Úılený ońaı, úı bolý qıyn

Buǵan sebep te joq emes. Búgin qosyla salyp, erteń ajyrasyp jatatyn jastardy qazir qazaqtyń qaı aýylynan da keziktire berýge bolady. «Osy ómirge laıyq semıa qurǵan» jastardyń ystyq-sýyqtary basylmaı jatyp, ajyrasyp kete barýlary áleýmettik dertke aınalǵandaı. Atam zamannan jer daýy men jesir daýyn bárinen joǵary qoıǵan qazaqtyń búgingi urpaǵy arasyndaǵy ajy­rasýshylyq faktileriniń kóbeıip ketýine ne sebep? Al olardyń qatarynda jasaǵan tirlikterine durys baǵa bere almaıtyn jastardyń asaý tolqyny ǵana emes, birneshe balaly bolyp úlgergen, aqyl toqtatatyn kezge jetken aǵa býyn da ushyrasyp qalady. Avtordyń maqalasyna úńilsek, Qazaqstan ajyrasýdyń sany jaǵynan dúnıejúzinde alǵashqy ondyqqa kiredi eken. Tipti, keıbir derekterde elimiz birinshi bestiktiń ishinde júr. Álbette, kez kelgen árekettiń ózindik sebepteri bolady. Sol sııaqty bul tendensııa keshe men búgin jaıdan-jaı paıda bola salǵan joq. Munyń deni úıle­nýshi jastardyń otbasynan alǵan tálim-tárbıesimen tyǵyz baılanysty. Al olarǵa ónege kórsetetin ata-ananyń tirligi keıde kóńil kónshitpeıdi. Búginde «Barǵan jerińe sýdaı batyp, tas­taı siń», degen ulaǵat aıtatyn áke-sheshe qalmaı barady. Munyń ózi jastardyń alǵashqy kezdes­ken qıyndyqqa shydaı almaı, bir-birlerimen jaýlasyp shyǵa kelýlerine jetkizip júr. Osy jerde halqymyzdyń «Úılený ońaı, úı bolý qıyn» degen maqaly taǵy da aldymyzdan shyǵar edi... Endi atalmysh maqalaǵa oraı kelip túsken pikirlerdiń bir­qataryna sóz beremiz. Qambar Qazaq sońǵy júz jylda da dál qazirgideı ajyraspaǵan shyǵar. Ajyrasýdyń neshe túrli sebebi bar. Munyń kóbi túsinbeýshilikten, kúıeýiniń momyndyǵynan, jýas­tyǵynan bolyp jatady. Aıdyn Búgingi kúngi úlken másele­lerdiń biri osy bolyp otyr. О́tken tarıhymyzǵa kóz júgirtsek, dál qazirgideı jaǵdaı bolmaǵan shyǵar. Qyz – jatjurttyq. Kelin bolyp túskende, sol úıdi qalaı baqytty etemin dep barýy kerek. Al er adam tańdap alǵan sulýymen baqytty otbasy bolyp ketý úshin baryn jasaýy kerek. Dıdar Qazir bul problema týýynyń kóptegen sebepteri bar. Jas otbasyna qashanda bolsyn durys baǵyt-baǵdar kórsetetin ata-ana bolýy kerek. Búgingi kúngi keı otbasyna qarasań, kelinine aqyl aıtatyn durys ene joq. Uzatylyp ketken qyzyna sheshesi: «Unamasa, qaıtyp kel. Ishime syıǵan qyzym, syrtyma da syıady», dep otyrady. Osydan baryp, otbasynyń shyrqy buzylady. Jazıra Men áli kúnge deıin bir nárseni túsinbeımin. Burynǵy kezderi qazaq ne úshin ajyraspaǵan? Al qazirgi jaǵdaı nege múldem bas­qasha? Álde qazaq halqynyń Batys elderine aınalyp bara jatqany ma? Quralaı Sońǵy jaǵyndaǵy qyzdar týraly jazǵanyńyz kóńilden shyqty. «Alaıda, boıjetkenderdiń kóbi sol erkindikti durys túsinbeý arqyly óz baqytyn ózi baltalap jatqanyn bilmeıdi. Ashyq-shashyq júrý, ne bolsa sony aıtý, ishimdik iship-shegý zamana úrdisi dep biledi. Munda turǵan ne bar dep oılaıdy. Keıde jap-jaqsy qyzdar teris ádetterge eredi. Osydan keıin sen ózińniń jaqsy qyz ekenińdi dáleldep kór. Bul jáı jastyqtyń isi ekenin túsindirip al. Bári beker bolýy múmkin». Ras qoı. Qasymhan Shańyraqtyń shaıqalýyna bas­ty sebep – ol otaǵasynyń qumar oıynǵa áýes bolýy. Kazıno, karta sekildi oıyndar er azamattardy qurdymǵa tartyp barady. Osyny toqtatý kerek. Saltanat Meniń qurbym sońǵy jyldary suıyq júriske salyndy. Taıaýda bir dosym sol qyzdy saýnada satylyp júrgen jerinen kóripti. Aıtaıyn degenim, sol qurbym turmys qurdy. Qazir «men baqyttymyn, baqytymdy taptym», dep júr. Al men onyń jeńil júrisin birden qoıyp ketti degenge senbeımin. Danagúl Meniń turmys qurǵanyma 7 jyl ótti. Sońǵy kezde kúıeýim jumys­tan kesh kelip, erte ketip, júris-turysyn ózgertti. Ekeýmizdiń 4 balamyz bar. Qorqatynym shańy­raǵymyz shaıqalyp qalmaı ma dep. Ne isteýge bolady? Gúljaına Rasymen qazir tatýlyǵy taý­sylǵandar kóp. Ajyrasý jas ereksheligine qaramaıtyn boldy. Qoǵamdyq indetke aınalyp barady. Otbasyndaǵy turaqtylyqty ustap qalý úshin áıel zaty bárin jasaıdy, tek ony er azamattarymyz túsine bermeıdi. Janarbek Qazir sanany turmys bılegen zaman. Alaıda, shańyraqty berik ustap, balalarynyń bolashaǵyn oılaıtyn sana bizdegi otbasy múshelerinde kemshin túsip jatyr. Kóbi nápsiqumarlyqqa jol berip, nátıjesinde ajyrasyp tynady. Bolat Adam ajyrasatyn bolsa áıe­liniń jaman jaqtaryn aıtpaý kerek. О́ıtkeni, ol sol adamnyń tańdaýy. Bárine sabyr, ómir boıy birge turatyn adamdar ózderi bir-birlerin tabady. Murat Áıeli jaqsy bolsa, kúıeýi úıden ketpeıdi. Kerisinshe, úıden shyqpaı, ekeýi ómirdiń, bala­larynyń qyzyǵyna toımaı jú­retin edi. Maqala jaqsy jazyl­ǵan. Ajyrasatyndar arasynda kináni eki jaqtan tabýǵa bolady. Áıeliniń minezinen, jigittiń asyǵys úılengeninen. Dosym Men bir jigitti bilemin. Onyń úsh balasy bar. Biraq úıine bar­ǵysy kelmeıdi. Nege dep surasam aıtpaıdy. Onyń áıelimen de tanys­pyn. О́tken joly áıeli kúıeýiniń mashınasynyń artqy terezesin kirpishpen syndyryp tastapty. Sol kezde MAI kelip, ne bolǵanyn surasa kúıeýi: «Muny meniń áıelim jasaǵan shyǵar. Basqa eshkim jasamaıdy», depti. Sodan MAI aryz jazdyra almaı ketip qalypty. Sony maǵan ózi aıtty. Qazir kúıeýi anda-sanda úıine baryp turady. Balalary úshin baratynyn túsinemin. Balalaryna aı saıyn aqshalaı kómektesip turady eken. Ajyrasqysy keledi, al áıeli ajyrasýǵa qarsy. О́ıtkeni, dalada qalatynyn biledi. Eraly Meniń bir dosym 7 jyldan beri jalǵyz turyp kele jatyr. Bir balasy bar. Alıment tóleıdi. Biraq burynǵy áıeli oǵan balalaryn kórsetkisi kelmeıdi. Ana áıeldiń áke-sheshesi de nemeresin kórsetýge qarsy eken. Mine, osyndaı «semeıka». Sanjar Bir kelinshekti bilýshi edim. Kúıeýi turaqty jumys istemeıdi, ol azdaı áıelin uryp-soǵyp, tynyshtyq bermeıtin. Tórkinine barsa, úıińe bar dep qaıtaryp jiberedi eken. Sóıtip júrgende, ana ońbaǵan ony uryp, óltirip qoıypty. Eshkim dáleldemegen soń, jabýly qazan jabýly kúıinde qaldy. Soǵan kúıinemin. Qudaı jazasyn berer, biraq taǵy bireýdi alypty, ony da baqytty etip jatqany shamaly. Odan da baıǵus ólgen kelinshegi ajyrasyp ketpedi me eken dep oılanamyn.