Tanym • 17 Tamyz, 2022

Kóneden jetken kórik

10941 ret kórsetildi

Sonaý kóne zamandarda halqymyzdyń kúndelikti qoldanysynda bolǵan turmystyq zattardyń ornyn búginde zamanaýı tehnologııa almas­tyrdy. Desek te, halyq murasyn zerttep, zerdelep, kópshi­likke nasıhattaıtyn mýzeılerde kóneniń kózindeı bolǵan jádi­gerler kóptep sanalady. Men búgin kóne zamandarda ustanyń bas­ty quraly bolǵan kórik jaıynda maǵlumat bere ketkendi jón sanap otyrmyn.

Aldymen kórik degen sózdiń tórkini qaıdan shyqty, soǵan toqtalaıyq. Bul jóninde birneshe derek bar. Máselen, Túrki til­de­riniń keıbirinde «kúórtee», ıaǵnı «úrlep jandyrý» degen maǵynany bildiredi eken. Al qazaq tilindegi «kórik» ataýynyń da túp-tórkini  osy sózden shyqqan. Kóriktiń qazirgi tilimizdegi týra maǵynasy – usta dúkenindegi byl­ǵarydan nemese teriden jasalǵan úrleýish.

Kórik – usta, zergerlerdiń quraly. Túrli metaldy bal­qy­typ, óńdeý úshin ottyqqa jel berip turatyn bylǵary, teri jáne aǵashtan jasalatyn qural. Kóriktiń birneshe túri bar. Olar: «mes kórik», «qol kórik», «aıaq kórik», «úlken kórik», «kishi kórik». Kórik neǵurlym úlken bolsa, onyń kómeıinen ottyqqa beriletin aýa qysymy da soǵurlym joǵary bolady.

Osyndaı kóriktiń biri Báıdibek aýdany sáýlet-kórkem mýzeıinde saqtaýly tur. HIH ǵasyrdyń kóne jádigeri temir ustasy – Shýbaı Jumataıulyna tıesili bolǵan. Za­ma­nynda temirden túıin túıgen usta Shýbaı aýdanymyzdaǵy saýsaq­pen sanarlyq temir ustasy edi. Ol kisi 1903 jyly Báıdibek aýdanynyń Tasqudyq aýylynda týyp-ósken. Úsh synyptyq bilimi bar Shýbaı atanyń sheber qoldarynan shyqqan dúnıeler kópshilikti tánti etken. Tipti Shýbaı ustany qoldan-qolǵa tıgizbeı basqa jaqqa da alyp ketip otyrǵan. Ol kisi Otyrar aýdanynyń Sháýildir aýylynda temir ustasy bolyp elge qyzmet etken. Turmys-tirshiliktiń qıyn kezeńderinde búkil aýyl sharýashylyǵyna qa­jet­ti arba, soqa, qaıla, taǵy da bas­­qa turmystyq zattardy asa sheberlikpen jasaıtyn temir usta­sy Shýbaı elge syıly, bedeldi bolypty. Aý­da­nymyzdyń Júzimdik aýlynda Shaıan MTS-da uzaq jyldar te­mir ustasy bolǵan Shýbaı Ju­ma­taı­ulyn kózi qaraqty aýyl qa­rııa­­la­ry áli kúnge deıin erekshe qur­met­­p­en aıtady. Kóneden jet­ken kórikti Shýbaı ustanyń urpaq­ta­ry mýzeı jádigerleriniń qata­ry­na ótkizgen. Qazirgi tańda bul kórik mýzeıdiń «Metaldan jasal­ǵan buıym­dar» ekspozısııasynda kór­mege qoıylǵan. Babadan qalǵan mu­­ra kelýshilerge nasıhattalyp, dáriptelýde.

 

Baqytjan BAISARY,

Báıdibek aýdany sáýlet-kórkem mýzeıiniń dırektory

 

Túrkistan oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Ekibastuzda 40-tan astam úıge sý berilmegen

Aımaqtar • 02 Jeltoqsan, 2022

Erbolat Dosaev Almaty qalasynyń ákimi qyzmetinde qaldy

Taǵaıyndaý • 02 Jeltoqsan, 2022

QazaqGaz dırektorlar keńesiniń quramy ózgerdi

Qazaqstan • 02 Jeltoqsan, 2022

Máýlen Áshimbaev Qytaı halqyna kóńil aıtty

Parlament • 02 Jeltoqsan, 2022

Meksıkada 200-ge jýyq adam ýlanyp qaldy

Álem • 02 Jeltoqsan, 2022

Shekarany búkil el qorǵaıdy

Qoǵam • 02 Jeltoqsan, 2022

Aıdos Erbosynuly aýrýhanadan shyqty

Boks • 02 Jeltoqsan, 2022

Dollar baǵamy qaıta ósti

Qarjy • 02 Jeltoqsan, 2022

Uqsas jańalyqtar