AQSh-pen áriptestik áleýeti artady

Ústimizdegi jyldyń 24-26 qańtary aralyǵynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev Amerıka Qurama Shtattarynyń astanasy Vashıngton qalasynda saparmen bolyp, qos uly muhıttyń – Atlant jáne Tynyq muhıttarynyń arasynda kósilip jatqan alyp derjavanyń birqatar bedeldi saıasatkerlerimen jáne bilikti de iri kásipkerlerimen mańyzdy kezdesýler ótkizdi. Astana men Vashıngton (munda qazir qysqy ýaqyt) arasyndaǵy ýaqyt aıyrmashylyǵy 11 saǵat ekenin eskersek, josparlanǵan kezdesýlerdi bir maqala aýqymymen qamtı almaıtynymyz anyq. Jylqybaı JAǴYPARULY – Vashıngtonnan. Táýelsizdik! Osy bir jalǵyz aýyz sózdiń astarynda qansha qudiret jatyr deseńizshi. Mine, táýelsizdik alǵanyna bıyl 20 jyl tolatyn, osy bir tarıhı turǵydan qaraǵanda ólsheýli ǵana ýaqyt ishinde Qazaqstan Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazar­baevtyń bilikti basshylyǵymen ǵasyrlarǵa para-par damý jáne tanylý dáýirinen ótti. Sol tátti de taǵylymdy táýelsizdiktiń ar­qa­synda álemdi aýzyna qaratqan AQSh ta Qazaqstanmen strate­gııalyq áriptestigin turaqty túrde damytyp, eki el arasyn­daǵy alys-beris, barys-kelis qa­tynastar jyldan-jylǵa qanatyn keńge jaıyp barady. Jahandyq órkenıet úrdisinen laıyqty or­nyn ıelenip úlgergen táýelsiz Qazaqstannyń ashyq ta salıqaly syrtqy saıasatynyń ná­tıjesinde, mine, taǵy da muhıt asyp, jer qıyryndaǵy Ame­rıkaǵa saparlap kelemiz. Jıyrma jyl­dyq jigittik jasqa tolǵan táýelsizdigimiz bolmasa, Elbasynyń álem tanyǵan salıqaly saıasaty men bıik bedeli bolmasa, tórtkúl dúnıeni aıbatymen yqtyratyn AQSh tórinde qazaqstandyq jýrnalıster de alshań basyp júrer me edi! Táýbe deısiń tolǵanyp. Táýelsizdik demekshi, Amerıka Qurama Shtattary Qazaqstan Res­pýblıkasynyń táýelsizdigin 1991 jyly 25 jeltoqsanda alǵash bo­lyp tanyǵan elderdiń biri. Kelesi kúni-aq, ıaǵnı 26 jeltoqsanda eki el arasynda dıplomatııalyq qatynastar ornap, búgingi tańda keń aýqymdaǵy ózara tereń tú­sinistikke negizdelgen Qazaqstan jáne AQSh memleketteriniń stra­tegııalyq áriptestigine ulasyp otyr. О́tken jyldyń sáýir aı­ynda ǵana Elbasy Nursultan Nazarbaev AQSh-ta arnaıy saparmen bolyp, Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi jahandyq sammıtke qatysty. Osy sapar sheńberinde Elbasy AQSh prezıdenti Barak Obamamen kezdesip, eki memleket arasyndaǵy strategııalyq árip­tes­tikti odan ári nyǵaıtý maq­satyndaǵy kelisimge qol jetkizdi. Sonymen birge, eki el basshysy Ǵylymı-tehnıkalyq ynty­maq­tas­tyq týraly kelisimge qol qoıǵan bolatyn. Endi, mine, eki el arasyndaǵy yntymaqtastyq baı­lanysty tereńdetý aıasynda Mem­lekettik hatshy – Syrtqy ister mınıstriniń AQSh-qa sapary jalǵasyp otyr. Jalpy, sońǵy ýaqytta Qanat Saýdabaevtyń jyl basynda AQSh-qa arnaıy sapar jasaýy dástúrge aınalyp keledi dese de bolǵandaı. 2009 jyly ol 2-6 aqpan araly­ǵynda AQSh-ta ju­mys saparymen bolsa, 2010 jyl­dyń 2-5 aqpany aralyǵynda taǵy da resmı sapar jasaǵan edi. Qa­nat Bekmyrzauly bul saparynyń da maqsaty – jyl basynda eki el arasyndaǵy alda tur­ǵan mańyzdy is-sharalardy anyq­­­tap, olardy júzege asyrý máse­lelerin naqty pysyqtap, belgilep alý. Sapardyń alǵashqy kúni Qa­nat Saýdabaev AQSh-tyń buryn­ǵy Memlekettik hatshysy Kolın Paýellmen kezdesti. Sodan keıin AQSh-tyń belgili memleket qaı­rat­kerleri, suńǵyla da bedeldi saıasatkerleri Zbıgnev Bjezınskıı jáne Brent Skoýkroftpen kezdesýler ótkizdi. Kezdesýler ba­ry­syn­da AQSh memleketiniń qa­ırat­kerleri Qazaqstannyń EQYU-ǵa jemisti tóraǵalyǵyna asa joǵary baǵa berip, 11 jyl úzilisten keıin bul mártebeli uıymnyń sammıtin ótkizýdegi Qazaqstan Respýblı­kasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń zor eńbegi men ha­lyqaralyq saıasat sahnasyn­da­ǵy bıik bedelin atap kórsetti. Astana Deklarasııasynyń qabyl­danýy Qazaqstannyń dúnıe júzindegi bedelin burynǵydan arttyryp, bul eldiń álemdik keńistiktegi jaqtas­tarynyń qataryn eseleı tústi. Qa­zaqstan endi halyqaralyq aý­qym­da keleli máselelerdi sheshetin tuǵyr­ly el retinde tanyldy, bul Qazaq eliniń, onyń bilikti de bedeldi bas­shysy Nursultan Na­zarbaev­tyń tamasha jeńisi, dedi ame­rıkalyq saıasatkerler biraýyzdan. Qanat Saýdabaev ekijaqty kez­desýler barysynda AQSh mem­leketiniń bedeldi saıasatkerlerin elimizdiń sońǵy ýaqytta qol jetkizgen saıası-ekonomıkalyq jetistikterimen jan-jaqty tanystyr­dy. Ol jahandyq qarjy daǵdary­synyń qıyndyqtaryna qaramas­tan, 2009 jyly elimiz IJО́-niń ósimin 2 paıyzǵa jetkizip, belgilengen barlyq áleýmettik baǵdar­lamardy saqtap qalǵanyn, al 2010 jyldyń qorytyndysy boıynsha IJО́-niń ósimi 7,5 paıyzdy qu­ra­ǵanyn atap kórsetti. Ulttyq qor 19 mlrd. dollarǵa artyp, bıylǵy jyly 54 mlrd. dollardy qurap otyrǵandyǵyn jetkizdi. Sodan keıin Memlekettik hatshy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev Qazaqstannyń syrtqy saıasat sa­la­synda ustanyp otyrǵan baǵyt­tary men qol jetkizgen tabys­tary­na toqtaldy. Taraptar Qazaq­stan men AQSh memleketteri ara­synda ornyqqan strategııalyq áriptestik qatynastardy tilge tıek etip, eki el arasyndaǵy osy ıgi yntymaqtastyq baılanysty odan ári nyǵaıtý qajettigin erekshe atap kórsetti. Kezdesýge qatysý­shylar Qazaqstan Respýblıkasy­nyń bıylǵy jylǵy Islam Kon­ferensııasy Uıymy tóraǵaly­ǵynyń da jemisti bolatynyna senim bildirip, óz kezeginde bul ha­lyqaralyq iri uıymǵa Qazaqstan tóraǵalyǵynyń álemdik turaqty­lyq pen beıbitshilikti nyǵaıtýǵa qosylatyn ıgilikti úles ekenin atap aıtty. Amerıka Qurama Shtattaryna sapary barysynda Memlekettik hatshy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev osy eldiń álem­ge áıgili «Shevron», «KonokoFıllıps» kompanııalarynyń bas­shy­larymen, AQSh-tyń Memlekettik hatshysy Hılları Klıntonmen ekijaqty kezdesýler ótki­zedi dep kútilýde.