Egemen Qazaqstan
743 materıal tabyldy

Tarıh • Keshe

Jazyqsyz jazalanǵan Qabdolla aqsaqaldyń qıly taǵdyry

Stalındik qanquıly qýǵyn-súrgin týraly oılaýdyń ózi qorqynyshty. Arada qansha ýaqyt ótip, neshe urpaq almassa da, qandy izderi áli kúnge deıin saırap jatyr. El jadynan óshpek emes. Halqymyzdy qynadaı qyrǵan zulmat zamannyń taby Jaltyr aýylyn da aınalyp ótken joq. Qanshama qarapaıym adam naqaqtan-naqaq kúıip ketkenin úlkender aıtyp otyratyn.

Tarıh • Keshe

Qyzyl saıasat qurbany

Halyq basyna túsken qasiretti náýbettiń eń orasany ótken ǵasyrdyń 30-jyldaryndaǵy saıası qýǵyn-súrgin edi. Osy kezeńde oıdan shyǵarylǵan jalǵan aıyppen ult kadrlaryna da qara semser silteldi. Zulmat jyldardaǵy surqııa saıasattyń kesirinen zardap shekkenderdiń biri qazirgi Jaqsy aýdanynyń Alǵabas eldi mekeninde 1903 jyly dúnıege kelgen Nurǵalı Nurseıituly bolatyn.

Tanym • Keshe

Jahanshanyń dıplomdyq jumysy

Halyqtan súıinshileıtin jańalyqqa kenelip otyrmyz. Máskeý arhıvteriniń biri­nen alashordashy Jahansha Dosmuhamedulynyń 1910 jyly jazylǵan dıplomdyq jumysy tabyldy. Atalǵan eńbek «Qazaqtyń ádet zańynyń negizgi uıǵarymdary jáne olardy júzege asyrýshy organ retindegi halyq soty» dep atalady. Qundy qazynany shań basqan arhıvten arshyp alyp, qazaǵymen qaýyshtyrǵan – Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń ǵalymy, PhD, Muhtar Isaev. Bul rette zertteýshiniń ǵylymdaǵy eleýli tabysyna alǵys bildire otyryp, maqalasyn oqyrman nazaryna usynamyz. Redaksııa

Zerde • Keshe

Ujymdastyrý zardaby

Mal baǵýmen kúneltip otyrǵan kóshpeli jáne jartylaı kóshpeli halyqty kúshtep oty­ryqshylyqqa kóshirý saıasaty qazaq aýy­lyna asa qatty soqqy boldy. Bul ejelden qalyptasqan sharýashylyqty birjola qıratty. 1920-1930 jyldary kósh­­­peli sharýa­shylyq eldegi basqa aýdan­dardyń ekonomıkasymen aýqym­dasa otyryp, tabıǵı shama-shar­qyn áli de bolsa sarqa qoıǵan joq edi. Sol kezdegi ındýstrııasy damymaǵan, ón­dir­gish kúshteri álsiz Qazaqstan sııaq­ty tabıǵı-geografııalyq ortada kósh­peli mal sharýashylyǵy tıimdi bola­tyn. О́ıt­keni jaıylymdy mal sharýa­shylyǵy qazaqtyń keń-baıtaq dala­syndaǵy shól­di jáne shóleıt jerler­di tıimdi ádis­pen ıgerip, sonshama keńistikti óziniń áleý­mettik bolmysyna qyzmet ettirýge beıimdep, tabıǵatpen sińisip ketýdiń birden-bir tásili edi.

Tarıh • Keshe

Qarlag: Din ókilderin qalaı qorlady?

Qarlag eńbekpen túzeý lageri KSRO Halyq komıssarlary keńesiniń 1930 jylǵy mamyrdaǵy qaýlysy boıynsha ashyldy. Kelesi jyly, 1931 jyldyń 19 jeltoqsanynda Qaraǵandy eńbekpen túzeý lageri qaıta qurylyp, lagerdiń ortalyǵy Qaraǵandy qalasynan 45 shaqyrym jerdegi Dolınka kenti bolyp bekitildi. Oǵan 120 myń gektar egistikke jaramdy jer, 41 myń gektar shabyndyq jer bólinip berildi.

Saıasat • 30 Mamyr, 2023

Edelman barometri

Senim – kez kelgen qarym-qatynastaǵy basty faktordyń biri. Senimge selkeý tússe adamdar arasyndaǵy, azamat pen úkimet, tutynýshy men bıznestiń baılanysy kúrdelene bermek. Bul máseleni ózekti desek, ony zertteýdiń de mańyzy úlken.

Mektep • 30 Mamyr, 2023

Kembrıdj moıyndaǵan mektep

«Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» derbes bilim berý uıymy oqý, baǵalaý júıesi men muǵalimderdiń biliktiligin arttyrý baǵdarlamalaryn ázirleıtin quqyqqa ıe boldy. Buǵan deıin mektep halyqaralyq standarttarǵa saı oqytý baǵdarlamalaryn Kembrıdj ýnıversıtetimen arnaıy seriktestik deńgeıinde daıyndap kelgen edi.

Zerde • 29 Mamyr, 2023

Qumarshyq. Ashtyqta janǵa arasha bolǵan ósimdik týraly ne bilemiz?

Tarıhymyzdaǵy aýyr kezeńniń biri – HH ǵasyrdyń 20-jyldardyń sońy men 30-jyldardyń basyndaǵy ashtyq ekeni belgili. Keńestik basshylyq jibergen qatelikter men ádeıi uıymdastyrylǵan áreketterdiń saldarynan mıllıondaǵan halyq ashtan ólip, tiri qalǵandarynyń kóbi shetel asýǵa májbúr boldy.

Zerde • 29 Mamyr, 2023

Umytylmas qasiret

Alash arystary men tu­tas­ halqymyzǵa qarsy ja­­sal­ǵan keńes ókimetiniń zu­lym­dyq saıasatyn­ búgingi qo­ǵam keńinen tanı tústi. Deı­tur­ǵanmen zulmat jyl­dar­ǵa qatysty óńirler­diń­­ muraǵattary az zert­tel­­geni, áli kúnge qupııa kú­ıinde ustalyp otyrǵan qu­­jattardyń kóptigi ras. Sta­lın­dik qýǵyn-súrgin men ashar­shylyqtyń alapat daýylynan Ertis-Baıan óńiri erek­she zardap shekkenin de endi bilip jatyrmyz.

Tarıh • 29 Mamyr, 2023

Tutqyndar tyrnaqpen qazǵan «Belomorkanal»

Halyqty qynadaı qyrǵan zobalań taqyrybynyń aınalasynda áli de zerttelmegen tarıhı derekter men saıası taqyryptar az emes.