Álem • 07 Tamyz, 2022

Túrkııa-Reseı: Gaz máselesinde kelisimge keldi

91 ret kórsetildi

О́tken aptada Túrkııa prezıdenti Rejep Taııp Erdoǵan men Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın Sochıde kelissózder ótkizdi. Kezdesý barysynda Túrkııa Reseıden satyp alatyn gazǵa rýblmen tóleý týraly ortaq kelisimge keldi. Sonymen qatar taraptar Túrkııanyń bastamasymen júzege asqan Ýkraına astyǵyn eksporttaý, «Aqqýıý» atom elektr stansasy jáne Sırııadaǵy jaǵdaı týraly sóz qozǵady.

Erdoǵan juma kúni tústen keıin Pýtınmen kelissózder júrgizý úshin Sochıge arnaıy ushyp bardy. Prezıdenttiń janynda Túrkııanyń syrtqy ister jáne qorǵanys mınıstrleri, sondaı-aq túrik ulttyq barlaý basqarmasynyń basshysy boldy. Kelissózder «Rýs» demalys ornynda jabyq esik jaǵdaıynda ótken.

Esterińizge sala keteıik, buǵan deıin memleketter basshylary sońǵy ret 19 shildede Irannyń astanasy – Tegeranda kezdesken. Taraptar Tegeranda Sırııadaǵy azamattyq soǵysty toqtatý úshin qurylǵan Astana prosesi otyrysyna qatysyp, Sırııa men Ýkraınadaǵy oqı­ǵalardy talqylaǵan. Sochıde kez­desý ótkizý ıdeıasy sol kezde-aq josparlanǵan.

Kremldiń baspasóz hatshysy Dmıtrıı Peskov kezdesýden bir kún buryn Pýtın men Erdoǵannyń basqosýda baspasóz máslıhatyn ótkizý josparlanbaǵanyn eskertken. Onyń ornyna birlesken jazbasha málimdeme jarııalandy. Aıta keteıik, Pýtın men Erdoǵan halyqaralyq dıplomatııada bir-birimen eń kóp sóı­lesken lıderler retinde bel­gili. Eki eldiń prezıdentteri buǵan deıin de, 2021 jyly 29 qyrkúıekte Sochıde kezdesip, shamamen úsh saǵatqa sozylǵan kezdesýden keıin baspasóz málimdemesin jasamaýdy jón kórgen edi.

Bul jolǵy tórt saǵatqa so­zylǵan kezdesýde toqtalǵan taqyryptarǵa kóz júgirtsek. Eń aldymen, taraptar Lıvııa men Sırııanyń saıası birligi men aýmaqtyq tutastyǵyn qorǵaý qajetin atap ótti. Eki el basshylary atalǵan aımaqtarda birge áreket etýdi qoldaıtynyn bildirdi. Erdoǵan men Pýtın Lıvııanyń egemendigine, aýmaq­tyq tutastyǵyna jáne ulttyq bir­ligine basa nazar aýdardy. Sonymen qatar Lıvııada er­kin, ádil jáne senimdi saılaý ót­kizýdiń mańyzyn tilge tıek etti.

Kezdesýden keıin reseılik BAQ jarııalaǵan aqparatqa súıensek, Túrkııa Reseıden satyp alatyn gaz úshin Reseı rýblimen tólem jasaýǵa kelis­ken. RIA Novostı agenttiginiń habarlaýynsha, Reseı premer-mınıstriniń orynbasary Alek­­sandr Novak eki eldiń óz valıýtalarymen saýda ja­saý­­ǵa keliskenin jáne budan keıin Túrkııanyń gaz tólemin rýbl­men tóleı bastaıtynyn jetkizgen. «Bul – eki el ara­syndaǵy qarym-qatynastyń ja­ńa kezeńi. Bul qarjylyq jáne valıýtalyq qarym-qaty­na­symyzdy jaqsartýǵa degen jańa múmkindik», dedi ol.

Erdoǵan men Pýtın talqy­laǵan taqyryptarynyń arasynda Reseıdiń 24 aqpanda Ýkraınaǵa basyp kirý áreketi men onyń jahandyq jáne aımaqtyq saldary da qamtyldy. Osynyń negizinde ýkraınalyq ónimderdi tasymaldaý jáne eksportty jalǵastyrý týraly egjeı-tegjeıli talqylandy. Esterińizde bolsa, Ystanbulda Ýkraına, Reseı jáne Túrkııa men Birikken Ulttar Uıymy kelisimge qol qoıyp, Ýkraına astyǵyn álemdik naryqqa tasymaldaýǵa kelisken edi. Osy kelisim aıasynda alǵashqy keme 3 tamyz kúni Lıvanǵa qaraı jol tartqan.

Bul kelisimmen qatar Reseı BUU-men taǵy da eki­jaqty ózara kelisimge qol qo­ıyp, B­atys sanksııalaryna ushy­ramaı, óz eksportyn, ásirese tyńaıtqyshtar men azyq-túlik ónimderin júzege asyrý úshin ınfraqurylymnyń negizin qalyptastyrdy.

Atalǵan kelisimderdiń nátı­jesinde Túrkııa jahandyq azyq-túlik daǵdarysyn sheshýge naqty qadamdar jasady. Sondaı-aq Reseı men Ýkraına arasyndaǵy senimdi ny­ǵaıtýǵa sebep bolyp, bola­shaqta eki el arasyndaǵy beı­bit kelissózderdiń ornaýyna at­salyspaq. Sol sebepti Er­doǵan Pýtınmen kezdesýinde kelisimdi buzbaýǵa jáne keme qozǵalysyna áser etetin shabýyldardan aýlaq bolýǵa shaqyrdy.

Pýtın Erdoǵanǵa astyq tasymaly úshin alǵys aıtyp, eki jaqty kezdesý barysynda «Aımaqtyq máselelerdi, ásirese, Sırııa daǵdarysyn da tal­qylaımyz. Túrkııa men Reseı Sırııadaǵy jaǵdaıdyń qalypqa kelýine eleýli úles qosyp keledi», dedi.

Taraptar Sırııadaǵy jaǵ­daıǵa erekshe toqtaldy. Er­doǵan bul basqosýdyń Túr­­kııa-Reseı qarym-qaty­nasta­rynda múlde basqa ba­ǵytta ekenin atap ótti. «Osy oraıda, Sırııadaǵy oqıǵalardy talqylaýymyz kerek dep oılaımyn. Terrorızmmen kúrestegi yntymaqtastyǵymyz úlken mańyzǵa ıe jáne osyǵan baı­la­nysty jasaıtyn qadam­da­rymyz ben ótkizetin kez­de­sýlerimiz kúsheıe túsedi degen senimdemin», dedi Túrkııa prezıdenti.

Kremldiń baspasóz hatshysy Dmıtrıı Peskov Túrkııa­nyń qaýipsizdikke alańdaýy zańdy ári oryndy ekenin jet­kizdi. «Biraq Sırııadaǵy turaqsyzdyqty arttyratyn jáne eldiń aýmaqtyq tutas­tyǵyna nuqsan keltiretin qa­damdardyń jasalmaýy óte ma­ńyzdy», dedi ol. Bul má­se­lede taraptar Sırııadaǵy bú­kil terrorıstik uıymdarǵa qarsy kúreste uıymshyldyq pen birlese áreket jasaýǵa ýaǵ­d­alasty.

Sondaı-aq kelissózder barysynda eki eldiń energetıkalyq yntymaqtastyǵy, onyń ishinde, jalǵasyp jatqan Aqqýıýdaǵy atom elektr stansasy jobasy da talqylandy.

«Aqqýıýdaǵy AES-tyń bel­gilengen ýaqytta aıaqtalýy óte mańyzdy. О́ıtkeni Aqqýıý elektr stansasy Túrkııany energııamen qamtamasyz etýdegi energetıkalyq áleýetiniń 10 paıyzyn qamtamasyz etedi. Sondaı-aq bul máseleni egjeı-tegjeıli talqylaý paıdaly bolady dep oılaımyn. Búgin osyny talqylaý múmkindigine ıe bolǵanyma qýanyshty ekenimdi bildirgim keledi», dedi Erdoǵan.

Túrkııa Prezıdentiniń ja­nyndaǵy Baılanys ákim­shiligi taratqan aqparatqa sáıkes, Pýtın eki el arasyndaǵy ener­getıkalyq qarym-qatynasqa toqtalǵan. «Biraz ýaqyt buryn qurylysyn aıaqtaǵan «Túrik aǵyny» tabıǵı gaz jobasy mańyzdy jelilerdiń birine aınaldy. Ol Reseıdiń tabıǵı gazyn Eýropaǵa tasymaldaıdy. Tabıǵı gazdy Túrkııaǵa jetkizip qana qoımaıdy, sonymen qatar gazdy Eýropaǵa jáne basqa da tutynýshylarǵa tasymaldaıdy», dedi Kreml basshysy.

Pýtın Eýropa Reseıden úz­diksiz tabıǵı gaz aǵyny úshin Túrkııaǵa alǵys aıtýy ke­rek­tigin tilge tıek etti. Má­lim­demede Túrkııa-Re­seı Jo­ǵary deńgeıdegi yntymaqtastyq keńesiniń kelesi otyrysy Túrkııada ótetini týraly aq­parat bar.

Sońǵy jańalyqtar

Munaı men teńge baǵamyndaǵy táýekelder

Ekonomıka • Búgin, 00:23

Áleýmettik qyzmetterdi damytý ózekti

Qazaqstan • Búgin, 00:21

Elektr qýatyn óndirý ulǵaıady

Aımaqtar • Búgin, 00:19

Saıası júıeni túbegeıli jańartý

Saıasat • Búgin, 00:14

Ulttyq qundylyqtardy ulyqtaý

Pikir • Búgin, 00:06

Atomǵa alańdaǵan álem

Álem • Búgin, 00:04

Bıznestegi áıelder úlesi

Bıznes • Búgin, 00:01

Yrysty molaıtqan naýqan

Ekonomıka • Keshe

AQSh-qa eksport artty

Ekonomıka • Keshe

Qandastardyń hali qalaı?

Qoǵam • Keshe

Engel zańy

Qoǵam • Keshe

Qymyzhanadaǵy mýzeı

Qoǵam • Keshe

Án oqý

Rýhanııat • Keshe

«Áselim» áni

О́ner • Keshe

Jyr alyby dáripteldi

Qoǵam • Keshe

Uqsas jańalyqtar