Aldynda alyp qazan shuńqyrdaı, tekshelengen tereń kenish jatqanda, adam ózin tóbede turǵandaı sezinedi. Oıdaǵy topyraǵy túrli-tústi kempirqosaqty elestetetin karer alaqandaǵydaı kórinedi. Geolog qyz Lázzat Sársenbaeva dalanyń mamyrdan maýsymǵa aýysar shaqtaǵy sulýlyǵyn bala kezinen júrekke toqyǵan, biraq tilmen jetkize alǵan emes. Quıyp jaýmaı, nur sebelep qana turǵan túbit bulttyń torǵyndaı qalqyp kóshýin-aı. Jasyl qyrdan janǵa jaǵymdy jibek samaldyń esýin qarashy. Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasynyń kenishteri jatqan Joǵary Tobyl óńirinde kóp ósetin jıde aǵashy sıren gúlin tókkennen keıin maýsymda gúldeıdi. Shoq-shoq jıdeniń jupar ıisin samal jel atyrapqa alyp qashyp jatqandaı.
Karerdegi ekskavatorlar men ken jynysyn artqan aýyr júkti mashınalar qumda tynym tappaıtyn iri qumyrsqalardy eske túsiredi. Olardyń gúrili alyp oıyqtan shyqpaı-aq aýaǵa jutylyp jatyr. Sondyqtan, karer jarynan qarap turǵandarǵa olar mylqaý, qumyrsqalar sekildi kórinedi. Geolog qyz kaskasynyń kúnqaǵarynyń tusyna qolyn qalqalap, aspandaǵy tyrnaǵa qarady. Belınskıı kenishine kelse, qalqyp ushqan nemese dalada jaıylǵan tyrnadan kóz alǵysy kelmeıdi. Kóktemde olardy qarsy alatyn da, kúzde shyǵaryp salatyn da ózi sekildi. Al Krasnogor kenishiniń karerleri jatqan aımaqtaǵy kólderde aqqý kóp. Baýyryn qarǵa tósep erte kóktemde jetken aqqýlaryn Lázzat Sársenbaeva sonaý qara kúzge deıin baqylaıtyn. Jumysta júrip kól betinde júzgen olardy sanap qoıatyny da bar. Karerge túskenshe samal jelge betin tosyp osylaı uzaq turdy.Búginde Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasyndaǵy Belınskıı kenishiniń aǵa geology bolyp otyrǵan Lázzat Sársenbaevany osy mehnatty mamandyqqa magnıtteı tartqan týǵan jerdiń tabıǵaty ekeni ras. Ustazdary mektep oqýshylaryn osy kenishterge ekskýrsııaǵa jıi ákeletin. Sonda oǵan geologııa syry kóp sala, jurt bile bermeıtin, jumbaq mamandyq bolyp sanalatyn. Ol mektepti bitirgen soń esh jaqqa burylǵan joq, irgedegi Rýdnyı ındýstrııalyq ınstıtýtynyń geologııa fakýltetine qujat tapsyrdy. L.Sársenbaeva – anasynyń kóziniń aǵy men qarasyndaı jalǵyz perzenti. Jalǵyz qyz geolog mamandyǵyn qalaǵanda anasy ne isterin bilmeı qınaldy, qınalǵan joq-aý kádimgideı qaıǵyrdy.
– Anamdy tyńdaǵanym joq, tyńdaı da almaıtyn edim. Tipti, basqa mamandyqqa ol kisiniń májbúrleýimen barǵannyń ózinde báribir keıin tastap ketýim múmkin edi. Men joǵary synypqa barǵan soń-aq geologııadan basqa salany oılaı almadym, – deıdi L.Sársenbaeva. Júrek qalaýy degen osy bolar. Biraq ol anasyn uıatqa qaldyrǵan joq jáne óz tańdaýynyń durystyǵyn dáleldep te shyqqan tárizdi. Instıtýtty úzdik bitirdi. Áýelde ǵylym jolyna túskisi kelgen, biraq qaıta oılanyp, óndiriske barýdy sheshti.
Jıyrmadan endi ǵana asqan jaýqazyn qyz qara kúzge taman Krasnogor kenishindegi karerlerge jumysqa tústi. Anasynyń jylaıtynyndaı da bar ǵoı, ekskavatorshylardyń barlyǵy er kisiler. 190 metrdeı tereńdiktegi karerde ylǵı er adamnyń ortasynda jumys isteý qyz balaǵa ońaı ma? Qara kúzdegi sýyqty aıtpańyz. Aspandy qorǵasyndaı aýyr bult tumshalap alady, qara sýyq mańdaıdy jarady, aýyq-aýyq qar ushqyndap qoıady. Ustaǵan temir de, jer de súıekten óterdeı muzdaı. Ústinde qalyń shalbar, fýfaıka, aıaǵynda kerzi etik, basynda jyly qalpaqtyń syrtynan basyp kıip alǵan kaskasy bar qyzdy ekskavatorshylar «aınalaıyn» dep qarsy alǵan joq. Ol er kisilerdiń sýyq janarynan-aq: «Qyz balanyń júretin jeri emes bul, basqa jer jetpeıdi me?» degen oıdy oqıtyn. Ol kelgen bette ekskavator shómishin qaıda salý kerektigin túsindirdi. Ony osy kenishte 20 jyldan beri ekskavatorshy bolyp istep kele jatqan mosqal kisi tyńdaǵan joq. «Sen bilesiń be, ǵumyrymdy osynda ótkizip kele jatqan men bilemin be?» degendeı, kendi óz bilgenimen arshı berdi. Jumysshylar ony jassynyp, qyz balasynyp qansha dúrse jaýap berse de, jumys babynda geolog mamanǵa dórekilik tanytpaý kerektigi, bylapyt sóılemeý basshylyq tarapynan eskertilgen bolatyn.
– Sonda da úlken kisilerdiń: «Áı, qyzym, joldan bylaı tur» nemese: «Oıpyr-aı, sen ne bilesiń?» degen sózderin estip júrdim. Biraq barlyǵyna shydadym. Alǵashqy dórekilikterdiń barlyǵy da jumysshylar tarapynan bolýy tıis dep oıladym. Al men olarǵa maman retinde jumysty túsindirýden tanbadym, – deıdi Lázzat. Uzyn sózdiń qysqasyn aıtsaq, shynashaqtaı qyz karerdegi barlyq jumysshyny aqyry jeńdi. Kózderi otty, altyn kirpik, aı qabaq qyzdyń shıkiókpe emes, geologııa salasyn búge-shigesine deıin biletin myqty maman ekenin olar kóp uzamaı moıyndap-aq qalǵan.
Boksıt – kómir keni emes. Bul – óziniń tabylýy da, arshyp alýy da kúrdeli ken. Ony túzeıtin mıneraldardyń topyraqtaǵy belgisi de túrli-tústi bolady. Arshylǵan karerlerdiń kempirqosaq tárizdi qyzyl, jasyl, sary, boz sekildi túrli jolaqtardan turatyny da sondyqtan. Túsine qaraı quramyndaǵy alıýmınıı de túrli. Onyń barlyǵyn anyqtaýǵa qajetti quraly joq geolog barlyǵyn da kóz shamamen mólsherleıdi. Al ekskavator shómishiniń jerge ár qadalǵany qarjy turatynyn jumysshylar da, geolog, marksheıder mamandar da bilýi tıis. Sondyqtan kenniń týra qaıda burylǵanyn jer qazyp bara jatqan ekskavatorshy bilip, shómishi dittegen jerge týra túsip otyrýy qajet. Ken qazý jumysyndaǵy basty talaptar – ýaqytty, qarjyny únemdeý jáne kendi taza qazý bolyp tabylady.
Ol Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasyna kelgeli Krasnogor kenishinen birneshe jańa karerler arshylyp, olardan alynǵan ken Pavlodar elektrolız zaýytyna artyldy. Belınskıı kenishine aǵa geolog bolyp aýysqan bir jyldyń ishinde bul jerden №9, №17 karerler arshylý ústine. Mysaly №17 karer kúzde boksıt keniniń alǵashqy tonnasyn beretin bolady.
– Bıyl bizdiń Belınskıı kenishi 1 mıllıon 28 myń tonna boksıt kenin shyǵaryp, osynsha kólemdegi kendi Pavlodar elektrolız zaýytyna artatyn bolady. Jyl saıyn osyndaı kólemde, ıaǵnı bir mıllıon tonnadan artyq ken artyp otyramyz, – deıdi Belınskıı kenishiniń aǵa geology.
Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasyndaǵy eń iri kenishtiń biri osy Belınskıı kenishi. Ken basqarmasynyń basshylyǵy ótken jyly Krasnogor kenishinde qatardaǵy geolog bolyp isteıtin Lázzat Sársenbaevaǵa Belınskıı kenishiniń aǵa geology bolýǵa senim artty. Qazir ondaǵy kenniń sapasyna, kólemine, artylýyna jáne aılyq, jyldyq josparlanýyna osy qarshadaı qazaqtyń qyzy jaýap beredi. Ol bizdi osy kenishtegi shıki kendi maıdalap jatqan qoımaǵa ertip ákeldi. Zaýytqa artýǵa daıyndap qoıǵan shıki ken úıindisi alystan Mysyrdyń pıramıdalaryn eske salady. Karerlerden kelgen shıki ken osy jerde usaqtalady, arasynda iri tastar ketpeýi kerek, olar zaýyttaǵy mashınalarǵa turyp qalsa syndyryp, isten shyǵarady. Sondyqtan osy jerden kendi maıdalap, tastaryn iriktep jiberedi. Onyń barlyǵy da geolog mamandardyń baqylaýyn, sapasyn tekserýin qajet etedi.
Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasynyń basshylyǵy Lázzat Sársenbaeva sekildi bilikti jas mamannyń qadirin bilmeı qalmady. Oǵan bıyl kóktemde Belınskıı kenishiniń qasyndaǵy Oktıabr poselkesinen eki bólmeli páter berdi. Jas mamanǵa jumysyna alańdamaı kirisýge tolyq jaǵdaı jasaldy. Bes jylda qatardaǵy geologtan aǵa geolog laýazymyna kóterilý jas maman úshin óte jaqsy jetistik, oǵan óziniń biliktiliginiń arqasynda jetti.
– Mundaǵy geolog mamandar ózimizde jáne Qazaqstanda, tipti shetelge shyǵyp ta oqyp turamyz, túrli semınarǵa qatysamyz. О́ıtkeni, óndiris ylǵı jańa tehnologııalarmen, tehnıkalarmen, jabdyqtarmen tolyǵýy kerek. Onyń barlyǵy da az shyǵynmen kóp ken óndirý maqsatyna saıady. Bizdiń Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasynyń osy údeden shyǵyp otyrýy meni qýantady, – deıdi L.Sársenbaeva. Sonymen qatar, Lázzat geologııa ǵylymy jetistikterin qadaǵalap otyrýǵa tyrysady, osy sala damı tússe eken deıdi. Karerlerdiń betin arshyǵannan keıin kendi alyp shyǵýǵa sońǵy jyldary qosylǵan asa iri jańalyq bar dep aıtýǵa bolmas. Qandaı ken túri de, onyń ishinde boksıt te jer qyrtysynyń tereńinde jatady. Eń az degende 170-190 metr tereńdikke deıin qazylady. Jer astyndaǵy sýdy soryp almaı, boksıtti qyrtystardy alý múmkin emes. Osynyń saldarynan jer asty tushy sýynyń baǵyty ózgerip ketetin kezder az bolmaıdy. Munan jaqyn mańdaǵy eldi mekenderdi aýyz sýsyz qaldyratyn kezderi de bolady. Jańa ashylǵan boksıtti laboratorııaǵa jiberedi, onyń nátıjesi 12 saǵatsyz daıyn bolmaıdy. Bul ýaqytta mamandar da, kenshiler de kendi arta almaı, jipsiz baılanady. Jas geologty osyndaı máseleniń barlyǵy da tolǵandyrady. Ǵylym osynyń bárin bolashaqta jeńildetetinine senimi de bar.
Jas mamannyń aıtýynsha, qazir kendi óndirýge qaraǵanda, ken oryndaryn barlaý jumysy kenjelep qaldy. Instıtýtty bitirgen jyly Lázzat jumysyn osy ken izdestirýden bastaǵysy da kelgen. Alaıda, geolog bolyp, dala kezý qyz balaǵa ońaı emes, osy sebepti ony Qostanaıdaǵy geologııa ekspedısııasy almady. Sosyn Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasyna kelgen bolatyn. Geologııa salasy qyzdar túgel er jigittiń ózine de ońaı jumys emes. О́ndiristiń ózinde olar tań atqannan keshke deıin jeldiń ótinde, borandy, aıazdy kúnderi de tynymsyz dalada júredi. Kóbine ken basqarmasynda jastar jaǵy turaqtamaıdy eken. Onyń ústine jastar bul mamandyqqa júrek qalaýymen barýy tıis, isti biletin teorııalyq bilimi, oqý orny qabyrǵasynda júrgende jınaǵan tájirıbesi de jetkilikti bolýy qajet. Al dıplom alǵan jastardyń kóbi kabınette otyryp isteıtin qyzmetti qolaılaıdy, sosyn Astanaǵa asyǵady.
Lázzat óziniń mamandyǵynyń da, bitirgen isiniń de mańyzyn biledi. Eýrazııalyq Top quramyna kiretin «Qazaqstan alıýmınııi» aksıonerlik qoǵamyna jarty ǵasyrdan asty. Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasy – «Qazaqstan alıýmınııiniń» quramyndaǵy óndiris. Onyń óndirgen keni óńdeletin Pavlodar elektrolız zaýyty Qazaqstannyń jańa tarıhyndaǵy iske asyrylǵan alǵashqy iri ındýstrııalyq jobalardyń biri. Zaýyt – elimizdiń allıýmınıı óndiretin biregeı ári eń iri kásiporny. Onda 2010 jyldan bastap, 20 kılolyq A8 jáne A85 markaly quımalardy jylyna 250 myń tonna kóleminde óndiredi. Al alıýmınıı symdarynyń, metaldyń paıdalanbaıtyn salasy bar ma? Búkil ómirimiz elektr qýatyna táýeldi. Osy turǵydan alǵanda boksıttiń de, ony óndiretin ken basqarmasynyń da, zaýyttyń da mańyzy sharyqtap júre bermeı me? Bul táýelsiz elimiz ekonomıkasynyń da qaryshtap damýyna qomaqty úles ekeni aıqyn. Osyndaı úleske óziniń mysqaldaı bolsa da qatysynyń barlyǵyna qýanady.
Aǵa geolog qazir Belınskıı kenishindegi karerlerdi kúnara aralaıdy, jumystyń kólemin, kenniń túr-túsin, sapasyn baǵamdap qoıady. Kenshilermen kezdesedi. Karerdiń jar qabaǵynda turǵan kaskaly qyzdyń kóz janary alysty sholyp tur. Kók aspan men qyrattyń kókjıegi astasyp ketkendeı, saǵym oınap qoıady. Qos tyrna qanatyn jaıyp, qalqyp júr. Lázzat karerge qaraı aıańdady.
Názıra JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan»
Qostanaı oblysy,
Lısakov qalasy
Aldynda alyp qazan shuńqyrdaı, tekshelengen tereń kenish jatqanda, adam ózin tóbede turǵandaı sezinedi. Oıdaǵy topyraǵy túrli-tústi kempirqosaqty elestetetin karer alaqandaǵydaı kórinedi. Geolog qyz Lázzat Sársenbaeva dalanyń mamyrdan maýsymǵa aýysar shaqtaǵy sulýlyǵyn bala kezinen júrekke toqyǵan, biraq tilmen jetkize alǵan emes. Quıyp jaýmaı, nur sebelep qana turǵan túbit bulttyń torǵyndaı qalqyp kóshýin-aı. Jasyl qyrdan janǵa jaǵymdy jibek samaldyń esýin qarashy. Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasynyń kenishteri jatqan Joǵary Tobyl óńirinde kóp ósetin jıde aǵashy sıren gúlin tókkennen keıin maýsymda gúldeıdi. Shoq-shoq jıdeniń jupar ıisin samal jel atyrapqa alyp qashyp jatqandaı.
Karerdegi ekskavatorlar men ken jynysyn artqan aýyr júkti mashınalar qumda tynym tappaıtyn iri qumyrsqalardy eske túsiredi. Olardyń gúrili alyp oıyqtan shyqpaı-aq aýaǵa jutylyp jatyr. Sondyqtan, karer jarynan qarap turǵandarǵa olar mylqaý, qumyrsqalar sekildi kórinedi. Geolog qyz kaskasynyń kúnqaǵarynyń tusyna qolyn qalqalap, aspandaǵy tyrnaǵa qarady. Belınskıı kenishine kelse, qalqyp ushqan nemese dalada jaıylǵan tyrnadan kóz alǵysy kelmeıdi. Kóktemde olardy qarsy alatyn da, kúzde shyǵaryp salatyn da ózi sekildi. Al Krasnogor kenishiniń karerleri jatqan aımaqtaǵy kólderde aqqý kóp. Baýyryn qarǵa tósep erte kóktemde jetken aqqýlaryn Lázzat Sársenbaeva sonaý qara kúzge deıin baqylaıtyn. Jumysta júrip kól betinde júzgen olardy sanap qoıatyny da bar. Karerge túskenshe samal jelge betin tosyp osylaı uzaq turdy.Búginde Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasyndaǵy Belınskıı kenishiniń aǵa geology bolyp otyrǵan Lázzat Sársenbaevany osy mehnatty mamandyqqa magnıtteı tartqan týǵan jerdiń tabıǵaty ekeni ras. Ustazdary mektep oqýshylaryn osy kenishterge ekskýrsııaǵa jıi ákeletin. Sonda oǵan geologııa syry kóp sala, jurt bile bermeıtin, jumbaq mamandyq bolyp sanalatyn. Ol mektepti bitirgen soń esh jaqqa burylǵan joq, irgedegi Rýdnyı ındýstrııalyq ınstıtýtynyń geologııa fakýltetine qujat tapsyrdy. L.Sársenbaeva – anasynyń kóziniń aǵy men qarasyndaı jalǵyz perzenti. Jalǵyz qyz geolog mamandyǵyn qalaǵanda anasy ne isterin bilmeı qınaldy, qınalǵan joq-aý kádimgideı qaıǵyrdy.
– Anamdy tyńdaǵanym joq, tyńdaı da almaıtyn edim. Tipti, basqa mamandyqqa ol kisiniń májbúrleýimen barǵannyń ózinde báribir keıin tastap ketýim múmkin edi. Men joǵary synypqa barǵan soń-aq geologııadan basqa salany oılaı almadym, – deıdi L.Sársenbaeva. Júrek qalaýy degen osy bolar. Biraq ol anasyn uıatqa qaldyrǵan joq jáne óz tańdaýynyń durystyǵyn dáleldep te shyqqan tárizdi. Instıtýtty úzdik bitirdi. Áýelde ǵylym jolyna túskisi kelgen, biraq qaıta oılanyp, óndiriske barýdy sheshti.
Jıyrmadan endi ǵana asqan jaýqazyn qyz qara kúzge taman Krasnogor kenishindegi karerlerge jumysqa tústi. Anasynyń jylaıtynyndaı da bar ǵoı, ekskavatorshylardyń barlyǵy er kisiler. 190 metrdeı tereńdiktegi karerde ylǵı er adamnyń ortasynda jumys isteý qyz balaǵa ońaı ma? Qara kúzdegi sýyqty aıtpańyz. Aspandy qorǵasyndaı aýyr bult tumshalap alady, qara sýyq mańdaıdy jarady, aýyq-aýyq qar ushqyndap qoıady. Ustaǵan temir de, jer de súıekten óterdeı muzdaı. Ústinde qalyń shalbar, fýfaıka, aıaǵynda kerzi etik, basynda jyly qalpaqtyń syrtynan basyp kıip alǵan kaskasy bar qyzdy ekskavatorshylar «aınalaıyn» dep qarsy alǵan joq. Ol er kisilerdiń sýyq janarynan-aq: «Qyz balanyń júretin jeri emes bul, basqa jer jetpeıdi me?» degen oıdy oqıtyn. Ol kelgen bette ekskavator shómishin qaıda salý kerektigin túsindirdi. Ony osy kenishte 20 jyldan beri ekskavatorshy bolyp istep kele jatqan mosqal kisi tyńdaǵan joq. «Sen bilesiń be, ǵumyrymdy osynda ótkizip kele jatqan men bilemin be?» degendeı, kendi óz bilgenimen arshı berdi. Jumysshylar ony jassynyp, qyz balasynyp qansha dúrse jaýap berse de, jumys babynda geolog mamanǵa dórekilik tanytpaý kerektigi, bylapyt sóılemeý basshylyq tarapynan eskertilgen bolatyn.
– Sonda da úlken kisilerdiń: «Áı, qyzym, joldan bylaı tur» nemese: «Oıpyr-aı, sen ne bilesiń?» degen sózderin estip júrdim. Biraq barlyǵyna shydadym. Alǵashqy dórekilikterdiń barlyǵy da jumysshylar tarapynan bolýy tıis dep oıladym. Al men olarǵa maman retinde jumysty túsindirýden tanbadym, – deıdi Lázzat. Uzyn sózdiń qysqasyn aıtsaq, shynashaqtaı qyz karerdegi barlyq jumysshyny aqyry jeńdi. Kózderi otty, altyn kirpik, aı qabaq qyzdyń shıkiókpe emes, geologııa salasyn búge-shigesine deıin biletin myqty maman ekenin olar kóp uzamaı moıyndap-aq qalǵan.
Boksıt – kómir keni emes. Bul – óziniń tabylýy da, arshyp alýy da kúrdeli ken. Ony túzeıtin mıneraldardyń topyraqtaǵy belgisi de túrli-tústi bolady. Arshylǵan karerlerdiń kempirqosaq tárizdi qyzyl, jasyl, sary, boz sekildi túrli jolaqtardan turatyny da sondyqtan. Túsine qaraı quramyndaǵy alıýmınıı de túrli. Onyń barlyǵyn anyqtaýǵa qajetti quraly joq geolog barlyǵyn da kóz shamamen mólsherleıdi. Al ekskavator shómishiniń jerge ár qadalǵany qarjy turatynyn jumysshylar da, geolog, marksheıder mamandar da bilýi tıis. Sondyqtan kenniń týra qaıda burylǵanyn jer qazyp bara jatqan ekskavatorshy bilip, shómishi dittegen jerge týra túsip otyrýy qajet. Ken qazý jumysyndaǵy basty talaptar – ýaqytty, qarjyny únemdeý jáne kendi taza qazý bolyp tabylady.
Ol Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasyna kelgeli Krasnogor kenishinen birneshe jańa karerler arshylyp, olardan alynǵan ken Pavlodar elektrolız zaýytyna artyldy. Belınskıı kenishine aǵa geolog bolyp aýysqan bir jyldyń ishinde bul jerden №9, №17 karerler arshylý ústine. Mysaly №17 karer kúzde boksıt keniniń alǵashqy tonnasyn beretin bolady.
– Bıyl bizdiń Belınskıı kenishi 1 mıllıon 28 myń tonna boksıt kenin shyǵaryp, osynsha kólemdegi kendi Pavlodar elektrolız zaýytyna artatyn bolady. Jyl saıyn osyndaı kólemde, ıaǵnı bir mıllıon tonnadan artyq ken artyp otyramyz, – deıdi Belınskıı kenishiniń aǵa geology.
Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasyndaǵy eń iri kenishtiń biri osy Belınskıı kenishi. Ken basqarmasynyń basshylyǵy ótken jyly Krasnogor kenishinde qatardaǵy geolog bolyp isteıtin Lázzat Sársenbaevaǵa Belınskıı kenishiniń aǵa geology bolýǵa senim artty. Qazir ondaǵy kenniń sapasyna, kólemine, artylýyna jáne aılyq, jyldyq josparlanýyna osy qarshadaı qazaqtyń qyzy jaýap beredi. Ol bizdi osy kenishtegi shıki kendi maıdalap jatqan qoımaǵa ertip ákeldi. Zaýytqa artýǵa daıyndap qoıǵan shıki ken úıindisi alystan Mysyrdyń pıramıdalaryn eske salady. Karerlerden kelgen shıki ken osy jerde usaqtalady, arasynda iri tastar ketpeýi kerek, olar zaýyttaǵy mashınalarǵa turyp qalsa syndyryp, isten shyǵarady. Sondyqtan osy jerden kendi maıdalap, tastaryn iriktep jiberedi. Onyń barlyǵy da geolog mamandardyń baqylaýyn, sapasyn tekserýin qajet etedi.
Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasynyń basshylyǵy Lázzat Sársenbaeva sekildi bilikti jas mamannyń qadirin bilmeı qalmady. Oǵan bıyl kóktemde Belınskıı kenishiniń qasyndaǵy Oktıabr poselkesinen eki bólmeli páter berdi. Jas mamanǵa jumysyna alańdamaı kirisýge tolyq jaǵdaı jasaldy. Bes jylda qatardaǵy geologtan aǵa geolog laýazymyna kóterilý jas maman úshin óte jaqsy jetistik, oǵan óziniń biliktiliginiń arqasynda jetti.
– Mundaǵy geolog mamandar ózimizde jáne Qazaqstanda, tipti shetelge shyǵyp ta oqyp turamyz, túrli semınarǵa qatysamyz. О́ıtkeni, óndiris ylǵı jańa tehnologııalarmen, tehnıkalarmen, jabdyqtarmen tolyǵýy kerek. Onyń barlyǵy da az shyǵynmen kóp ken óndirý maqsatyna saıady. Bizdiń Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasynyń osy údeden shyǵyp otyrýy meni qýantady, – deıdi L.Sársenbaeva. Sonymen qatar, Lázzat geologııa ǵylymy jetistikterin qadaǵalap otyrýǵa tyrysady, osy sala damı tússe eken deıdi. Karerlerdiń betin arshyǵannan keıin kendi alyp shyǵýǵa sońǵy jyldary qosylǵan asa iri jańalyq bar dep aıtýǵa bolmas. Qandaı ken túri de, onyń ishinde boksıt te jer qyrtysynyń tereńinde jatady. Eń az degende 170-190 metr tereńdikke deıin qazylady. Jer astyndaǵy sýdy soryp almaı, boksıtti qyrtystardy alý múmkin emes. Osynyń saldarynan jer asty tushy sýynyń baǵyty ózgerip ketetin kezder az bolmaıdy. Munan jaqyn mańdaǵy eldi mekenderdi aýyz sýsyz qaldyratyn kezderi de bolady. Jańa ashylǵan boksıtti laboratorııaǵa jiberedi, onyń nátıjesi 12 saǵatsyz daıyn bolmaıdy. Bul ýaqytta mamandar da, kenshiler de kendi arta almaı, jipsiz baılanady. Jas geologty osyndaı máseleniń barlyǵy da tolǵandyrady. Ǵylym osynyń bárin bolashaqta jeńildetetinine senimi de bar.
Jas mamannyń aıtýynsha, qazir kendi óndirýge qaraǵanda, ken oryndaryn barlaý jumysy kenjelep qaldy. Instıtýtty bitirgen jyly Lázzat jumysyn osy ken izdestirýden bastaǵysy da kelgen. Alaıda, geolog bolyp, dala kezý qyz balaǵa ońaı emes, osy sebepti ony Qostanaıdaǵy geologııa ekspedısııasy almady. Sosyn Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasyna kelgen bolatyn. Geologııa salasy qyzdar túgel er jigittiń ózine de ońaı jumys emes. О́ndiristiń ózinde olar tań atqannan keshke deıin jeldiń ótinde, borandy, aıazdy kúnderi de tynymsyz dalada júredi. Kóbine ken basqarmasynda jastar jaǵy turaqtamaıdy eken. Onyń ústine jastar bul mamandyqqa júrek qalaýymen barýy tıis, isti biletin teorııalyq bilimi, oqý orny qabyrǵasynda júrgende jınaǵan tájirıbesi de jetkilikti bolýy qajet. Al dıplom alǵan jastardyń kóbi kabınette otyryp isteıtin qyzmetti qolaılaıdy, sosyn Astanaǵa asyǵady.
Lázzat óziniń mamandyǵynyń da, bitirgen isiniń de mańyzyn biledi. Eýrazııalyq Top quramyna kiretin «Qazaqstan alıýmınııi» aksıonerlik qoǵamyna jarty ǵasyrdan asty. Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasy – «Qazaqstan alıýmınııiniń» quramyndaǵy óndiris. Onyń óndirgen keni óńdeletin Pavlodar elektrolız zaýyty Qazaqstannyń jańa tarıhyndaǵy iske asyrylǵan alǵashqy iri ındýstrııalyq jobalardyń biri. Zaýyt – elimizdiń allıýmınıı óndiretin biregeı ári eń iri kásiporny. Onda 2010 jyldan bastap, 20 kılolyq A8 jáne A85 markaly quımalardy jylyna 250 myń tonna kóleminde óndiredi. Al alıýmınıı symdarynyń, metaldyń paıdalanbaıtyn salasy bar ma? Búkil ómirimiz elektr qýatyna táýeldi. Osy turǵydan alǵanda boksıttiń de, ony óndiretin ken basqarmasynyń da, zaýyttyń da mańyzy sharyqtap júre bermeı me? Bul táýelsiz elimiz ekonomıkasynyń da qaryshtap damýyna qomaqty úles ekeni aıqyn. Osyndaı úleske óziniń mysqaldaı bolsa da qatysynyń barlyǵyna qýanady.
Aǵa geolog qazir Belınskıı kenishindegi karerlerdi kúnara aralaıdy, jumystyń kólemin, kenniń túr-túsin, sapasyn baǵamdap qoıady. Kenshilermen kezdesedi. Karerdiń jar qabaǵynda turǵan kaskaly qyzdyń kóz janary alysty sholyp tur. Kók aspan men qyrattyń kókjıegi astasyp ketkendeı, saǵym oınap qoıady. Qos tyrna qanatyn jaıyp, qalqyp júr. Lázzat karerge qaraı aıańdady.
Názıra JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan»
Qostanaı oblysy,
Lısakov qalasy
Sońǵy jańalyqtar
Pedagogterdi attestasııalaý júıesi jańartylady
Bilim • Keshe
Atyraý oblysynda jer ýchaskeleri memleketke qaıtaryldy
Aımaqtar • Keshe
Atom energetıkasy salasy: Uzaq merzimdi baǵdar aıqyndaldy
Energetıka • Keshe
Japonııada 7,7 baldyq jer silkinisi tirkeldi
Tabıǵat • Keshe
