*1 maýsym – Balalardy qorǵaýdyń halyqaralyq kúni
Kóńili – kóktem, dıdary – nurly
Eldiń erteńi, ulttyń bolashaǵy, jurttyń tiregi sanalatyn perishtedeı jas urpaq qashanda kóńili – kóktem, dıdary – nurly keıpimen jan dúnıeńdi baýraıdy. Olardyń osy bir baqytty ómiri baıandy bolsa eken deısiń. Táýelsizdik alǵannan bergi shırek ǵasyr ishinde qazaq elinde ómirge kelgen ul men qyzdyń tynys-tirshiligi alańsyz ótip keledi. Bul Otanymyzdaǵy bereke-birliktiń, tatýlyqtyń jemisi dep bilemiz. Qazir elimizde 18 jasqa deıingi jastar 5 575 754 bolsa, onyń 2 555 921-i mektepke deıingi búldirshinder, al mektep oqýshylary – 2 799 585-ti quraıdy. Balalar kúnine oraı, elimizde kóptegen sharalar uıymdastyrylýda. Sonyń eń bastysy, qalalar men aýyldarda ótetin merekelik sharalar der edik. Onyń qatarynda úlgili balalardyń jetistigin ózgege tanytýmen qatar, qamqorlyqsyz qalǵan ul men qyzǵa, múmkindigi shekteýli jandarǵa nazar aýdarý da bar. Sol sekildi 1 maýsym kúni dúnıege kelgen balalarǵa arnaıy syılyqtar tapsyrý úrdisi de jalǵasyn tabady. Ásirese, mektep oqýshylarynyń jazǵy demalysyn sátti ótkizý isi de jan-jaqty uıymdastyrylý ústinde. Buǵan qosa, osy maýsym aıynyń ortasyna deıin bala quqyǵyn qorǵaý, onyń eńbegin qanamaý naýqany da bıik dárejede jalǵasyn tabady. Bir sózben aıtqanda, bala baqytymyz degen elimiz urpaqtyń muńsyz bolyp ósýine barlyq múmkindikti jasaı beredi.«Bala daýysy»: Balalyq shaqtyń, Mýzyka men Shabyttyń merekesi
2016 jylǵy 14 mamyrda Almaty qalasyndaǵy Respýblıka saraıynda «Bala daýysy» I ulttyq balalar án baıqaýy bastalǵan edi. Baıqaýdyń nyshany bolyp tabylatyn ǵajaıyp nota 21 mamyrdan bastap elimizdiń barlyq oblys ortalyqtaryna jol tartty. «Jandaný álemi» qorynyń quryltaıshysy Álııa Nazarbaeva bul ıdeıanyń avtory jáne bas prodıýseri bolyp tabylady. Balalardy qorǵaýdyń halyqaralyq kúnine oraı biz onymen áńgimelesken edik. – Álııa Nursultanqyzy, jobanyń tusaýkeserimen sizdi shyn júrekten quttyqtaımyz! Onyń ıdeıasy jáne bizdiń elimizdiń balalary úshin nelikten qajet ekeni týraly áńgimelep berińizshi?
– Rahmet! Bizdiń Otanymyzdyń balaqaılaryna, olardyń ata-analary men ustazdaryna qanshalyqty tolǵanysty bolsa, men úshin de bul asa bir áýezdi sát! Bul balaqaılar júrekterinen oryn alyp, naǵyz balalyq shaqtyń, mýzyka men shabyttyń merekesi retinde esterinde qalǵanyn qalaımyn. «Bala daýysy» jáı ǵana baıqaý emes. Bul keń aýqymdy áleýmettik joba. Onyń basty maqsaty- elimizdiń eń jas azamattaryna arnap jańa ánderin jazý. 2016 jyldyń qazan aıynda telekórermender baıqaýdyń fınaly ótetin Astana qalasyndaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynyń sahnasynda jańa balalar hıtteriniń oryndalýyna kýáger bolady. Al bala baqshalar men mektepter jańa án jınaqtaryn syılyqqa alady. Búgingi tańda bizdiń bul baıqaýymyz osyndaı izgi ári qajetti mindetti kózdeıtin jalǵyz baıqaý dep senimdi túrde aıta alamyz. Sonymen qatar, óner báıgesi Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna tartý bolarlyq aıtýly oqıǵa da desek, jarasar.
– Bul baıqaý franshıza bolyp tabylmaı ma? О́ıtkeni, qazaqstandyq telearnalarda mýzykalyq jobalardyń bary qupııa emes qoı?
– Bizdiń elimizde balalar óz boıyndaǵy qabiletterin ashýǵa jáne tanyp bilýge kómektesetin túrli jobalardyń bary, árıne, qýantady. Biz ony jiti qadaǵalap, balalardyń qýanyshtaryn árdaıym bólisip otyramyz. Ár baıqaýdyń óziniń ońtaıly sátteri bar. Degenmen, áli de jetildirýdi talap etetin tustary da joq emes. «Bala daýysy» baıqaýynyń konsepsııasyn ázirlegen kezde biz osyndaı erekshelikterdi eskerýge tyrystyq. Árbir bala irikteý týrynda ózin naǵyz batyr, has jeńimpazdaı sezinýin, boıyndaǵy mýzykalyq qabiletin ári qaraı shyńdaı túsýge degen umtylystaryn oıatýǵa barynsha kúsh saldyq. О́ıtkeni, «Darynsyz bala bolmaıdy, daryny ashylmaı qalǵandar ǵana bolady», degen qanatty sóz bar ǵoı.
Birinshiden, «Bala daýysy» – qaısybir belgili mýzykalyq jobalardyń kóshirmesi emes oqıǵalarǵa qanyq baıqaý ekenin atap ótkim keledi. Is júzinde barlyq qazirgi án baıqaýlaryna keletin bolsaq, kastıngter balalardyń materıaldy uıymdastyrý komıteti arqyly ne alshaqta ótedi. Bolmasa irikteý týrlary keıbir oblys ortalyqtarynda, odan qalsa Almaty men Astana qalalarynda ǵana ótedi. Bizdiń «Bala daýysy» árbir oblys ortalyǵyna baryp, balalardyń tanymal ártistermen, belgili kompozıtorlarmen jáne prodıýserlermen jeke tanysýyna múmkindik beredi. Qazirdiń ózinde biz tikeleı kastıng ótkiziletin kúni tirkeýden ótetin balalardy esepke almaǵanda 5 346 onlaın-ótinim aldyq. Baıqaýǵa shamamen 8 000 bala qatysady dep kútip otyrmyz. Kastıngke kelgen árbir bala tyńdaý qorytyndysyna táýelsiz baıqaýdyń ımıdjdik ónimin jáne tálimgerdiń qoltańbasy qoıylǵan qatysýshynyń sertıfıkatyn alady. Biz bul baıqaýdyń naǵyz halyqtyq bolǵanyn qalaımyz.
Ekinshiden, biz ózimizdiń mýzyka men án pániniń ustazdaryn da umyt qaldyrǵan joqpyz. Sebebi, balalardyń óz ónerin kórsetý deńgeıi jáne ári qaraı órbip, ósýi osy ustazdardyń kásipqoılyǵyna tikeleı baılanysty. Oblystyq irikteý týrlaryn ótkizý kezinde ustazdarǵa arnaıy ázirlengen «7-12 jastaǵy balalardy vokaldyq tárbıeleý teorııasy men tájirıbesi» atty leksııalyq beıne-kýrs syıǵa tartylady. Kýrstyń avtory – Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, professor jáne bizdiń tálimgerlerimizdiń biri Tolqyn Zabırova. Bul kýrstyń pedagogtarǵa balaqaılarmen jumys isteý barysynda olardyń budan da úlken tabysqa jetýine kómektesip, jaqsy ádistemelik járdemquralǵa aınalatynyna senimdimin.
– Baıqaýǵa qatysýshylar el aımaqtaryndaǵy aıbarly komanda atanýda. Tálimgerler qalaı anyqtaldy? Olardy irikteýdiń qandaı da bir mejeleri bar ma?
– Biz estradalyq oryndaýshylardyń shyǵarmashylyǵyn asa muqııat qadaǵalap otyramyz. Balalarǵa úlgi bolatyp, olar qurmet tutatyn tanymal ártistiń kelýi tıis ekenin túsinemiz. Bastapqyda biz barlyq aımaqqa irikteý komıssııasynyń bir ǵana quramy barady dep josparlaǵan bolatynbyz. Biraq keıin 16 tálimgerdi komıssııa jumysyna qatysýǵa shaqyrdyq. Olardyń árqaısysy bir-bir oblysqa attandy. Baıqaýdyń qaıtalanbas bir ereksheligi osynda jatsa kerek.
Baıqaýǵa qatysatyn tálimgerlerdiń tájirıbeli bolýy, jeke jetistikteri olardy tańdaýdyń basty mejeleriniń biri retinde esepteledi. Baǵym Muhıtdenova, Farıda Nııazova men Ǵalymbek Ismbergenov sııaqty belgili mýzykalyq prodıýserlermen qatar, qazylar alqasynyń quramyna Mádına Sádýaqasova, Marjan Arapbaeva, Medeý Arynbaev, Dımash Qudaıbergenov, Ademi, «Rıngo» tobynan Danııar О́tegen, tanymal oryndaýshylar Álı Oqapov, Aıqyn, Medet Kójekbaev, Maqpal Isabekova, Jubanysh Jeksenuly, Dıana Sharapova, Áset Arystanbek, Aıgúl Imanbaeva, Ernar Aıdar sııaqty halyqaralyq jáne respýblıkalyq baıqaýlardyń jeńimpazdary men laýreattarynyń kirgenine óte qýanyshtymyz.
– О́tken jyly sizdiń qoryńyz «Bala tıýrkvıjıon» halyqaralyq balalar án baıqaýynyń ulttyq irikteý satysyn ótkizdi. Bıyl ol jalǵasyn taba ma?
– Iá, ótken jyl bizdiń qorymyzdyń komandasy úshin aıtýly jyl boldy. Biz «Bala tıýrkvıjıon» baıqaýynyń resmı ókili boldyq. Onyń nátıjesi barshaǵa málim. Bizdiń bul Ulttyq irikteý túrki álemindegi 13 eldiń ishinde eń úzdik bolyp tanylǵanyn atap ótkim keledi, al Erkin Tursynhan «Altyn daýys» ataǵyna ıe boldy. Bıyl balalarǵa arnalǵan jańa ánder jazý, jas daryndarǵa qoldaý kórsetý ıdeıasyn jalǵastyra otyryp, halyqaralyq baıqaýdan baılanysymyzdy úzbeımiz. Áıtse de, atalmysh baıqaýdyń pishimin keńeıtip, buryn da aıtqanymdaı oǵan áleýmettik baǵdar berip, «Bala daýysy» atty óz ulttyq brendimizdi qurýdy sheshtik. Bizdiń qorymyz «Bala tıýrkvıjıon» baıqaýynyń fınalyna shyqqan balalarǵa qoldaý kórsetýin jalǵastyrady: 2015 jyldyń jeltoqsan aıynda biz sol balalardyń qatysýymen qaıyrymdylyq konsertin uıymdastyrdyq. Osy kúnderi ol «Bala daýysy» baıqaýynyń ashylýyna arnalǵan Gala-konserttiń basty keıipkerlerine aınaldy. Jaqynda Qazaqstan turǵyndary bizdiń jas qazaqstandyq kompozıtorlarymyz Marhaboı Sabı men Shoqan Ábdihan jazǵan Erkin Tursynhannyń «Samǵa» ánine túsirilgen kásibı beınebaıanyn tamashalaıdy.
– Mamyr aıynyń 14-inde Respýblıka saraıynda «Bala daýysynyń» ashylý saltanatyna arnalǵan Gala-konsert ótti. Bul keremet shoý boldy. Prodıýserler men mýzykanttardyń, qonaqtar men kórermenderdiń pikiri boıynsha elimizde osyndaı balalar konserti ótkizilmegen eken.
– Nıetterińizge úlken rahmet! Shynymen de, balalarǵa arnalǵan naǵyz mereke bolyp shyqty. «Bala daýysynyń» bastaý alýyna arnalǵan osy syndy Gala-konsert – bizdiń taǵy da bir ereksheligimiz dep bilemin. Sahnada kásipqoılarmen birge kishkentaı juldyzdardyń oryndaýyndaǵy qazaqstandyq jáne álemdik estradanyń hıtteri shyrqaldy. Konserttiń daıyndyǵyna 327 adam qatysty. Búkil komandamyzǵa, ásirese, daryny tasyǵan balalarǵa, olardyń ata-analary men pedagogtaryna túsinistik tanytqandary úshin sheksiz alǵys bildirgim keledi. 22 mamyrda mıllıondaǵan telekórermen bizdiń shoýymyzdy rahattana tamashalady. Kórermenderdiń kóńilinen shyqqanyna senimdimin. Oblystyq irikteý týrlarynyń eń keremet sátterin kórermender toǵyz televızııalyq kúndelikten jáne kúzde, ıaǵnı 1 qyrkúıek pen 15 qazan aralyǵynda KTK arnasynan beriletin úsh baǵdarlamadan, jańalyq sıýjetterinen kóre alady.
– «Bala daýysy» baıqaýynyń irikteý týrlarynyń jáne baıqaýdyń óziniń jeńimpazdaryn alda qandaı mindet, maqsattar kútip tur?
– Bizdiń qorymyz kastıngter aıaqtalǵannan keıin 16 aımaqtyq jartylaı fınalǵa qatysýshyny qazaqstandyq balalyq shaqtyń besigine aınalǵan, esigi ár kez ashyq «Bóbek» Ulttyq ǵylymı-tájirıbelik bilim berý jáne saýyqtyrý ortalyǵyna «Bala daýysy» Jazǵy mýzyka mektebine shaqyrady. Bul jerde balalar solfedjıo, horeografııa, ártistik sheberlik sııaqty baǵyttar boıynsha bilimderin shyńdaıdy. Ataqty óner ıeleriniń klastarynan tálim alady, jańa ánder úırenip, olardy fınal kezinde oryndaıdy. Marapattaýǵa keletin bolsaq, qandaı da bir ustata salatyn aqshalaı syıaqylardy ádeıi aınalyp ótip, bizdiń Ulttyq baıqaýymyzdyń jeńimpazy elimizdiń bedeldi mýzykalyq bilim mekemeleriniń birinde oqýǵa, «Bala daýysy» grantyna jáne mýzykalyq klıp túsirý quqyǵyna ıe bolady dep sheshkenimizdi birden atap ótkim keledi. Al fınalǵa shyqqan barlyq qatysýshylar Qordyń jáne áriptesterdiń arnaıy júldelerine ıe bolady.
– Shyndyǵynda, baıqaý kimge de bolsa shabyt syılaıdy eken. Álııa Nursultanqyzy, bizdiń oqyrmandarymyzdy jeke sıpattaǵy suraq ta qyzyqtyrady. Nelikten dál osy mýzykalyq jobany tańdadyńyz? Bul jobaǵa sizdiń óz balalaryńyz qatysa ma?
– Bizdiń otbasymyzda mýzyka men shyǵarmashylyq qashan da úılesimdi damýdyń mańyzdy sáti bolǵan, alda da bola bermek. Men óz ata-anama K.Baıseıitova atyndaǵy Respýblıkalyq mýzyka mektebine túsip, ony fortepıano klasy boıynsha aıaqtap shyǵýyma múmkindik bergenderi úshin árqashan alǵysymdy bildiremin. Jánııa Áýbákirova meniń ustazym boldy. Men óz ustazymnyń búgingi kúnge deıin qoldap kele jatqanyna sheksiz rızamyn. Jánııa Iаhııaqyzy «Bala daýysyna» óz batasyn berip, ımıdjdik rolıktiń basty keıipkerleriniń birine aınaldy. Bizdiń jobalarymyzdy muqııat qadaǵalap otyrady. Meniń balalaryma keletin bolsaq, qyzdarym Alsara men Tıara vokaldyq ónerde ózderin synap júr. О́tken jyly olar atasy men ájesine arnalǵan ózderiniń alǵashqy ánderin jazdy. Degenmen, bul kóbinese otbasylyq trek (kúlimsiredi). «Bala daýysy» baıqaýynyń Gala-konsertinde qyzdarym Eskendir Hasanǵalıevtiń asa tanymal ári súıikti «Aınalaıyn» ánin oryndady. Nátıjesine kórermender baǵa bere jatar, biraq olarǵa ándi jazý, daıyndalý, úlken zaldyń aldynda tolǵana óner kórsetý prosesi qatty unady.
«Bala daýysy» baıqaýy barysynda balalarǵa qoldaý kórsetip, olarǵa senim artqan ata-analar men ustazdarǵa da alǵysymdy bildirgim keledi. «Bala daýysy» sizderge, sizderdiń balaqaılaryńyzǵa jańa dostar taýyp beredi. Barlyǵy bir maqsatqa birigip, izgiliktiń, beıbitshilik pen súıispenshiliktiń týyn bıik kóterýge úles qosady. Bala – baqyt, endeshe, olarǵa zor densaýlyq, otbasylaryna amandyq tilep, súıikti Otanymyz gúldene bersin deıik!
– Mazmundy suhbatyńyzǵa rahmet. «Bala daýysyna» aq jol!
Áńgimelesken
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan»
