О́ıtkeni, jurt olardyń osy atqaratyn qyzmetiniń mańyzy men mánine qarap emes, ózderiniń quqy qalaı qorǵalatynyna saı polısııa qyzmetine baǵa beredi. Mine, olardyń qyzmeti mańyzynyń máni osynda. Al kópshilik polısııa qyzmetine rıza bolmasa, onda bári beker. О́ıtkeni, negizgi mindet – qýdalaý isi basym baǵytta júrgizile otyryp, oǵan qosa adam quqynyń oıdaǵydaı qorǵalýy qatar júzege asady dep eshkim tolyq kepildik bere almaıdy. Sonda da bolsa tól mindetteriniń arasynan onyń birin talapqa saı atqara bilgen polısııa qyzmetkeri halyqtyń shyn alǵysyna ıe bolatyndyǵy anyq.
Al ondaı jandar búginde polısııada joq emes. Máselen, elordamyzdaǵy ishki ister departamenti tergeý basqarmasynyń tergeýshisi aǵa leıtenant Janat Nabıýllın tergeýshi bolsa da polısııanyń abyroıyn arttyrý úshin qysyltaıań kezde tartynyp qalmady. Bir kisideı qaırat kórsetti. Iá, ol dál sol kezde anaý aıtqandaı ózgelerge ólim shashqan qarýly qylmyskerdi aýyzdyqtaǵan joq, biraq kez kelgen er-azamattyń qaıtalaıtyn erge tán isin kórsetip berdi. Másele, aǵa leıtenant oqıǵanyń mánisine boılaǵanda esh kidirmeı birden áreket etti. Ol aǵymdaǵy jyldyń 25 sáýir kúni Kúmisbekov kóshesimen kele jatyp, shoǵyrlanǵan adamdardy kóredi. Al adamdardyń kóshede toptasyp, qara kórsetýi qashanda qýdalaý organynyń ókiline kúdikten buryn bir oqıǵanyń oryn alǵandyǵyn bildiretindigi anyq. Ondaı qarasy kóbeıgen topty atshaptyrym jerden aınalyp ótetinderdiń de bolatyny ras. Aǵa leıtenant olaı etpedi. Bir jerge úımelegen top ortasyna jetip bardy. Sóıtse, álgi adamdardyń bári aıaq astaryna úńilip qapty. Tipti solardyń biri Janatty kórip: «Tez kómektesińizshi!» dep aıqaılap ta jiberdi. Sonda tótenshe oqıǵanyń oryn alǵanyna onyń kózi anyq jetti. Topyrlaǵan jas-káriniń aıaq astylaryndaǵy ashyq káriz qudyǵynyń úńireıgen aýyzy shóp arasynan áreń kórinedi eken. «Anda bir kishkentaı bala jáne úlken kisi jatyr, túsip ketken» dedi buǵan taǵy bir adam. Myna sóz endi aǵa leıtenantqa kidirýge mursha bermedi. «Qalaıda shuǵyl áreket etý kerek!» degen oı sanasyn shyrmap aldy. Sol oıdyń jetegimen syrt kıimin sypyryp tastaı berdi de, káriz qudyǵynyń ishine qoıyp ketti. Tereńdigi úsh-tórt metrdeı bolady eken. Túbinde úlken adamnyń belinen keletin sý da bar. Sáýir aıynyń ishi ǵoı, kún áli jylyna qoımaǵan kez, soǵan saı qudyq ishindegi sý da tastaı sýyq. Biraq sý tastaı eken, ishi qarańǵy eken, tereń eken dep qarap turatyn Janattyń ýaqyty joq edi. Oǵan joǵarydaǵy jıylǵandar aıtqan eki adamdy tez qutqarýy qajet. Al qudyq túbinde jetpisti alqymdap qalǵan qarııa kishkentaı 4 jasar balany keýdesine kóterip alypty. Sýyqtan qalsh-qalsh etedi. Qarııanyń alǵashqy sózi «Nemeremdi shyǵaryńyzshy!» boldy. Balany qolyna alǵan Janat irgedegi qalqan temirdi paıdalanyp, aıaǵyn soǵan arta kóterilip, joǵarydaǵy, ıaǵnı osy kezde kelip jetken óziniń áriptesterine balany aman-esen tabys etti. Qaıta túsip, qarııanyń beline arqan baılap, onyń tysqa kóterilýine demeý berdi. Sosyn baryp qudyqtan ózi de shyqty. Polıseıler balany jyly kıimge orap, jaqyn mańaıdaǵy polısııa bólimshesine alyp bardy. Ol jerde 4 jasar bala men qarııaǵa ystyq shaı berilip, alǵashqy kómek kórsetildi. Bul kezde jedel járdem de jetti. Dál sol kúni 67 jeti jastaǵy qarııa 4 jasar nemeresin ertip, esik aldyna tynystaýǵa shyǵady. Alda ne kútip turǵanyn qart adam qaıdan bilsin, nemeresiniń óz-ózimen oınap máz bolǵanyna qarap, tozyǵy jetken uzynsha oryndyqqa tize búgedi. Asfalt ústinde júrgen bala bir kezde shóp-shalam basqan alańqaıǵa bet alady. Kún kózine maýjyrap bir kózin ashyp, bir kózin syǵyraıta qarap qarııa otyrǵan. Nemeresine aınaladan keler esh qaýip joq, úıdiń aldy, jabaıy ań-qustyń da qarasy kórinbeıdi. Demek, nemeresiniń árli-berli qozǵalǵanyna qarap, alańsyz otyra berýge bolady dep oılady. Sol jaıbaraqat qalpymen otyryp, kenet bir kózin barynsha ashyńqyrasa da kólbeńdegen nemeresi kózine túspedi. Sosyn selk etip artyna jalt qarady, sol mezet nemeresiniń sulbasy jerge kirip bara jatqandaı kórinis paıda boldy. Qarııa túkke túsinbeı qaldy. Shynynda nemeresi qas-qaǵymda qara jerge kirip ketkendeı zym-zııa joǵala qaldy. Álgi úreıli elesten demde tula boıyn qorqynysh bılegen ol asyl nemeresiniń sońǵy beınesi naızaǵaıdaı jalt etip joq bolǵan tusqa jantalasa júgirdi. Júregi alqymyna tyǵylyp, súrine-qabyna jetse qalyń shóp arasynan qara qurdymǵa uqsas káriz qudyǵynyń aýyzy úńireıe kórindi. Arǵy jaǵy shalǵa aıtpasa da túsinikti edi. Nemeresi oınap júrip aýzy ashyq qalǵan káriz qudyǵyna qulap ketken. Nemeresiniń jer astynan jetken jalynyshty álsiz úni qarttyń keýdesin qaqyratyp, júregin ezip jibergendeı áser etti. Janynan tátti asyl janynyń jan alǵyshtyń ýysyna túsip, mert bolý qaýipine ushyraǵanyn bilgende sábıdiń sońynan ile qudyq túbine qalaı sekirip túskenin ózi de baıqamaı qaldy. Bir qarasa belýardan keletin sý ishinen nemeresin sýyryp alyp, keýdesine qysa ustap tur eken. Perishteleri qaqqan pák balasyn bu dúnıe men o dúnıeniń esigine jetkizbeı alyp qaldy. Bylaıǵy kezde aıaǵyn áreń basyp júrgen buǵan der kezinde boıyna qýat bergenine Allaǵa alǵysyn jaýdyrdy. О́ıtkeni, aq nemeresin muzdaı sýda tunshyǵyp qalý qaýpinen saqtap úlgerdi ǵoı. Ne bolyp, ne qoıǵanyna túsinbeı, tek qorqynyshtan solq-solq etken kishkentaı adamdy qushaqtaǵan kúıi dóńgelengen káriz qudyǵynyń túbinen jaryq sáýle tógilgen kók aspanǵa kóz tigip, Jaratqanǵa jalbarynyp ta úlgerdi. Alaıda, aqsaqal osy jamandyqtyń bári tıisti adamdardyń salǵyrttyǵynan, buǵan jaýapty sheneýnikterdiń nemquraıdylyǵynan kelip jatqan kesapat ekendigin jáne budan úlken de, kishi de zııan shegý túgili ajal qushyp jatsa da oǵan eshkim de jaýap bermeıtindigin oıǵa da alǵysy kelmedi. Sondyqtan Alladan ǵana raqym tiledi. Artynsha ajaldaı aýzyn ashqan káriz qudyǵynyń aınalasyna kóshedegi qarapaıym janashyr adamdar da jınalyp qaldy. Sóıtkenshe bolǵan joq, bizdiń joǵaryda aıtqan keıipkerimiz – polısııa aǵa leıtenanty Janat Nabıýllın de kelgen edi. Árıne, olardyń der kezinde kelip, kómek qolyn sozǵany durys deımiz. Biraq qoǵamymyzda ózgelerdiń qınalǵanda taǵdyryna arasha túsetin aq nıetti adamdar da barshylyq ekenin aıtqymyz keledi. Bireýler muny óz mindetim dep qarasa, bireýler ózgeni qıyndyqtan, qaýipten qutqarýdy, aman alyp qalýdy adamdyq paryzymyz dep esepteıdi. Máselen solardyń qataryna Ońtústik Qazaqstan oblysy, Qazyǵurt aýdany, Altyntóbe aýylynyń 2005 jylǵy týmasy Quraq Muhamedálini aıtýǵa bolady. О́zi bala bolsa da úlkenderge bergisiz erlik jasaǵanyn qazir dúıim el biledi. Mine, osyndaı jandardy úlken júrekti adamdar dep aıtýǵa da, maqtaýǵa ábden bolady. Dál sol kúni, ıaǵnı aǵymdaǵy jyldyń 30 naýryz kúni Muhamedáli Qarjan ózeniniń jaǵasynda qoı baǵyp júrdi. Bul tusqa Qosaǵash aýyly da tıip tur. Aýyldyń birindegi úıdiń aýlasynda júrgen 3 jasar Aqbilek atty sábı oıyn qyzyǵymen birte-birte álgi Qarjan ózeniniń jaǵasyna kelip qalady. Aldynda ǵana bul aımaqta qalyń nóser ótken bolatyn. Sondyqtan ózenniń jaǵalaýy da kólkigen sý edi. Sol sýǵa aıaǵy taıyp ketip qulaǵan Aqbilekti aǵys ala jóneldi. Abyroı bolǵanda muny Muhamedáli baıqap qaldy. Biraq bul kezde bir-eki sekýnd keshigýdiń ózi úsh jasar qyzdyń ólimine soqtyrýy ábden múmkin. О́zi de bala bolsa da, ıaǵnı 4-synyptyń oqýshysy Muhamedáli Quraq muny aıqyn túsine bilgendikten attaı ushyp, ústindegi qalyń kıimin júgire sypyryp tastap, esh kidirmesten tastaı sýǵa qoıyp ketti. Iá ajal degen qas pen kózdiń arasy deıdi ǵoı. Muhamedáli qansha asyqsa da sýǵa bir batyp, bir shyqqan kishkentaı qyz oǵan jansyz qalǵandaı kórindi. Sóıtse qaıran sábı sýǵa ábden shashalyp qalǵan eken. Qalyń aǵysqa qaramaı júzip baryp, kóterip aldy. Muhamedáli jastaıynan shynyǵyp ósip kele jatqan, sýda júzýdi erkin meńgergen, mektepte jaqsy oqıtyn aýyldyń alǵyr balasy ǵoı, qara sýdan da, qalyptasqan jaǵdaıdan da esh qoryqpady. Sonyń arqasynda sabyrly áreket etip, tunshyǵa bastaǵan Aqbilekti jaǵaǵa alyp shyqty. Sóıtti de mektepte úırengendeı, alǵashqy medısınalyq járdem kórsetti. Birazdan keıin jutqan sýyn qusyp-qusyp jibergen Aqbilek es jıdy. Sóıtip 4-synyptyń oqýshysy Muhamedáli 3 jasar Aqbilekti ajal aýzynan aman alyp qaldy. Onyń bul erligi eskerýsiz qalmady. OQO TJD basshylyǵy mekteptiń saltanatty jınalysynda Muhamedálige Qurmet gramotasy men baǵaly syılyq tabys etti. Mine, erlik qashanda eskerýsiz qalmaıdy degen osy. Beıbit kúnde de kez kelgen adamǵa erlikke oryn bar. Biraq ony mindet qylmaı mindetti adamdardyń tartynyp qalmaı talapqa saı atqara alýy barsha halqymyzdyń aq tilegi bolyp tabylady.
Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan»
