Almaty jáne Azıada
Almaty qalasynyń ákimi Ahmetjan Esimovpen áńgime
– Qurmetti Ahmetjan Smaǵululy, Azıada kezinde kóptegen sheteldik mártebeli meımandar keleıin dep otyr ǵoı. Solarǵa arý qala Almatymyzdy qalaı sıpattap tanystyrar edińiz? Búgingi Almaty degenimiz ne, ózindik dara qasıetteri jáne el ómirindegi mán-mańyzy qandaı?
– Eń aldymen, bizdiń Almatymyz Alataýdyń baýraıyn jaılaǵan álemniń asa kórikti qalalarynyń biri. San alýan sulý tabıǵat aıasy men týrıstik marshrýttar onyń tartymdylyǵyn arttyra túsken. О́tken jyly dúnıe júziniń ýrbanıstıka salasyndaǵy jetekshi ǵalymdary shaharymyzdyń myń jyldyǵyn aıǵaqtaǵan qarar qabyldady.
Qalanyń kóz tartar kórikti oryndarynyń qatarynda VII Qysqy Azııa oıyndary ótetin biregeı sport keshenderi – bıik taýly «Medeý» muz aıdyny men «Shymbulaq» taý shańǵysy kýrortyn aldymen aıtar edik.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Almatyny el táýelsizdiginiń besigi dep atady. Almaty táýelsiz Qazaqstannyń tuńǵysh astanasy. Búginde arý qala eldiń qoǵamdyq-saıası jáne mádenı ómiriniń ortalyǵy bolyp qalyp otyr.
– VII Qysqy Azııa oıyndaryn Almatyda ótkizý jóninde sheshim qabyldaýǵa yqpal etken negizgi sebepterdi aıtyp ótseńiz?
– «Medeý» jáne «Shymbulaq» sııaqty biregeı sporttyq nysandaryn jáne tabıǵı-rekreasııalyq áleýetin eskere otyryp Azıadany ótkizý qurmeti áýel basta Almaty qalasyna tıgen bolatyn. Árıne, bul rette megapolıstiń halyqaralyq standarttarǵa saı keletin damyǵan ınfraqurylymy az ról atqarmaǵany anyq.
Almatyda Azııa oıyndaryn ótkizý maqsatynda halyqaralyq federasııa álemdegi eń tańdaýlynyń biri dep tanyǵan orasan zor shańǵymen tuǵyrdan sekirý kesheni, shańǵy jáne bıatlon stadıondary salyndy, sondaı-aq Balýan Sholaq atyndaǵy Sport saraıy, Almatynyń injý-marjany – «Medeý» muz aıdyny jáne jer-jahanǵa tanymal «Shymbulaq» taý shańǵysy kýrorty bastan-aıaq tanymastaı jańartyldy. Keleshekte «Shymbulaǵymyz» álemniń asa iri taý shańǵysy kýrorttarynyń alǵashqy ondyǵyna kirmek, al Almaty qalasy álemdik deńgeıdegi servısi bar, segiz qıyr shartaraptan týrıster qabyldaýǵa qabiletti Ortalyq Azııadaǵy birden-bir oryn bolmaq. Elıta-sanatty Mariot, Holiday Inn, Radisson, Rixos, SAS Medeu, Kempinski Bayterek, Tulip syndy qonaq úılerdiń, sondaı-aq kólik jáne turǵyn úı ınfraqurylymy nysandarynyń bolýy, buǵan qosa utymdy jaǵrapııalyq ornalasýy megapolısti asa iri tranzıttik torapqa, toqsan taraýdyń toǵysyna aınaldyra almaq.
Keıinirek Azıadany elordada da ótkizý jóninde sheshim qabyldandy. Buǵan Astanada respýblıkalyq velotrek, konkımen júgiretin jabyq stadıon jáne basqalary syndy birqatar nysandardyń bolýy áser etti. Árıne, olardy Almatyda qaıtadan salý qısynǵa kelmeıtin.
– Sporttyq nysandardy salýmen jáne jańalaýmen qandaı kompanııalar aınalysty? Osynshalyqty qyrýar jumysqa qansha qarjy jumsaldy?
– Almatydaǵy sporttyq nysandar memleket pen ınvestorlardyń qoldaýy arqasynda qalanyń óziniń, respýblıkanyń Týrızm jáne sport mınıstrliginiń kúshimen salynyp, jańalandy.
K-125, K-95 halyqaralyq shańǵymen tuǵyrdan sekirý kesheni – qys pen jazda birdeı jumys isteıtin áleýmettik-mádenı mándegi biregeı qurylys. Onyń 5500 kórermen oryndyq minberli jáne keshenniń batys betkeıindegi terrasaly osyzamandyq kópsalaly ǵımaraty, sondaı-aq zamanaýı medıa-ortalyǵy bar. Álemde naq osyndaı tuǵyrdan sekirý keshenderi birnesheý ǵana. Biraq bizdiń keshenniń bir ózgesheligi sonda, ol 125 jáne 95 metrlik eki sekirý tuǵyrynyń basyn qosqan. Shańǵymen tuǵyrdan sekirý keshenin halyqaralyq bedeldi sarapshylar men sport ókilderi tehnıkalyq sıpattamalary, sáýleti jáne tabıǵı jaǵdaılary boıynsha álemdegi eń tańdaýlynyń biri dep tanydy. Qurylysqa tapsyrys bergen Almaty qalasynyń qurylys basqarmasy. Merdigeri «Tólqurylys» JShS, jobalaýshysy «Danstroı» AQ boldy. Joba quny 22 mlrd. teńgege teń.
Bıik taýly «Medeý» sporttyq kesheninde asa zamanaýı avtomatty tońazytqysh jabdyq, tablo ornatyldy. Dabyl belgisi, aqparattandyrý jáne qaýipsizdik júıeleri jańartyldy, kóshe jaryǵyn jáne jarys kezindegi arnaıy projektorlardy energııamen qamtý jóninde aýqymdy jumystar atqaryldy. Mundaǵy plastık otyrǵyshtar aǵash otyrǵyshtarmen aýystyryldy, minber astyndaǵy orynjaılar jóndeldi. Nysannyń energııamen jabdyqtalýy jańadan salynǵan «Medeý» kishi stansasyna qosyldy.
Qoǵamdyq orynjaılar, sonyń ishinde baspasóz ortalyǵy, kópshilik syrǵanaq tebý dálizjaıy, murajaı, sportshylardyń kıim aýystyratyn orny, dárigerlik kómek ortalyǵy, sportshylar men kelýshiler tynyǵatyn bólme jańartyldy. Sondaı-aq, keshen aýmaǵy abattandyryldy. Alań óńirlik jáne halyqaralyq deńgeıdegi sporttyq sharalardy, konkımen júgirý, bendı, hokkeı boıynsha jattyǵýlar ótkizýge ábden laıyqtaldy. Jobanyń jalpy quny 10,2 mlrd. teńgeni qurady. Osy oraıda qala qurylys basqarmasynyń tapsyrysyn «Rıan Injınırıng» JShS oryndady.
Azıada qarsańynda ınvestor «Kapıtal Partners» JShS «Medeý-Shymbulaq» taý shańǵysy kýrorty jónindegi asa iri taǵy bir jobany aıaqtady. Bul aradaǵy merdiger – «Shymbulaq development» JShS. Endi tómendegi «Medeý» beketinen «Shymbulaqta» ornalasqan aspaly joldyń joǵarǵy núktesine jaıly kabınamen 20 mınótte jetýge bolady. Bul uzyndyǵy jóninen álemdegi ekinshi aspaly jol. Onyń jalpy uzyndyǵy tórt jarym shaqyrym. 114 kabınamen 8 jolaýshydan otyryp saǵatyna eki myń adamǵa deıin tasymaldanady. Osy keremet aspaly jol qurylysyna 10,4 mlrd.teńge jumsaldy.
Tynyǵýshylarǵa yńǵaıly bolý úshin aspaly joldyń basynda 150 jáne 850 oryndyq jer asty jáne jer betindegi avtoturaqtar jasaldy. «Shymbulaqta» kórermender úshin minber turǵyzylyp, betkeılerdi jasandy qarlandyrýǵa daıyndaý jónindegi jumystar júrgizildi.
Munda Azıada sheńberinde shańǵymen quldılaý jáne slalom-gıgant boıynsha jarystar ótedi. Bul degenińiz, Azıadanyń mańyzdy nysany ǵana emes, sonymen birge Almatydaǵy týrızmdi damytýǵa arnalǵan, abyroıymyzdy asqaqtata túser joba. Bul álemdik standarttar deńgeıinde qyzmet kórsetetin Ortalyq Azııadaǵy birden-bir oryn.
Balýan Sholaq atyndaǵy Sport saraıynyń birinshi kezegi aıaqtaldy. Jańalaǵannan keıin Saraıdyń syıymdylyǵy 4500 adamǵa deıin ulǵaıdy. Saraı arenasy ámbebap. Sporttyń muz aıdynyndaǵy túrlerinen bólek, munda basqa da áralýan jarystar ótkiziletin bolady. Osyǵan oraı aqparattyq tablo, álsiz tokty ınjenerlik baılanys júıeleri, sondaı-aq habarlaý men qaýipsizdiktiń sońǵy júıeleri ornatylǵan. Jobalyq quny 14,3 mlrd. teńgeni quraǵan jumystardy Týrızm jáne sport mınıstrliginiń tapsyrysy boıynsha «SEF» kompanııasy oryndap shyqty. Qazirgi ýaqytta jobanyń ekinshi kezegi – jattyǵý stadıony men jer asty avtoturaǵynyń qurylysy jalǵasýda. Balýan ata saraıynda Azıadanyń áıelder shaıbaly hokkeıinen jarystar ótpekshi.
Biz sondaı-aq Almaty oblysynyń Talǵar aýdanyndaǵy shańǵy-bıatlon stadıonyndaǵy jáne «Tabaǵan» shuratyndaǵy frıstaıldan jarys ótetin stadıonnyń qurylys jumystarynyń barysyn muqııat qadaǵalap otyrdyq. Shańǵy jáne bıatlon stadıondary kesheni boıynsha Týrızm jáne sport mınıstrliginiń tapsyrysyn «SMP Almaty» JShS oryndady. Jobanyń jalpy quny 13,1 mlrd. teńge. Munda shańǵymen sporttyq baǵdarlaýdan, bıatlonnan jáne shańǵymen júgirýden jarystar ótedi.
«Tabaǵan» sporttyq-saýyq kesheninde halyqaralyq shańǵy sporty federasııasynyń tehnıkalyq delegattary tekseris ótkizip, onda frıstaıl jarystaryn ótkizýge sáıkestik jónindegi sertıfıkatty tabys etti.
– Qazaq atamyz: «Kelgenshe qonaq uıalady, kelgen soń úı ıesi uıalady» deıdi. Sportshylar men qonaqtardy ornalastyrý, kútý oraıynda qandaı daıyndyqtar jasaldy? «Mádenı Azıada» jóninde keńirek bilsek dep edik? Qaýipsizdik, medısınalyq qyzmet dárejesi qandaı bolmaq?
– Qala Azıadaǵa qatysýshylar men qonaqtardy qarsy alýǵa daıyn. Sport nysandary halyqaralyq sarapshylardyń joǵary baǵasyn aldy. Árıne, qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne qajet jaǵdaıda kásibı medısınalyq kómek kórsetý Azıada kúnderindegi shuǵyl mindetterdiń qataryna jatady. Biz Azıada jumysyna jegilgen qalanyń barlyq kómekshi qurylymdarynda tekseris ótkizdik. Azıadaǵa qatysýshylar men qonaqtar turatyn oryndardy qosa, sport nysandarynda oqý-jattyǵýlar uıymdastyryldy. UQK lańkestikke qarsy ortalyǵy qalalyq jedel shtabymen ózara baılanys jolǵa qoıyldy. Azıada oıyndary qarsańynda ári ótetin ýaqytynda qalanyń azamattyq qorǵanys jáne tótenshe jaǵdaı qyzmetteri kúsheıtilgen jumys tártibine kóshirildi.
Jarystardyń barlyq nysandarynda medısınalyq pýnktter úshin barlyq talaptarǵa saı orynjaılar bólindi. Azıada kezinde iske qosylǵan barlyq medısınalyq mekemeler qazaq, aǵylshyn, orys tilderindegi navıgasııalyq mańdaıshalarmen jabdyqtaldy. Zardap shekkenderdi jyldam alyp ketetin kóshirý jospary ázirlendi. Osy maqsattarda medısınalyq jedel járdem avtomobılderi qosymsha satyp alynyp, olar ne qajettiń bárimen qamtamasyz etildi. Sondaı-aq, Tótenshe jaǵdaı mınıstrliginiń bortynda medısınalyq qyzmetkeri bar áýe avıasııasyn paıdalaný josparlanǵan.
Birinshi aqpanda bastalatyn «Mádenı Azıada» baǵdarlamasy bizdiń ǵajaıyp qalamyzdyń qonaqtaryna Qazaqstannyń qazirgi mádenıetiniń barsha qyrymen tanysýǵa jáne jaqsy tynyǵýǵa múmkindik beretindeı etip ázirlengen. Qazaqstandyq belgili óner sheberleri, tanymal ártister halyqtyq, klassıkalyq, djaz jáne osyzamandyq mýzyka oryndaýshylarynyń qatysýymen ótetin birqatar konserttik baǵdarlamalar «Almaty – mádenı astana» aksııasy aıasynda usynylmaq.
Almaty murajaılarynda Qazaqstannyń beıneleý jáne qoldanbaly óneriniń jármeńke-kórmeleri ótedi. Sondaı-aq bizdiń mádenıet basqarmamyz kıno óneriniń áýesqoılaryna «Kınoazıada-2011» qyzǵylyqty baǵdarlamasyn, jastar úshin ashyq aspan astyndaǵy «ALMATY WINTER DANCE» atty qalalyq bı dýmanyn, «Azıada arýy – 2011» baıqaýyn ázirledi.
«Medeýde» «Qarly Barys saıabaǵy» qanat jaıyp, qala qonaqtary men balalaryn ertken almatylyqtardyń sporttyq rýhyn jáne belsendi demalysyn qanattandyratyn taqyryptyq alańǵa aınalmaq.
2011 jylǵy VII Qysqy Azııa oıyndarynyń resmı jabylý saltanaty 6 aqpan kúni Almatyda, Balýan Sholaq atyndaǵy Sport saraıynda ótedi. Saǵat 17-de bastalatyn osynaý dýmandy baǵdarlama, teatrlandyrylǵan kórinister, jarqyldaǵan otshashýlar, oıyndarǵa qatysqan komandalardyń sherýi jáne resmı ókilderdiń sózderi jarqyn oqıǵa bolmaq. Bul tarıhı sátterdi teledıdardyń tikeleı habarynan, sondaı-aq «Medeý» sporttyq kesheninde ornatylǵan LED dıspleılerinen tamashalaýǵa bolady. Kirýi erkin. Dástúrge saı, 2011 jylǵy Azııa oıyndarynyń jabylýy qurmetine saltanat aıaqtalǵannan keıin halyqaralyq shańǵymen sekirý tuǵyrlary kesheninde merekelik otshashý atylady.
– Azıada Almatyǵa ne beredi, qandaı úlgili iz, taǵylym-ǵıbrat qaldyrady dep oılaısyz?
– Azıada arý qalamyz úshin asýly beles, jarqyn oqıǵa. Sonyń arqasynda Almaty úlken sporttyń ǵana emes, jahandyq deńgeıdegi megapolıs retinde álemdik qoǵamdastyq tarıhyna da enedi. Osy jaıdy sheteldik sarapshylar da aıǵaqtap aıtyp jatyr. Azııa oıyndarynyń Almaty qalasynda ótýinde birden-bir eren eńbek Elbasynyki. Ǵalamdyq qarjy daǵdarysynyń qıyn kezeńinde Memleket basshysy eldiń iskerlik, qarjy, mádenı hám tarıhı ortalyǵyn odan ári damytý úshin sport nysandaryn salý men jańalaýdy aıaqtaý oraıynda mańyzdy batyl sheshim qabyldaǵan edi. Sóıtip biz Prezıdenttiń tikeleı tapsyrmalaryn oryndadyq. Barlyq jumystar merziminde ári sapaly atqaryldy. Memleket bólgen qarjy maqsatkerlikpen ári tıimdi paıdalanyldy.
Qysqy Azııa oıyndarynyń Almatyda ótkizilýi qalanyń týrıstik ortalyq retinde damýy oraıynda da úlken mańyzy bar. Bul degenińiz nebári birneshe kúnde juldyzdaı aǵyp óte shyqsa da, zamandastardyń, jas urpaqtyń jadynda jarqyn iz qaldyratyn abyroıly is-shara. Budan soń barlyq álemdik talaptarǵa saı keletin, jańalanǵan sport nysandary almatylyqtardyń ıgiligine qyzmet etpek. Alataý baýraıyndaǵy ordaly shaharymyz iri sport ortalyǵyna aınalady. Sol arqyly biz óz qalamyzda halyqaralyq týrızmdi damytyp, buqaralyq sportty keńinen qanat jaıǵyzyp óristetý úshin qajetti alǵysharttar jasaımyz. Osy rette eldegi barlyq týrıstik fırmalardyń teń jartysy Almatyda ekendigin, Qazaqstanǵa kelgen árbir besinshi týrıst arý qalamyzdyń qonaǵy bolatynyn aıta ketkenimiz oryndy.
Áńgimelesken Qorǵanbek AMANJOL, Almaty.
Sýretterdi túsirgen Bersinbek SÁRSENOV.
Astana alaýy
Azıada – tórlet Qazaq tórine, Týdy kóter qazaǵymnyń kógine, Baqyt bolyp keldiń týǵan jerime, Qýanysh bop endiń búgin Elime! Ul-qyzdarym tanytatyn erligin, Sport toıyn toılaı-tuǵyn keldi Kún, Alaý oty Almatydan bastalyp, Astanama kelip jettiń sen búgin! Alaý oty – dalamyzǵa jetti keń, Halqymyzǵa qýat berer ot bilem. Sport dese týǵan Elim budan soń, Ishken asyn jerge qoıar dep bilem. Tuńǵysh elim bul bir iske jan saldy, Alataý men keń dalamyz tamsandy. Azıada alaý otyn osynaý, Elbasymyz bastap búgin qarsy aldy. Buryn halqym qasiretti kóp kórdi, Bodan bolyp kóz jasyn da tókken-di. Alaý oty qazaq jurtyn aralap, Sónbeı-tuǵyn júrekterge ot berdi. Kerýen-sapar uly kóshpen kóshkenmin, Tilegi bir talaı jolda dos kórdim. Azıada alaý oty alaýlap, Almatydan – Astanama qosh keldiń! Eldi aralap otpen júzdi aqjelken, Azıada – baıany mol baq kórkem. Batys, Shyǵys, Soltústik pen Ońtústik, Tórt qubylam Alaý otyn jaqty ólkem! Kókke atylyp Barys syndy pyraǵy, Biz qýandyq janyp kózdiń shyraǵy, Endi Qazaq júreginde máńgilik, Alaý oty máńgi janyp turady. Myńnan – tulpar, Júzden júırik jaryp bir, Qýanyshtan qolyn soǵyp halyq tur. Azıada alaý oty lapyldap, Árbir Qazaq júregi bop janyp tur!.. Shómishbaı SARIEV, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri.Alaý Astanaǵa asty
Ony keshe qaraǵandylyqtar men temirtaýlyqtar saltanatpen shyǵaryp saldy
Bul kúndi qaraǵandylyqtar taǵatsyzdana kútken edi. Eldiń basty qalalary turǵyndary qoshemetpen qarsy alyp, shyǵaryp salyp, Astanaǵa taban tirer sáttegi Azıada alaýyn ózderi de kórip qalý múmkindigi qýantqan bolatyn. Keshe kóshe-kóshelerge shyqqan alaý ustaýshylardy qol shapalaqtap uzatyp salýshy qaraqurym jurtqa solaı boldy da.
Sonyń aldyndaǵy keshkisinde Qazaqstan halyq bankiniń fılıalynda saqtalyp, Táýelsizdik eskertkishi túbinde tutanǵan alaýdy oblys ákiminiń orynbasary Arman Qyryqbaev tutatyp, qala ákimi Baýyrjan Ábdishevtiń qolyna tabys etti. Ol ony mejeli jerge jetkizgen bette áıgili boksshy Serik Sápıev jalyndaǵan alaýdy joǵary kóterip sherýdi odan ári jalǵastyrdy. Qalanyń jańa ortalyǵyna aınalyp kele jatqan Ońtústik-Shyǵys aımaǵynan «Shahter» stadıonyna deıingi basty kóshelerdi boılaı jelip ótken alaý ustaýshylar arasynda 1972 jylǵy Mıýnhen Olımpıadasyna qatysýshy velosıpedshi Anatolıı Stepanenko, qazaq boksynyń sańlaǵy Serik Nurqazov, belgili ǵalym, UǴA akademıgi Serǵazy Ádekenov, alys qashyqtyqtarǵa júgirýshi jelaıaq Pavel Sırotın, oblystyq máslıhattyń depýtaty Erlan Dosmaǵambetov syndy azamattar boldy. Jalpy, alaýdy kóterý qurmeti 60 adamǵa tıdi. Estafetaǵa qatysýǵa 16 jastaǵy jetkinshekten bastap 75-tegi qartqa deıin qamtyldy. Solardyń ishinen óner juldyzdary Qaraqat Ábdildına men Maqpal Júnisovany jazbaı tanyǵan jurt ekeýine rızalyqpen qol soqty. Olar sonymen qatar osynaý oqıǵa qurmetine ánnen shashý shashyp, jerlesterin eki qýantty.
Sherýdiń birinshi kezeńi túıisken Núrken Ábdirov atyndaǵy sport saraıy aldynda eki saǵatqa jýyq úzilis jasalyp, ol sodan soń Buqar jyraý kóshesi boıymen Temirtaýǵa shyǵa beriske qaraı jalǵastyryldy. Al bul ýaqytta jınalǵandar teatrlandyrylǵan qoıylymdy qyzyqtady.
Temirtaý demekshi, 12 shaqyrymdy qamtyǵan estafetanyń úshinshi kezeńin metallýrgter shahary ilip áketti. Qaraǵandylyqtar qolyndaǵy alaýdy boks tarlany Taılan Topaev temirtaýlyqtarǵa tabys etti. Onda qoldan-qolǵa joǵary kóterilgen alaý Metallýgter mádenıet saraıynyń aldyna jetkizilip, ony osy tusta tosyp turǵan qalyń qaýym súısine tamashalady. Alaý Astanaǵa shyǵaryp salyndy.
Aıqyn NESIPBAI, Qaraǵandy.
Baılanys: №1 daıyndyq
Taıaý kúnderi Azııa oıyndarynyń resmı uıaly baılanys operatory – GSM Qazaqstan/Kcell ońtústik astana jýrnalısteri úshin arnaıy press-týr uıymdastyryp, Azıadaǵa qatysýshylar men qonaqtardy baılanys jáne uıaly ınternetpen qamtamasyz etýdiń jaı-japsarynan habardar etti. Kompanııa mamandary jýrnalısterge Medeý muz aıdynynda, Halyqaralyq tuǵyrdan sekirý kesheninde, sondaı-aq bıatlon alańynda ornatylǵan qural-jabdyqtardy kórsetti. Press-týrǵa qatysýshylar baılanys sapasyn sol arada tekserip kórýge múmkindik alyp, beıne-qońyraýlar shalýdyń, uıaly ınternettiń jyldamdyǵyn baıqady. Uıaly baılanys sapasy – Azıadany tehnıkalyq turǵydan qamtamasyz etýdiń eń mańyzdy bóligi. Jarys barysynda álemdik standartqa saı joǵary sapaly baılanys jumys istep turý úshin GSM Qazaqstan/Kcell Astana men Almaty qalalaryndaǵy Azıada nysandarynda qosymsha 62 bazalyq stansa ornatqan. Bul jelilerdiń syıymdylyǵyn arttyryp, oıyndar júrip jatqan kezde baılanystyń sharyqtaý salmaǵyn kótere alady. Aınash ESALI, Almaty.Biz olarǵa senemiz
Elimiz qurama komandasynyń denin quraıtyn Kendi Altaıdyń qysqy sport túrleri boıynsha sańlaqtary Azıadada qalaı óner kórsetpek? Elimizge medaldardy barynsha kóbirek beretin shańǵyshylar, bıatlon, frıstaıl, taý shańǵysy, shańǵymen baǵdarlaý sport túrleri boıynsha shyǵystyń 18 ul-qyzy Almaty men Astanada ótetin dúbirli jarysta baǵyn synamaq. Al shaıbaly hokkeıden qyzdar arasyndaǵy jarysta D.Obydennova, A.Orlova, A.Fýks, M.Topkaeva, dopty hokkeıden (bendı) A.Larıonov syndy jerlesterimiz el quramasyna barynsha kóbirek medal áperý úshin kúsh salmaq. Al shaıbaly hokkeıden «Barys» komandasy sapynda óner kórsetetin jerlesterimizdiń de az emestigin eskersek, shyǵys saıypqyrandarynyń jerge qaratpasyna senimdimiz. Hosh, endi Azııa oıyndarynda kimge senim artamyz? Bıylǵy sáýirde 24-ke tolatyn Alekseı Poltoranınniń juldyzdy sáti áli alda degimiz keledi. Nege? 11 jasynan shańǵy sportyna baýyr basqan osynaý jigerli de qaısar jigit bas-aıaǵy 13 jylda dúbirli jarystarda adam sengisiz tabystarǵa jetti. Syn sátte súrinip ketip, Vankýverde ótken Qysqy Aq Olımpıadada qolda turǵan qola medaldan aıyrylyp qalǵan Alekseı sol ókinishtiń ornyn toltyryp, ótken jyldyń 11-16-shy jeltoqsanynda Shveısarııanyń Davos qalasynda ótken Álem kýbogynyń kezekti kezeńinde 15 shaqyrymǵa klassıkalyq úlgide júgirýde aıdy aspanǵa shyǵaryp, talaı jampozdardy shań qaptyryp, altynnan alqa taqty. Sodan keıin qysqa qashyqtyqta ekinshi oryndy ıelendi. 2004-2010 jyldar aralyǵynda Alekseıimiz san márte halyqaralyq jarystarda elimizdiń namysyn qorǵap, abyroı bıiginen kórine bildi. Endeshe ataqty shańǵyshy Vladımır Smırnovtyń tabysyn qaıtalaı alatyn Alekseı Poltoranın desek, qatelese qoımaspyz. Onyń ústine oblys ákimi B. Saparbaev talaby taýdaı shańǵyshyǵa qalanyń kórikti jerinen úsh bólmeli páterdiń kiltin tabys etip, basqa da jaǵdaılardy jasap otyr. Elimizde sońǵy jyldary alǵa basqan taǵy bir sport túri – frıstaılden Dmıtrıı Reıherd, Iýlııa Galysheva, Iýlııa Rodıonova, Dmıtrıı Barmashov mogýlda jáne juptasyp óner kórsetpek. Qazaqstan quramasy sapynda Azııa oıyndarynda synǵa túsetin osy tórt qyz-jigitten úlken úmit kútemiz. Shańǵymen júıitkigen kezde sońdarynan appaq boran uıytqyp, alǵa qaraı qustaı samǵaǵan ul-qyzdarymyz Qazaqstan quramasyna medaldardyń denin ápere me degen úmit bar. Elimiz quramasy sapyndaǵy tájirıbeli shańǵyshylardyń biri – Sergeı Cherepanov. Ol qazir kemel shaǵynda – 25 jasta. Eki birdeı Olımpııa oıyndaryna qatysyp, mol tájirıbe jınaqtaǵan Sergeıdiń ákesi, bapkeri P.Cherepanovty Rıdderdegi sporttaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan mektep-ınternatta jolyqtyrǵan edik. Shańǵyshynyń bapkeri Sergeıdiń Azıadada tórt birdeı qashyqtyqta, atap aıtqanda, 10, 15, 30 jáne 4h10 shaqyrymdyq estafetada júgiretinin tilge tıek etken edi. Mine, sol tórt saıysta kem degende úsh medal alý oıda bar dedi bapker ákesi. Elimizdiń namysyn uzaq jyldar boıy abyroımen qorǵap kele jatqan S.Malahova, E.Kolomına, O.Iаskaıa, A.Slonovadan da túrli deńgeıdegi alqalardy kútetinimizdi nesin jasyraıyq. Sebebi, bul jolǵy Azıadanyń orny bólek. Budan burynǵy joǵarǵy jetistigimiz komandalyq esepte ekinshi oryn bolsa, endi óz jerimizde kósh bastap jatsaq, aıyp emes shyǵar. Joǵaryda aty atalǵandar alǵashqy oryndar úshin kúsh salatyny sózsiz. Elimizdiń soltústiginen óner kórsetetin Nıkolaı Chebotko men Evgenıı Koshevoı Týrınniń Pradjelato Plan jarys alańynda sprıntten sátti óner kórsetip, alǵashqy altylyqqa engenin óz kózimizben kórgenbiz. Basqa jigitter de el namysyn abyroımen qorǵaıdy degen nıettemiz. Shyǵystyń quralaıdy kózge atqan mergen ári shańǵymen jelmen jarysqan bıatlonshy ul-qyzdary Sergeı Naýmık, Iаn Savıskıı, Olga Poltoranına, Inna Mojevıtına, Olımpıada chempıony Elena Hrýstaleva sııaqty júlde ilip túsý úshin bar kúsh-jigerlerin jumsaıdy degen oıdamyz. Aty atalǵan bıatlonshylardyń barlyǵy tájirıbeli bapker M.Dýdchenkonyń qaramaǵynda jattyǵady. Bıatlonshy ul-qyzdardan kem degende bes-alty medal kútemiz. Taý shańǵysynan tájirıbeli Igor Zakýrdaevtyń aldyńǵy oryndardyń birin alatynyna senimdimiz. Al shańǵymen baǵdarlaý jarysynda V.Lılıchenko, A.Babenko, E.Kýzmına da aldyńǵy oryndar úshin kúrespek. Azııa oıyndary eldigimizge syn. Shyǵys Qazaqstan oblystyq týrızm jáne sport basqarmasynyń bastyǵy, kıkbokstan álemniń bes dúrkin chempıony Asqar Mojanov Kendi Altaı sańlaqtarynyń Azııa oıyndarynda kem degende 15 medal alýlary úshin barlyq múmkindikterin jumsaıtynyn tilge tıek etedi. Sportshylarǵa barlyq jaǵdaı jasalynǵan, qarjy, kıim jaǵynan problema joq. Olardyń shetelderde jattyǵýlaryna da mol qarjy bólinip otyr. Ońdasyn ELÝBAI, Shyǵys Qazaqstan oblysy. Sýretterde: soldan ońǵa qaraı – Iýlııa Galysheva, Svetlana Malahova, Alekseı Poltoranın, Dmıtrıı Reıherd, Sergeı Cherepanov.Oıyndar bastalyp ta ketti
«Basyńnan asyp sekire almaısyń» degen qanatty sóz ras eken. Azıadanyń ekinshi oıynyn ótkizgen Ońtústik Koreıanyń shaıbaly hokkeıden áıelder quramasynyń Japonııa quramasyna aıtarlyqtaı qarsylyq kórsete almaıtyndyǵy alǵashqy mınótterde-aq belgili bolǵan. Muz aıdynyndaǵy maıdannyń ótin kóbirek kórgen japon áıelder quramasynyń oıyny soltústikamerıkalyqtardyń nópir shabýylyn eske salady. Sheberlikteri joǵary, tehnıkalyq jáne jyldamdyq jaǵynan áriptesterin qozykósh orap ótedi. Alǵashqy gol 1 mınót 32 sekóndte soǵyldy. Aldynda ǵana 11-nómirli Iýrı Adachı Ońtústik Koreıa qaqpasynyń aldynda qarbalas týǵyzǵan. Koreı qaqpashysy shaıbany jandármen qaǵyp úlgergen. Jemtik kórgen sháýlideı túıilgen Adachı qanaǵattanbady. Nakamýraǵa ádemi pas shyǵaryp berdi. Gol. Alǵashqy gol! Osydan keıin-aq koreı qaqpasynyń tyǵyny aǵytyldy. Shımýzavıe qaqpa aldynan 4-5 metr jerden urǵan. Qaqpashy qaıtaryp úlgerdi. Qaqpa túbine shaıba ilgen Hırano muz ústimen zyrqyratyp qýǵan kúıi Shımýzavıeniń aldyna taǵy da salyp berdi. Sál shalqaıa bere urdy. Shın qaqqandaı-aq qaqqan. Bolmady. Muz ústimen syrǵanaǵan shaıba enip ketti. Budan soń Egýchı men Hırano bir-birden shaıba soqty. Birinshi kezeń 4:0 esebimen japondar paıdasyna jazyldy. Al, koreıler japondar qaqpasyna jaqyndaı almady. Ekinshi, úshinshi kezeńder de japondardyń shabýylymen ótti. Sol qanat pen oń qanattaǵy shabýylshylar koreı qorǵaýshylaryna es jıǵyzbaı, qyspaqqa aldy. Esep – 10:0. Keshki saǵat 19:00-de aıdynǵa Qazaqstan quramasy men Soltústik Koreıa quramasy shyqty. Aınash Raýshanova bastaǵan Qazaqstan qyzdary Azııa oıyndarynyń favorıti sanalady. Olımpııalyq júıemen ótip jatqan oıyndar altynǵa Qazaqstan men Japonııa quramasynyń talasatyndyǵy ázirden aıtylyp jatyr. Koreı qyzdarymen ótken kezdesýde qazaq komandasy 3:0 esebimen jeńiske jetti. Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıynda ótip jatqan jarysqa jankúıerler kóp keldi. Sonaý japon, koreı elderinen arnaıy kelip, súıikti komandasyna jaq tartyp otyrǵan jankúıerlerdiń otanshyldyǵy súısintedi. Qazaqstan men Soltústik Koreıa quramasynyń arasyndaǵy tartysta jerlesterimizdiń mereıi ústem boldy. Tartys endi qyzyp keledi. Baqtııar TAIJAN.Sábı esimi – Azıada
VII Qysqy Azııa oıyndarynyń alaýy jaǵylar kezge de sanaýly kúnder qaldy. Olımpıada, Azııa oıyndary men álem, Eýropa chempıonattarynda top jarǵan elimizdiń dańqty sportshylarynyń óz týǵan jerinde baǵyn synar kez de keldi. Týǵan jerdiń tórinde Qazaqstannyń kók baıraǵy jıi jelbirese deımiz. Úkili úmitimizdiń shyraǵy sónbesin. Barsha halqymyzdyń alaqanynda áldı kórip, júreginde juparǵa bólengen jerlesterimizdiń mereıi ústem bolǵaı! Árıne, sporttyń atty sport. Jeńis bar, jeńilis bar. Túbi qaıyr! Bizdiń osy tilegimizge Jaıyqtyń jaǵasyndaǵy Qaraýyltóbede dúnıege kelgen Azıada esimdi búldirshin qyz da óz úmitin qosady. Dál sport merekesi Astanada bastalar kúni oǵan da ómirge kelgenine 65 kún bolady. Iá, sábı tilegi qabyl bolǵaı! Ájesi Raısa, ata-anasy Bısenbaı, Bıbigúl Telibaevtar ózimizde ótetin Qysqy Azııa oıyndarynyń qurmetine sábıdiń esimin Azıada qoıypty. Nesi bar, áp-ádemi-aq. Otbasyndaǵy ómirge kelgen besinshi sábıdiń esimi álemdik sport dodasynyń Qazaqstanda ótýi saltanatyn aıshyqtap turǵandaı. «Qyz tilekshi» deıdi halqymyz. «Halyq aıtsa, qalt aıtpaıdy». Aqjaıyq aýdanynyń ákimi A.Imanǵalıev sábıdi, onyń ata-anasyn qyzý quttyqtady. Ákesi Bısenbaıdyń Almatyǵa baryp «Kórshiler» baǵdarlamasyna «Qazaqstan telearnasyna» túsýine qoldaý kórsetti. Elge abyroı ákeler el azamattarynyń aqjoltaı isteri jalǵasyn tapsa deımiz.
– Sábıimiz qalypty ósip keledi, bolashaq el sportynyń juldyzy bolsyn dep esimin Azıada qoıdyq, – deıdi anasy Bıbigúl. Aıtpaqshy, sábıdiń bólesi Erkin О́tegenov elge tanymal bola bastaǵan jas ánshi. Demek, sábıge de, onyń barlyq etjaqyn baýyrlaryna da myqty densaýlyq tileımiz!
Qazaqstanda bastalar Azııa oıyndarynda el sportynda eń úzdikter bolǵaı!
Tiles JAZYQBAI, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi.
Batys Qazaqstan oblysy,
Aqjaıyq aýdany.
Muz qalashyǵy
Qysqy Azııa oıyndarynyń qarsańynda Astanada «Mádenı Azıada» jobasynyń aıasynda elimizdiń tarıhynan syr shertetin muz qalashyǵy salynyp, halyqtyń kózaıymyna aınalyp otyr.
Bul qalashyqtyń qurylysyna jaýapty bolǵan Azııa oıyndaryn ótkizý jónindegi Astana qalalyq dıreksııasy. Osy mekemeniń shaqyrýymen muz qalashyqty salýda ózindik qoltańbasy bar qytaılyq «Hýntenda» kompanııasy 10 jeltoqsan kúni qalashyqtyń qurylysyna kirisip, ony jańa jyl aldynda salyp bitirdi. Jalpy, bul qalashyqty jaı ǵana muzdan turǵyzylyp, jasalǵan qalashyq dep aıtýǵa bolmaıdy. Onyń ınfraqurylymy, ózindik fılosofııasy bar. Al onyń ıdeologııalyq jáne etnomádenı dızaınyn ázirleýmen otandyq eki kompanııa aınalysty. Sońǵy tujyrymdamasyn Astana qalalyq Sýretshiler odaǵy jasady. Osyndaı mamandardyń shyǵarmashylyq qııalynan shyqqan týyndy astanalyqtar men qala qonaqtarynyń bos ýaqyttaryn kóńildi ótkizip, ashyq aspan astynda qazaq eliniń tarıhynan syr shertetin kóne murajaı men kórme ispettes qalashyqty tamashalaı alady. Al qytaılyq mamandar bolsa, qalashyqty salǵanda ózderiniń jaryqtandyrý quraldaryn paıdalandy. Sondyqtan jergilikti mamandardyń aıtýynsha, ózimizdiń ıdeıamyzdy iske asyrý bes esege arzan tústi. Jalpy, qalashyqtyń dızaıny birneshe tarıhı kezeńnen turady. Qalashyqtyń basty syrǵanaǵy – «Altyn Orda» sahnalyq alańy bolsa, saqtar dáýiriniń músinderi Astanada buǵan deıin bolmaǵan tehnologııa boıynsha jasaldy. Endi eń basty nárseni aıtsaq. Qalashyqtyń ortasynda Qysqy Azııa oıyndarynyń basty qazandyǵy alaýlap turady. Bul alaýdyń 30 qańtar kúni «Astana-Arena» stadıonynda jaǵylǵannan keıin, bas qazandyqtyń bos stadıonda alaýlamaı, ony kópshiliktiń nazaryna shyǵarý úshin jasaldy.
Syry kóp sýretter
Astanadaǵy Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynyń kórme zalynda VII Qysqy Azııa oıyndary men elimiz táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan «Qazaqstan sportynyń tarıhy» atty kórme ashyldy. Kórmeniń maqsaty – elimizdiń sport salasynda jetken jetistikterin óskeleń urpaqqa tanystyrý, jastar arasynda salamatty ómir saltyn keńinen nasıhattaý. Kórmege Qazaqstan sport tarıhynan maǵlumat beretin fotosýretter men eksponattar, Azııa oıyndarynyń arnaıy sport kıimderi, emblemalary, kádesyı buıymdary, sonymen birge ulttyq, álemdik, jalpy sport túrleri men HH ǵasyrdyń basynda ótken kóptegen álemdik jarystardyń jeńimpazy, qazaqtyń eń tanymal sportshysy – Qajymuqan Muńaıtpasov jaıly materıaldar usynylýda. Munda Keńes odaǵy tusynda Olımpıadaǵa qatysqan tuńǵysh qazaq jáne 1960 jyly Rım Olımpıadasynyń jeńil atletıkadan kúmis júldegeri Ǵusman Qosanov, qazaqtan shyqqan tuńǵysh Olımpıada chempıony sanalatyn, 1972 jylǵy Olımpıada chempıony, basketbolshy Áljan Jarmuhambetov, eń jarqyn sport juldyzy – 1976 jyly Kanadanyń Jazǵy Olımpııa oıyndarynda gımnastıkadan úsh dúrkin chempıon atanǵan Nellı Kım, 1980 jylǵy Máskeý Olımpıadasynda grek-rım kúresi boıynsha chempıon atanǵan Jaqsylyq Úshkempirov pen Shámil Serikov, 1988 jylǵy Seýl Olımpıadasynan jeńispen oralǵan qazaqstandyqtar ziltemirshi Anatolıı Hrapatyı men fýtbolshy Evgenıı Iаrovenko týraly málimetterdi kórýge bolady. Qazaqstan táýelsizdik alǵannan keıin Olımpıadaǵa óz atynan qatysa bastap, ár jarys saıyn otandastarymyzdyń júldeli oryndarǵa ıe bolyp kele jatqany belgili. Osy oqıǵalarǵa baılanysty kórmede 1996 jyldan osy kezge deıin Olımpııa oıyndarynyń qurmet tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterilgen sportshylar týraly derekter oryn alǵan. Dastan KENJALIN.Bir qaqpaǵa... 25 shaıba!
Keshe Astana ýaqyty boıynsha saǵat 13.30 ben 16.00 arasynda shaıbaly hokkeıden Qysqy Azııa oıyndarynyń alǵashqy kezdesýi ótti. Birinshi bolyp «Qazaqstan» sport saraıynyń muz aıdynyna shyqqan Qyrǵyzstan men Taıland quramalary arasyndaǵy match 15:4 esebimen Alataýdyń ar jaǵyndaǵy aǵaıyndardyń paıdasyna sheshildi. Kórermenderge eń nátıjeli oıynshy retinde tórt ret kózge túsken Azamat Shıderınov tanylsa, Artem Kolobov het-trık oryndady. Sol kúni Astanada Malaızııa men Bahreınniń erler hokkeı komandalary aıdynǵa shyqty. Match barysynda malaılyqtardyń mysy basym ekeni kózge birden uryp turdy. Olar úsh kezeńde Bahreınniń qaqpasyna 25 shaıba soqty. Birinshi kezeńde 4 shaıba, ekinshi kezeńde 8 jáne 13 shaıbany úshinshi kezeńde soǵyp úlgerdi. Malaızııanyń quramynda alty shaıbanyń avtory Ban Kın Loke, beseýiniń ıesi Khıa Peng Tan boldy. Al osy kúnniń sońǵy kezdesýi Mońǵolııa men Kýveıt quramalarynyń arasynda ótti. Match 3:2 esebimen Mońǵolııanyń paıdasyna sheshildi. Dastan KENJALIN.Volonterler
«Qazaq» dese qonaqjaılyǵy birden oıǵa oralatyn osynaý pikirdi taǵy da bir dáleldeýdiń kezi jetken sııaqty. Azıada qonaqtaryn búgingi kúni saltanatty túrde qarsy alyp, qonaq úılerge ornalastyryp, ýaqtyly tamaqtandyryp, ary-beri júrip-turý máseleleri aldyn ala josparlanǵan. Sheteldikterge qyzmet kórsetý úshin Astananyń ózinde 1500-den astam eriktiler jumysqa tartylǵan. Olardyń basym kópshiligin joǵary oqý oryndarynda bilim alyp júrgen, shet tilderin jaqsy meńgergen stýdentter quraıdy. Jaqynda bizge VII Qysqy Azııa oıyndarynyń volonter-úılestirýshisi Álibek Ábý-Álımen eriktilerdiń qyzmeti týraly shaǵyn suhbattyń sáti túsken edi. – Jalpy, eriktilerdiń mindeti ne? – Qazaqstanda volonterlik qyzmet táýelsizdik alǵan jyldardan bastaý alǵan. Bizdiń mindetimiz – Azııa oıyndarynyń ıdeıasyn halyq arasynda nasıhattaý ári taratý, Azııa elderiniń yntymaqtastyǵy men damýyn jáne dostastyǵyn nyǵaıtý. Biz sport jarystaryn uıymdastyrýda shaqyrylǵan elderdiń delegasııalaryna kómek kórsetemiz. Atap aıtqanda, sportshylar men jattyqtyrýshylardy, sondaı-aq qonaqtardy qajetti aqparatpen qamtamasyz etý. – Volonter qyzmetine qalaı keldiń? – Men osy iske «Azııa oıyndaryn qazaq topyraǵynda óz deńgeıinde ótýi úshin qandaı úles qossam eken?» degen oı alyp keldi. Alǵashynda, shet tilderdiń kómegi kóp tıdi. Keıinnen, bizdi irikteýde boıymdaǵy uıymdastyrýshylyq, jaýapkershilik qabiletimniń arqasynda «úılestirýshi» qyzmetine taǵaıyndaldym. Osy qasıetterim úshin aldymen bir Allaǵa, odan keıin meni tárbıelegen ata-anama alǵysym sheksiz. О́ıtkeni, ata-anamnyń «Astanadaı qalada turasyń, Qazaqstandaı eldiń azamatysyń, eldiń aldynda júrip, aıanbaı qyzmet etýiń kerek!» degen sózi meni árdaıym alǵa jetelep otyrady. – Úılestirýshi men volonterdiń ara salmaǵy nede? – Úılestirýshiniń júgi qatardaǵy eriktilerge qaraǵanda aýyrlaý. Alaıda, meni alǵa jeteleıtin boıymdaǵy elim, jerim degen patrıottyq sezim. Al, volonter sózin erikti dep aýdaryp júrmiz. Menińshe erikti bolý – erikkenniń ermegi emes. Eldiń eńsesin aıshyqtaıtyn mańyzdy sharaǵa atústi qaraýǵa bolmaıdy. Úılestirýshi volonter bolý osy qyzmette júrgen jastardy irikteýden turady. Olardy irikteý joǵary deńgeıde ótti. Talap – shet tilderin biletin jastardy jumysqa tartý. Bul rette, aǵylshyn, qytaı, arab, koreı, japon tilderine erekshe nazar aýdaryldy. Shet tilderin jaqsy meńgergen volonter aýdarmashy qyzmetine taǵaıyndaldy. Ol degenimiz shet tilderinde til tájirıbesinen ótýde taptyrmas múmkindik. Olardy sporttyq nysandar men áýejaılarda synaqtan ótkizdik. Qalaı desek te, Qysqy Azııa oıyndary túndigin túrgende qarap jatatyn jan bolmaıdy. Bar jaýapkershilik eriktilerge artylmaq. Sebebi, Azıadanyń 80 paıyzdyq jumysy volonterlerge júktelgen. – Volonterlerdiń taǵy qandaı túrleri bar? – Azııa oıyndarynda olar negizgi-kóshbasshylyq jáne qosalqy-komandalyq bolyp eki toptan turatyn bolady. Kóshbasshylardyń bireýi bekitilgen sektorlardyń maqsattary men mindetterine baılanysty, 10 adamnan turatyn óz komandasyn qurady. Al biz negizinen akkredıtasııamen aınalysamyz. Bizge Úkimet tarapynan barlyq jaǵdaı jasalǵan. Uıymdastyrýshy komıtet volonterlerge aqysyz negizde kıim-keshekpen qamtamasyz etti. Jumys ýaqytynda volonterler kúnine eki ret tegin tamaqtanady. As mázirleri qalamyzdyń eń jaqsy meıramhanalarynda daıyndalady. Is-sharalar ótetin oryndarǵa barý úshin tipti kólikpen qamtamasyz etilgen. Tegin baılanys qyzmeti berildi. Sondaı-aq, árbir volonterge jeke kitapshalar taratyldy. Azıada volonteri retinde oqýdy jalǵastyra otyryp, tájirıbe jınaqtaýǵa, shetel tilderin jazbasha ǵana oqyp júrgen stýdentterge tájirıbe júzinde tildi meńzeýge, kóshbasshylyq jáne komandada jumys isteý qabiletterin damytýǵa múmkindik beredi. Áńgimelesken Juldyz BAIDILDA.
