* Saıt sózi

«Qazaqsha suraq qoımańyzshy!» Gazetimizdiń 4 maýsym kúngi nómirinde tap osyndaı taqyryppen mate­rıal jarııalandy. Petropavldyq árip­tesimiz Aıgúl Ysqa­qova jazǵan bul qulaq­qaǵysta Soltústik Qa­zaq­stan oblysynda tu­ratyn kóptegen qazaq she­neýnikteriniń álde­qandaı bir jıyndarda jergilikti jýrnalısterge osyndaı ótinish bildiretini aıtylyp, munyń belgili bir tendensııaǵa aınalyp bara jatqany jazylǵan. Avtor atap ótkendeı, eń qıyny, «memlekettik tildi bir kisideı biletinderdiń ózi ana tilinde sóıleýge arlanatyn sekildi». Olar qandaı tilde suraq qoısań da, báribir «orys tilinde saıraı jóneledi». Sonda memlekettik tildi memlekettik qyzmetkerler qasterlemegende, kim qurmetteýi tıis? Bul – jalǵyz Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy ahýa­l emes. Mundaı jaǵdaıdy Qazaqstannyń taǵy da birqatar oblystary ómirinen keltirýge bolar edi. Demek, bul kún tártibindegi ózekti máselelerdiń biri bolyp tur. Sondyǵynan shyǵar, replıka basylym betinde jaryq kórgen sátten bastap, oǵan ún qatýshylar az bolǵan joq. Endi biz sol pikirler tasqyny arasynan birqataryna sóz bergeli otyrmyz. Qabıden О́te durys. Qazaqsha suraq qoıýdan esh tartynbaý kerek. О́ıtkeni, mundaı saýal – muqatý emes, tym bolmasa ana tiliniń qadir-qasıetin sezinsin, oılansyn, meńgerýge talpynsyn degen oń nıet­ten týady. Ahmet Byltyr 32 mıllıon teńgege 2 myńǵa jýyq memlekettik qyzmetshi qazaq tilinen dáris alypty. Janar «Tańǵalatyn túk te joq, eli­mizdiń árbir azamaty qazaqsha bilýge mindetti». Avtory: Evgenıı Glogov. Aıbolat Qabyshuly Oblystyq aýrýhananyń bas dárigeri Iýrıı Belonog sekildi kisilerdi de kóbirek úlgi retinde kórsetip, aıtyp, ónege etý kerek. Til janashyry Paradoks: «№3 qalalyq aýrý­hananyń dárigerine maqalaǵa tapsyrys bergen edim. Alpysty al­qymdaǵan qazaq travmatology ana tiline shorqaq ekenin alǵa tartyp, túrik dárigerinen suhbat alýym­dy ótindi. О́ıtkeni, ózge etnos azamaty memlekettik tilge qamshy saldyrmaıtyn kórinedi». Kúlemiz be, jylaımyz ba?!. Kereı Astananyń ózi oryssha sóılese, basqa jerler týraly ne aıtýǵa bolady? Menińshe, qazaqtar kóp bolǵan saıyn qazaq tili quryp barady. Bul jerde qazaqtar kóp bolmaýy kerek degendi aıtyp jatqan joqpyn. Bizdiń halyq ana tilin syılamasa, qurmettemese, jaǵdaı osylaı qala beredi. Meıram Rýhanı jaǵynan alǵanda, qazaqtar ózbek, grýzın, ázer­baı­jan, cheshen halyqtaryna teńese almaıdy. Olar bizden álde­qaıda kóshilgeri. Qazaqstanda Úki­mettiń, Parlamenttiń oty­rys­­­tary memlekettik tilmen teńes­ti­rilgen tilde ótedi. Son­dyqtan mem­lekettik til degen ma­zaq tilge aı­nalǵan. Rıshat Qazaqstandaǵy mınıstrlik­terdiń jınalystary orys tilinde bolady. Kóp til bilgen jaqsy, árıne. Biraq qazaq jerinde qazaq tiline degen qurmettiń bolmaýynan oǵan degen suranys ta joq. О́zińdi syılamasań, eshkim seni syılamaıdy. Salamat О́zge halyqtar qazaqsha úıren­beımin demeıdi, úırengisi keledi. Alaıda, olar qazaqtardyń bir-birimen qazaqsha sóılemeıtinine qarap, osy tildiń bizge ne keregi bar dep oılaıtyn shyǵar. Qazaqstanda eki nárse ǵana qazaq tildi qazaqqa ǵana kerek bolyp tur. Birinshisi – til, ekinshisi – jer. Aman Qazaq tilin bilmegeni úshin uıalatyn qazaqstandyqtar ómirge qashan keledi eken?! О́z aldymyzǵa jeke el bolǵaly biraz ýaqyt ótti. Biraq áli kúnge deıin qazaqshamyzǵa shorqaqpyz. Shyny kerek, bul – óte uıat nárse! Eskendir «Qazaqsha túsinemin, biraq oıym­dy jetkize almaımyn» deı­tinder kóp kezdesedi. О́z basym qazir ondaı adamdardyń baryna asa qatty tańǵalmaımyn. Men úshin búgingi qoǵamda qazaq tilin bilmeıtinderdiń bary qalypty jaǵdaı sııaqty. Nazym Birde týysqanymyzdyń kish­­kentaı balasynyń: «Orys tilin jetik bilsem, qazaq tilinde sóılemes te edim», degeni bar edi. Sonda elimizdiń erteńi ne bolmaq? Elbasy­myzdyń ózi «bolashaq – jas­tardyń qo­lynda» degeni bar edi ǵoı. Bola­shaǵymyzdy mun­daı jastarǵa qalaı tapsyramyz?! Qysqasy, árkim ózinen bastap, úıindegi búldirshinderge mem­lekettik tildi úırenýge barynsha jaǵdaı jasaýy kerek! Janar Qazaq tili búgingi kúngi kúr­deli máselelerdiń biri bolyp otyr ǵoı. Meniń oıymsha, endi qazaq tilin úırenýge ǵana emes, qazaq tilinde sóıleýge de qarjy bólý kerek sııaqty. Úl­ken bir jıyndy memlekettik tilde shúl­dirleıtinderdiń birine júr­gizip, osydan 100 paıyz qazaq ti­linde aına-qatesiz júrgizip shyq­sań, osyndaı kólemde syıaqy alasyń deý qajet sııaqty. Nemese, qoıylǵan suraqqa qazaq tilinde arlanbaı, uıalmaı jaýap berseń degen sekildi. Men odan basqa jolyn kórmeı otyrmyn. Sebebi, 32 mıllıon teńge bólinse, odan myńdaǵan memlekettik qyzmetker qazaq tilin aýyzeki tilde sóıleı alatyndaı jaǵdaıda úırenip shyqsa, qazaq tilinde sóıleýge namystanady degendi bildiredi. Beksultan Biz bul rette Japonııadan úlgi alsaq durys bolar edi. Olarda japon tilin bilmeıtin adam joq eken. Memlekettik tildi jetik meńgerýge jaǵdaı barynsha jasalyp jatyr ári onyń bári ret-retimen júzege asýda. Bizge de sondaı baǵdarlama uıymdastyryp, sol boıynsha jumys isteý qajet sııaqty.