalimi bolǵan eken. Bolashaq áıgili ánshiniń sábı kúninde ákesi tyńshylyq jasady degen aıyppen qamaýǵa alynyp, keıinnen atylyp ketedi. Artynsha Anna anasy Irma ekeýi Qyrǵyz Respýblıkasynyń Talas oblysy Orlovka aýylyna jer aýdarylady. Sóıtip, kóp uzamaı taǵdyr aıdap Áýlıeata óńirine keledi. Bul jer Anna Ger­mannyń ómirindegi umytylmas estelikterge toly kıeli mekeni edi. Jalpy, óner ıesiniń án álemin­de­gi jetistikteri, álemniń kópte­gen eline jasaǵan konserttik sa­parlary, oryndaǵan ánderi týraly málimetter bar. Alaıda onyń Jambyl jerinde bolǵan kezderi jaıly derekter tapshy. Anna German ómirine qatysty, onyń ishinde Áýlıeata óńirinde bolǵany týraly shaǵyn málimetti Ivan Ilıchevtiń ónerpaz týraly jazylǵan «Belyı angel pesnı» degen kitabynan kezdestirdik. Atalǵan kitapta «V perıod 1944-1946 gg. Anna s mamoı ı babýshkoı jıla v Djambýle, gde ýchılas v shkole ımenı N.A.Nekrasova», degen joldar bar. Sondaı-aq Anna Germannyń óziniń atynan jazyl­ǵan «My dolgoe eho» kitabynda da «V 1943 godý semıa pereehala v Djambýl, Irma ýstroılas ýchıtelem nemeskogo ıazyka», degen derekter ushyrasady. Degenmen, anasy Irma óz esteliginde Jambyl óńirinde turmys jaǵdaılary aýyr bolǵanyn, soǵys bitken soń Pol­shaǵa qaıtýlaryna ruqsat berilgen soń, qaıtadan sonda ketkenin jazady. Biraq Anna Germannyń janarynda, kóńilinde bul topyraq­tyń sýreti men esteligi máńgilikke qalyp qoıdy. Ol óz taǵdyrynda áıgili ánshi bolatynyn, balalyq shaǵynyń bir bóligi ótken Jambyl qalasyna qaıta aınalyp soǵatynyn sol kezde bilmegen de shyǵar...

Dúnıe álemine polıak halqynyń uly ánshisi, nemis tektes kompozıtor retinde tanylǵan Anna Ger­mannyń talanty talaıdy tam­sandyrǵany haq. О́tken ǵasyrdyń jetpisinshi jyldarynda onyń qońyr úni, áýezdi áni jer betinde asqaqtaı tústi. Shabyty shalqy­ǵan óner ıesin halyq tili men ultyna qaramaı joǵary baǵala­dy. Amerıka, Ulybrıtanııa, Ita­lııa sııaqty ataqty elderde konsert ótkizip, talantyn tanyt­ty. 1964 jyly Sopot qalasynda ót­ken óner festıvalinde Dancing Eurydice ánin oryndaǵan soń, shy­naıy dańqqa ıe bolady. Bu­dan keıin ónerpazdyń dańqty joly jalǵasa beredi. Taǵy bir derek­­terge súıensek, 1979 jyly Keńes Odaǵynyń kóleminde Anna Ger­mannyń eki aılyq gastroldik sapary josparlanady. Án saparymen Varshava, San-Remo, Máskeý, Sopot sııaqty kóptegen qalany ara­laǵan ánshi balalyq shaǵynyń izi qalǵan Jambyl qalasyna da gastroldik saparmen keledi. Ara­ǵa otyz úsh jyl salyp Jambyl óńirimen qaıta qaýyshqan óner sań­laǵyn jergilikti turǵyndar da jyly shyraımen qarsy alady. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Muhtar Rahmanqu­lov sol bir keremet óner keshiniń kýási bolǵanyn aıtady. Án áleminiń jaryq juldyzynyń Jambyl jerine kelýi de sol kezeńde aıta qalarlyqtaı oqıǵa bolǵan. Sol 1979 jyly 25 sáýir kúni oblys­tyq «Znamıa trýda» gazetiniń №89 nómirine jýrnalıst Borıs Kan «Pesnı Anna German» degen suhbat jarııalaıdy. Ne sebepti konserttik baǵdarlamamen Jambyl qalasyna kelgeni týraly jýrnalıst suraǵy­na ánshi balalyq shaǵynda anasymen birge munda turǵanyn, mektepte oqyǵanyn, biraq qaı mektepte oqyǵanyn bilmeıtinin aıtyp, ja­ýap beredi. Sondaı-aq jasyl qala, kórikti qalanyń kelbeti, mundaǵy tamyljyǵan tabıǵattyń, mektep janynda aǵyp jatatyn aryqtyń sýretteri kóz aldynda, kóńilinde máńgi qalyp qoıǵanyn jetkizedi. Sonymen qatar ózi týǵan jeri dep sanaǵan Jambyl jurtshylyǵynyń ózine degen kól-kósir kóńiline rıza bolǵan ónerpaz 1979 jyly 26 sáýir kúni Máskeýdegi qurbysy Anna Kachalınaǵa hat jazypty. Munda óner ıesi ózine degen qur­met pen qoshemettiń mol bolǵa­nyn, balalyq shaǵy ótken óńirmen qımaı qoshtasyp bara jatqa­nyn jetkizedi. Sol kezde jergilikti turǵyn Zaıtýna Skrıpachenkoǵa ózi paıdalanǵan birneshe zattaryn syıǵa tartqan eken...

1982 jyly ataqty Anna German dúnıe saldy. Tirshiliginde talaı taǵ­dyr taýqymetin tartqan, biraq sonda da ónerge degen qushtarlyǵyn qulatpaǵan qaısar qyzdy Áýlıeata topyraǵy da umytpady. Saǵymǵa aınalǵan beınesin, ánge aınalǵan ataǵyn aıalap, rýhyna tıisinshe qurmet kórsetti. Ol 1979 jyly Jambyl qalasyna gastroldik saparmen kelgende «Jambyl» qonaq­úıinde turǵan eken. Bul nysan áli de bar. 2013 jyly sol qonaqúı­diń aldynan Anna Germanǵa arnalyp eskertkish-taqta ashyldy. Munda ánshiniń tasqa qashalǵan beı­nesi­men qatar, «Varshava – San-Remo – Moskva – Sopot – Jambyl» de­gen jáne «Memorıaldyq taqta uly ánshi, bizdiń jerlesimiz – Anna Germannyń qurmetine ornatyldy» degen jazý bar. Al 2014 jy­ly oblystyq tarıhı-ólketaný mý­­­zeıinen ataqty ónerpazǵa ar­­nal­ǵan burysh ashylǵan.

y

«Ánshi Anna Germannyń Jam­byl qalasyna anasymen birge al­ǵash kelýi týraly eki túrli derek bar. Bir derekterde ol 1943-1946 jyl­dary Jambyl qalasynda tur­ǵan dese, endi bir málimetterde 1939 jyldan 1946 jylǵa deıin tur­ǵan delinedi. Ol ákesi jalamen atylyp ketken soń, anasymen osynda keledi. Keıin soǵys bit­ken soń otbasymen birge eline qaı­tady. Negizi bul kisi tý­raly kóp derek saqtalmaǵan. Turǵan úıi, oqyǵan mektebi de anyq emes. Biraq Jambyl jerin, onyń halqyn erekshe jaqsy kórgeni jıi aıtylady. Jetpisinshi jyldardyń sońynda gastroldik saparmen Jambyl qalasyna kelgende de, biraz zattaryn osyndaǵy kisilerge syılaǵan eken. Ol kisiler bul ba­ǵaly syılyqtardy keıinnen bizdiń mýzeıge ótkizgen. Sóıtip, mýzeıde uly ánshiniń ekspozısııasy ja­saq­­talyp otyr», deıdi oblystyq ta­rıhı-ólketaný mýzeıiniń ekskýr­sovody Aıdana Mekemova.

Qa­­­zirgi kez­de mýzeı buryshynda Anna Ger­mannyń kıgen kóılegi, al­qasy, daý­sy jazylǵan túrli kúı­­tabaqtary men óner ıesi týraly ja­zylǵan kitaptar saqtalǵan. Mý­zeıde turǵan kúıtabaqtar­dy 2014 jyly 3 qazan kúni Ivan Ilıche­v tapsyrǵan eken. Al al­qa­syn qyzy Galıma mýzeıge ót­ki­zipti. Qazirgi kezde bul qundy dú­nıe­lerdiń bar­lyǵy da oblystyq mý­zeıde saqtaýly.

Án perishtesiniń ańyzǵa aınal­ǵan aty, án áldılegen asqaq rýhy Áýlıeata topyraǵynda máń­gi tebi­renip turǵandaı. Onyń jana­ry­nyń jasyn súrtken, janyna jalaý bolǵan Jambyldyń jasyl kók­temi ásem sazben máńgi terbelip jat­qandaı. Anna German esimi búgingi Taraz shahary úshin bir tarıh. Máń­gilik estelik, saǵynysh kúıi.

 

Jambyl oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar