Qoǵam • 03 Shilde, 2022

Jolaýshylar tasymaly: Baǵa joǵary, sapa tómen

110 ret kórsetildi

Jaz shyqsa boldy jolaýshylar tasymalyna qatysty shaǵym da kóbeıedi. Jylda solaı. Bıyl da ózgergen eshteńe joq. Jolaýshylar bılet baǵasy men qyzmet sapasy sáıkes kelmeıdi dep dabyl qaǵýda. Po­ıyz bıletiniń baǵasy qym­bat, al vagondar to­zyp tur. Ushaq bıle­tine ekiniń biriniń qoly jet­peıdi. Jetken kúnniń ózinde negizsiz keshigý kóp. Saryla kútýge sabyr jetpeıdi. Qaıtpek kerek?..

Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

Vagondardyń teń jartysy tozyp tur

Indýstrııa jáne ınfra­qu­rylymdyq damý mınıstr­liginiń málimetine súıensek, búgingi tańda el aýmaǵy bo­ıynsha 130-dan astam jolaýshylar poıyzy júredi. Jyljymaly quram parkinde 2,6 myń jolaýshylar vagony bar. О́kinishke qaraı, onyń shamamen 46 paıyzy tozyp tur. Sońǵy 10 jylda 1,1 myńnan astam jańa vagon satyp alynǵan eken. Bıyl taǵy 73-i qatarǵa qosylmaq. Soǵan qara­mastan, 900-den astam vagon­nyń qoldanylý merzimi 30 jyl­dan asyp ketken. Amal joq, suranys ósken kez­de olardy da paıdalanýǵa tý­ra keledi.

Jolaýshylar poıyzdaryna qatysty shaǵymnyń kóp ekeni belgili. Ve­dom­stvoǵa qarasty Kólik komı­teti tóraǵasynyń min­detin atqarýshy Qasym Tile­povtiń aıtýynsha, saladaǵy túıt­kildi máselelerdi sheshý úshin mınıstrlik tıisti sharalar qabyldaýda. Bul rette eýropalyq tehnologııa­lar boıynsha otandyq jolaý­shylar vagondarynyń óndi­risin uıymdastyrý qolǵa alynǵan. Ol úshin shveı­sarııalyq «Shtadler» kompanııasy tartylyp otyr.

Joba aıasynda «Tulpar» vagon jasaý zaýytynyń bazasynda 537 vagon shyǵarý josparlanýda. Vagondar keminde 35 paıyzdyq oqshaýlaý deńgeıimen, eýropalyq sapa standarttarymen jáne jańa tehnologııalar transfertimen shyǵarylatyn bolady.

– Memlekettik qoldaý tetigin engizý arqyly tasymaldaýshylardy vagondardy jańartýǵa yntalandyrýǵa basymdyq berilip otyr. Mınıstrlik vagondardy satyp alýǵa kredıt berý kezinde syıaqy mólsherlemelerin sýbsıdııalaýǵa jyl saıyn 14 mlrd teńge qarajat bóledi. Sońǵy 5 jylda osy baǵdarlama aıasynda jeke tasymaldaýshylar 85 vagon satyp alyp, salaǵa 3 mlrd teńgeden astam qaryz ınvestısııasyn tartty, – deıdi Q.Tilepov.

Jaǵdaıdy retteýdiń bir tetigi – jolaýshylar vagondarynyń jaı-kúıine jáne servıs deńgeıine qoıylatyn talaptardy normatıvtik turǵydan qataıtý. Atap aıtqanda, mınıstrlik jolaýshylar poıyzdarynda jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý jónindegi ulttyq standartty qaıta qarady. Jasalǵan sharttar sheńberinde jolaýshylardy tasymaldaý erejelerin, standarttar men sanıtarlyq normalardy saqtaý boıynsha tasymaldaýshylardyń jaýapkershiligi kózdelgen. Parkti kezeń-kezeńimen ja­ńartý aıasynda vagondarǵa qoıylatyn normatıvtik talaptar kúsheıtilmek.

– Jolaýshylarmen keri baılanys ornatý da mańyzdy. Sondyqtan Kólik komıtetiniń Ahýaldyq ortalyǵynyń bazasynda táýlik boıy jolaýshylardyń ótinishterin qabyldaý úshin Whatsapp nómiri jumys isteıtinin atap ótkim keledi. Ýaqtyly qaraýdy baqylaýdy tikeleı Kólik komıtetiniń basshylyǵy júzege asyrady. Osy jyldyń ózinde 1 myńnan astam ótinish qaraldy jáne tıisti den qoıý sharalary qabyldandy, – dep naqtylady Kólik komıteti tóraǵasynyń mindetin atqarýshy.

Q.Tilepovtiń pikirine súıensek, jolaý­shylar poıyzdaryn baqylaýdy kúsheıtý de belgili bir deńgeıde oń nátıje bermek. 2022 jyldyń 5 aıynda aýmaqtyq kóliktik baqylaý organdarymen 200 jolaýshylar poıyzy tekserilgen. Tekserý nátıjeleri boıynsha jolaýshylardy tasymaldaý qaǵıdalarynyń talaptaryn buzýǵa qatysty 431 kemshilik anyqtalǵan. Bıletsiz jolaýshylardy tasymaldaýǵa qatysty 33 oqıǵanyń joly kesilipti. 31,2 mln teńge kóleminde aıyppul óndirilgen.

– Parkti jańartý aıasynda múmkindigi shekteýli jandar úshin «kedergisiz orta» qalyptastyrýǵa erekshe kóńil bólinedi. Búginde 44 baǵyttyń quramyn­da 98 bir­lik mamandandyrylǵan kýpe vagon­dary júredi. Osylaısha, oblysara­lyq ba­ǵyt­­tardyń 75 paıyzy maman­dan­­dy­ryl­ǵan vagondarmen qamtylǵan. Tasy­mal­daýshylarmen jasalǵan shart­tarda 2023 jyldyń sońyna deıin oblysaralyq po­ıyz­dardy mamandan­dyrylǵan vagondarmen 100 paıyz qamtý boıynsha sharttar engizil­di. Osylaısha, qabyldanatyn shara­lar orta merzimdi perspektıvada tozý­dy edáýir azaıtýǵa jáne temir jol jolaý­­shylar tasymaldarynyń sapasyn ar­t­tyrýǵa múmkindik beredi, – deıdi Q.Tilepov.

«Jolaýshylar tasymaly» AQ basshysy Jánibek Taıjanovtyń habarlaýynsha, shilde-tamyz aılarynda úsh jańa mar­shrýt iske qosylady. Olar: Nur-Sultan – Shymkent, Nur-Sultan – Qostanaı, Nur-Sultan – Almaty. Onyń ishinde bastapqy eki baǵyt boıynsha «Talgo» poıyzy qatynamaq.

– Búginde el aýmaǵynda poıyz qaty­naıtyn 138 baǵyt bar. Onyń ishinde 104 marshrýt boıynsha tasymalǵa biz jaýaptymyz. Qalǵan baǵyttarǵa jeke tasymaldaýshy kompanııalar jaýapty. Eli­­mizde ulttyq tasymaldaý kompanııa­sy­nan bólek, 9 jeke kompanııa bar. Bú­gin­de «Qazaqstan temir jolyna» qaras­ty 2 215 vagon bar. Onyń 1 429-y bu­rynǵy standartty vagon, al 670-i – «Talgo» vagony. Pandemııadan keıin TMD boıynsha Qazaqstan halyqaralyq po­ıyz reısterin qaıta iske qosqan alǵash­qy el ekenin atap ótkim keledi. Búginde 11 halyq­aralyq poıyz reısi bar. Olar Reseı­diń Astrahan, Omby, Samara qalasy­na qaty­­naı­dy. Sonymen qatar О́zbek­stan men Qyrǵyzstan astanasy Bishkekke po­ıyzdar qatynap tur, – dedi J.Taıjanov.

Onyń aıtýynsha, elimizde poıyz qyzmetine qatysty jańa standart engizil­di. Oǵan tazalyqty saqtaý, qyzmet kórsetý kiredi.

– Poıyzdarǵa qatysty buǵan deıin bolǵan problema – bılet satýshy deldaldar jáne bıletterdi jappaı satyp alyp tapshylyqty qoldan jasaý máselesi sheshildi. Atalǵan máselelerdi sheshý úshin 2 jyl buryn «Mobıýs» bılet satý júıesi iske qosylǵan edi. Jańa júıe tıimdiligin kórsetti. Qazir alypsatarlyq joq, – dep sendirdi ol.

J.Taıjanov kompanııada «Kútý paraǵy» júıesi jumys isteıtinin alǵa tartty. Ol ne úshin kerek? Keıde jolaý­shylar bilet.railways.kz saıty arqyly tıisti baǵytyna bılet tappaı qalady. Osyndaı kezde jolaýshy «Kútý paraǵyna turý» batyrmasyn basýy kerek. Osynyń nátıjesinde, qajetti marshrýt pen poıyzdar týraly aqparattar shyǵady. Atalǵan júıe arqyly vagonnyń túri men nómirin tańdaýǵa múmkindik bar.

a

Ushaqtardyń keshigýine áser etetin faktor kóp

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Azamattyq avıasııa komıteti tóraǵasynyń orynbasary Saltanat Tompıevanyń aıtýynsha, búgin­gi tańda ishki baǵyttar boıynsha tasy­maldaý naryǵy tolyǵymen qalpyna kel­tirildi. Qazirgi ýaqytta ishki tasymaldaý naryǵynda 5 avıakompanııa 57 avıa­mar­­shrýt boıynsha aptasyna 600-den astam reıs oryndaıdy. Sondaı-aq 22 avıa­mar­­shrýt respýblıkalyq bıýdjetten sýbsıdııalanady. Olar áleýmettik mańyzy bar avıa­marshrýttardy kóliktik qoljetimdilikpen qamtamasyz etý úshin sýbsı­dııalanady. Sonymen qatar olar tasy­maldaýshylarǵa kommersııalyq negizde oryndaý úshin shyǵyndy bolyp sanalady.

– Halyqaralyq baǵyttar boıynsha ushý geografııasyn keńeıtý jalǵasýda. Jalpy, Qazaqstan aptasyna 465 reıs jıiligimen 106 marshrýt boıynsha 27 elmen áýe qatynasyna ıe. Halyqaralyq áýe qatynasy pandemııaǵa deıingi deńgeımen salystyrǵanda, 24 elmen aptasyna 442 reıs jıiligimen 99 marshrýt boıynsha reıster oryndalǵan. Osy jyly Italııa­men jáne Grekııamen reıster ashyldy. Avıakompanııalar Qytaıǵa, Gonkongqa jáne Malaızııaǵa reısterdi qalpyna keltirip, Pákistanǵa ashyp, Reseımen, Germanııamen, Saýd Arabııasymen jáne О́zbekstanmen ulǵaıtýdy josparlap otyr, – dedi S.Tompıeva.

Osy jyldyń alǵashqy 5 aıynda eldegi áýe­jaılar 6,84 mln jolaýshyǵa qyzmet kór­setti. Kórsetkish 2021 jyldyń sáıkes keze­ńi­men salystyrǵanda 13 paıyzǵa artyq.

– Júrgizilgen taldaý qorytyndysy boıynsha, atap aıtqanda, ishki turaqty reısterde jolaýshylar aǵynynyń aı­tarlyqtaı ósýi anyqtaldy. Osyǵan baı­la­nysty ushý turaqtylyǵy kórset­kish­teriniń tómendeýi baıqalady. Bul dınamıka halyqaralyq statıstıkamen de rastaldy. О́tken jyly ushýlardyń turaqtylyǵy 81 paıyzdy qurady. Sonymen qatar Eýropalyq odaq elderi men AQSh kórsetkishteri tıisinshe 77 paıyzdy jáne 80 paıyzdy quraıdy. Birinshi kezekte mınıstrliktiń, avıakompanııalardyń, áýejaılardyń jáne áýe tasymaldary­na tartylǵan basqa da taraptardyń negizgi basymdyǵy jolaýshylardy tasymaldaý qaýipsizdigi ekenin atap ótken jón, – deıdi Azamattyq avıasııa komıteti tóraǵasynyń orynbasary.

S.Tompıevanyń aıtýynsha, avıa­tasymal keshendi rásimderdiń jıyntyǵy bolyp sanalady. Oǵan tasymaldaýshylardan bólek, áýejaılar, áýe qozǵalysyn basqarý organdary, jolaýshylar qaty­sady. Demek keshigý sebepteri de ártúrli bolýy múmkin. Máselen, áýe kemesiniń teh­nıkalyq aqaýlyǵy, aýa raıynyń kúrdeli jaǵdaılary jáne basqalary. Sol sebepti reısterdiń keshigýi áýe tasymalynda qalypty qubylys sanalady.

– Avıakompanııanyń kinásinen reıs kidirgen jaǵdaıda, qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes tasymaldaýshy kidiris uzaqtyǵyna baılanysty tegin negizde eki telefon qońyraýyn shalý, salqyn sýsyndar, ystyq tamaq, qonaqúıde turý, sondaı-aq qonaqúıge deıin jáne áýejaıǵa keri qaıtý kóligin usynýǵa tıis. Sonymen qatar keshiktirýdiń ár saǵaty úshin tasymaldaýshy bılet qunynyń 3 paıyzy mólsherinde aıyppul tóleıdi. Joǵaryda kórsetilgen talaptar oryndalmaǵan ne tıisinshe durys oryndalmaǵan kezde avıa­kompanııa 200-den 1000 aılyq eseptik kórsetkishke deıin aıyppul túrinde ákimshilik jaýapkershilikke tartylady, – dedi S.Tompıeva.

Sońǵy ýaqytta bıletterdiń baǵasyna qatysty syn aıtylyp júr. Azamattyq avıasııa komıteti tóraǵasynyń orynbasary atap ótkendeı, Qazaqstanda halyq­ara­lyq tájirıbege sáıkes baǵa belgi­leý­di retteý 2016 jyly kúshin joıdy. Son­dyq­tan qazirgi ýaqytta avıakom­panııa­lar áýe bıletteriniń baǵasyn derbes qaly­ptas­ty­rady. Demek atalǵan másele boıynsha avıakompanııalar ǵana jaýap bere alady.

– Mınıstrlik jolaýshylardyń quqyq­taryn qorǵaý maqsatynda turaqty ju­mys júrgizýde. Qazirgi ýaqytta reısti keshik­­tirgenine aıyppul tólemegeni úshin ákim­shilik jaýapkershilikti engizý máselesi qarastyrylýda. Bul norma bıyl kúshine enedi dep kútilýde, – deıdi S.Tompıeva.

Ol bıyl elimizde 9 áýe kemesin satyp alý josparlanyp otyrǵanyn aıtty. Jalpy, josparǵa sáıkes, 2025 jylǵa deıin 45-ten astam áýe kemesi alynbaq. Mysaly, bıyl Air Astana men FlyArystan kompanııasynyń parki 2 áýe kemesimen tolyqty. 27 maýsymnan bastap Air Astana jáne FlyArystan-nyń kestesinde jańa aerobýs paıda boldy. Sonymen qatar bıyl jyl sońyna deıin atalǵan 2 áýe kompanııasy taǵy 5 áýe kemesin satyp almaq.

«SCAT» AQ ókili Nıkolaı Býrıakovtyń aıtýynsha, belgilengen áýe reısin keıinge qaldyrý – amal qalmaǵan jaǵdaıda qabyldanatyn sheshim. Áýe kompanııalary múmkindiginshe jolaýshylaryn dittegen jerge ýaqtyly jetkizgisi keledi. Alaıda keıde áýe reısterin 8 nemese 12 saǵatqa deıin keıinge shegerip jatady.

– Kóbine reısterdi keshiktirý men boldyrmaýdyń sebebi aýa raıynyń qolaısyzdyǵyna baılanysty. Tuman, qatty jel, boran, taǵy sol sııaqty faktorlar áser etedi. Áýe reısi keıinge shegerilgen jaǵdaıda kompanııa jolaýshylarǵa tıisti jaǵdaıdy jasaýǵa tıis. Aıtar bolsaq, basqa áýe reısterin nemese basqa qala arqyly ushyp barýdy usyný sekildi. Eger jolaýshy tolyq qunyn qaıtarýdy talap etse, onda talap 100 paıyz oryndalýǵa tıis, – deıdi N.Býrıakov.

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar