Kóshi-qon tolastamaıdy

Memleket basshysynyń «Qazaqstan Respýblıkasynda quqyq qorǵaý qyzmeti men sot júıesiniń tıimdiligin arttyrý jónindegi sharalar týraly» Jarlyǵyna sáıkes Ishki ister mınıstrliginde Kóshi-qon polısııasy komıteti quryldy. Buryn bul ókilettik Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń quzyrynda bolǵany belgili. Endi jańa mınıstrlikke aýysqan soń eldik istiń jaı-kúıi qandaı, «Nurly kósh» baǵdarlamasynyń qanatqaqty jobalary toqtap qalǵan joq pa, jalpy qazir qandaı ózgerister bar degen saýalmen IIM Kóshi-qon polısııasy komıtetiniń sarapshysy M.TOQSANBAEVQA jolyqqan edik. – Marat Esimqululy, ózińiz osy Kóshi-qon salasynda kópten beri jemisti qyzmet etip kele jat­qandyqtan onyń qyr-syryn jetik biletindigińiz anyq. Soǵan oraı Kóshi-qon máselesiniń ishki Ister mınıstrliginiń quzyryna ótýine ne sebep boldy deı ala­syz? – Aldymen meniń aıtarym, elimiz táýelsizdigin alǵaly beri syrtta júrgen aǵaıyndarymyz tarıhı ota­ny Qazaqstanǵa turaqty kóship kelip, azamattyqtaryn, basqa da memleket tarapynan jasalyp jatqan áleýmettik kómekterin úzbeı alyp, jergilikti halyqpen tatý-tátti ómir súrýde. Mundaı qamqorlyq, eń al­dymen Prezıdent N.­Á.Nazar­baev­tyń arqasynda bolyp otyrǵa­nyn barshamyz túsinýimiz kerek. Osyǵan oraı kóshi-qonnyń Ishki ister mınıstrligine ótýi, ózderińiz bilesizder, oralmandardyń keıbir másele­lerin jedel túrde sheshýdi talap etedi. Al Ishki ister mınıstrligi elimizdegi jumysy naqty júıege qoıyl­ǵan qurylymdardyń biri bolyp taby­lady. Sondyqtan, kóshi-qon­nyń túgeldeı Ishki ister mınıs­trli­giniń quzyryna ótýin durys dep esepteımiz. Sondaı-aq, oralmandar­dyń azamattyq alý máselesi men qujattandyrý da tikeleı Ishki ister mınıstrliginiń qaraýynda bolýy kóptegen máselelerdi óz ýaqytynda sheshýge múmkindik týǵyzady. – Elbasynyń «Oralman­dar­dyń 2009 -2011 jyldarǵa arnal­ǵan kóship kelý kvotasy týraly» Jarlyǵymen ár kúntizbelik jyl­ǵa 20 000 otbasyǵa kóship kelý kvotasy belgilengen bolatyn. Bul oryndalýda ma? – 2009 jylǵa 20 000 otbasyna belgilengen kóship kelý kvotasy 15534 otbasyna ıaǵnı 78 paıyzǵa ǵana oryndalsa, 2010 jyly kóship kelý kvotasy tolyq oryndalmaı otyr. Buǵan sebep: etnostyq qazaq­tar­dyń ózderi shyǵatyn memleketterdegi turǵyn úılerin, múlik­terin sata almaýy, vıza rásimdeýdiń qıyndyq­tary jáne búkilálemdik qar­jy daǵ­darysy basty sebep boldy. Al bir mı­nıstrlikten ekinshi mınıstrlikke aýysýdan eshqan­daı kedergi kelgen joq. Qaıta jumys jandanyp, kóshi-qon máse­le­leri ońtaılandyrylyp, bir izge túsip qaldy. – Jalpy shetten kóship kelgisi keletin aǵaıyndarǵa esh kedergi joq, jumys kemshiliksiz qa­lyp­ty júrip jatyr deısiz ǵoı? – Árıne, keıbir jaılarda kemshilikter jiberilmedi dep aıtýǵa bolmas. Búginde Ishki ister mınıstrligi Dúnıejúzi qazaqtary qaýym­das­tyǵymen birlesip jiberilgen kem­shilikter men bolashaqta jasala­tyn isterdi sheshýge daıyn. Kóship kelý kvotasyna ený «Halyqtyń kóshi-qony týraly» Zańyna jáne ár ka­lendarlyq jylǵa arnalǵan Pre­zı­denttiń «Oralmandardyń kóship kelý kvotasy týraly» Jarlyǵyna sáıkes júrgiziledi. Zań talabyna sáıkes oralmandarǵa jáne olardyń otbasy múshelerine Qazaqstanda turaqty turýǵa ruqsat alý úshin basqa sheteldikterge mindetti bolyp tabylatyn ózderiniń tólem qabilet­tiligin rastaýdy qajet etpeıdi. Kó­ship keletin aǵaıyndardyń Qazaq­stanǵa turaqty turýlaryna, oralman mártebesin alýlaryna, kóship kelý kvotasyna enýlerine jáne Qazaq­stan Respýblıkasynyń aza­mat­tyǵyn alý­la­ryna eshqandaı kedergi joq. Máselen, elimiz egemendigin alǵaly beri Qytaı Halyq Respýblıkasynan 25 myńǵa jýyq otbasy, ıaǵnı 80 myńdaı adam tarıhı otanyna kóship kelip, jergilikti halyqpen birdeı turyp jatyr. Bul el táýelsizdiginiń jıyrma jyldyq jemisi. – Oralmandardyń qujat­ta­ryn shetelderde qabyldap, tizim jasaý jáne ókildikter ashý jaǵy qalaı bolmaq? – Etnostyq qazaqtar shoǵyr­la­nyp ornalasqan memleketterde ókildikter ashý jónindegi usynys­ty durys dep esepteımiz. Bolashaq­ta kóship kelý kvotasyna úmitker­lerdiń qujattaryn elimizdiń shetelderdegi elshilikter qabyldap, Kóshi-qon polısııasy komıtetine joldaı­tyn bolady. Oralman mártebesin alý jáne kóship kelý kvotasyna engizý kezinde ulty qazaq ekendigin dá­leldeıtin qujattar talap etiletindikten, elimiz elshilikteri tara­py­nan qazaq ekendigin anyqtaý týraly anyqtama berilýin durys dep esepteımiz. Osyǵan oraı elimizdiń kóshi-qon saıasatyn júrgi­zý men bul salada qordalanyp qalǵan kóptegen kúrdeli máse­le­lerdiń tezirek sheshilýine, alystaǵy aǵaıyndardyń ata­jurtqa oralýyn burynǵydan da molaıtýǵa jáne olarǵa jasalatyn qamqorlyqty barynsha jaqsarta túsýge Ishki ister mınıstrligi Kóshi-qon polısııa­sy komıteti aıanbaı atsalysa­ty­nyna sendirgim keledi. Áńgimelesken Aleksandr TASBOLATOV.