Dopıng dúrbeleńi qandaı uıǵarymǵa toqtaıdy

О́tken jyldyń kúzinde bastalǵan dopıng dúrbeleńi qazir buryn-sońdy bolmaǵan dárejede sharyqtaý shegine jetti. Búgin, 21 maýsym kúni Lozannada ótetin Halyqaralyq olımpııalyq komıtettiń (HOK) otyrysynda búkil Reseı quramasyn aldaǵy tamyz aıynda Rıo-de-Janeıroda ótetin Olımpııalyq oıyndarǵa jiberý-jibermeý máselesi túbegeıli sheshiledi. Halyqaralyq olımpııalyq komıtettiń (HOK) prezıdenti Tomas Bah seısenbi kúni ótetin otyrysta negizinen taza sportshylardy Rıoǵa jiberý máselesiniń talqylanatynyn alǵa tartty. Ol sondaı-aq, Halyqaralyq jeńil atletıka assosıasııasy federasııasynyń (IAAF) reseılikterge qatysty sheshimine bul otyrystyń yqpaly bolmaıtynyn da ashyp aıtty. Al ol halyqaralyq uıym juma kúni Venada keńesin ótkizip, Reseı jeńil atletterine qatysty sanksııanyń ýaqytyn uzartýǵa sheshim qabyldap qoıdy. Osyǵan baılanysty kórshi eldiń tyıym salynǵan preparattardy qoldanǵan 47 atleti sportpen qoshtasyp, taǵy 57 sportshynyń jazaǵa tartylatyny belgili bolyp otyr. Endi dopıng daýyna ushyrap qalǵan Qazaqstan aýyr atletteriniń jaıyna kelsek, ol HOK-tiń 27 maýsym kúni másele qozǵaıtyn tártiptik keńesinde sheshiledi. Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly málimdegendeı, Ilıa Ilınniń, Zúlfııa Chınshanlonyń, Maııa Maneza men Svetlana Podobedovanyń Rıoǵa barý jónindegi úmitteri áli úzile qoıǵan joq. Sportshylar qazirgi kúnderi tynymsyz jattyǵý ústinde. Qazaqstan sarapshylarynyń halyqaralyq uıymdar­men birlese júrgizip jatqan qosymsha dopın­gilik tekserý jumystary bizdiń kóńilimizdi qýantatyndaı jaqsy nátıje berýge tıis. Al reseılik atletterdiń Halyqaralyq jeńil atletıka assosıasııasy federasııasy tarapynan jaza alýlary 2015 jyldyń 13 qarashasynan bastaldy. Atalǵan uıym sol kúni antıdopıngilik zańnama talaptaryn buzdy degen qorytyndymen Búkilreseılik jeńil atletıka federasııasyn (VFLA) ýaqytsha jumystan alastatý jóninde uıǵarym jasady. Halyq­aralyq federasııa sonymen birge, VFLA-nyń daǵdarystan shyǵý jónindegi is-áreketterine qadaǵalaý júrgizý úshin norveg Rýne Andersen basqaratyn ınspeksııalyq komıssııa qurdy. Komıssııa osy kezge deıin birneshe ret Reseıde bolyp qaıtty. Juma kúni  onyń tujyrymy boıynsha Reseı jeńil atletterine qatysty naqtyly sheshim qabyldandy. Ádette «jel turmasa shóptiń basy qımyldamaıdy». 2015 jyldyń qarasha aıynda Halyqaralyq antıdopıngilik agenttik (WADA) Máskeýdiń antıdopıngi­lik zerthanasy aýmaǵynda jasalyp kelgen aıla-sharǵylar týrasyndaǵy baıandamasyn jarııalady. Onda Reseı sportynda tyıym salynǵan preperattardy qoldaný «memleket qoldaý kórsetip otyrǵan shara» retinde atap kórsetildi. Buǵan 2015 jyldyń qarashasynda Kanadaǵa qashyp ketken Máskeý antıdopıngilik zerthanasynyń burynǵy basshysy Grıgorıı Rodchenkovtyń The New York gazetine bergen suhbatynda 2014 jylǵy Sochı qysqy Olımpıadasy kezinde Reseıdiń medal alǵan 15 sportshysymen qosa, kóptegen atletteri bıliktiń qoldaýymen dopıng paıdalandy dep málimdeýi negizgi sebep bolǵan sııaqty. Aıtýyna qaraǵanda, tyıym salynǵan úsh preparattan turatyn sondaı bir qoımaljyńdy onyń ózi jasap bergen eken. Sportshylar ony tez sińip ketýi úshin alkogol aralastyryp qoldanǵan kórinedi. Olımpııalyq oıyndardyń quzyretine qatysty osyndaı daý paıda bola ket­kesin, onyń anyq-qanyǵyn anyqtaýǵa Halyqaralyq olımpııalyq komıtet te aralasty. Ol tekseristi áriden, 2008 jylǵy Beıjiń jazǵy Olımpııalyq oıyndaryna qatysýshylardy dopıng-tekserýden ótkizýden bastady. Onyń barysynda Reseıdiń 8 sportshysynyń tyıym salynǵan preparattardy qoldanǵandary aıǵaqtalyp shyǵa keldi. Budan keıin 2012 jylǵy London Olımpıadasyna qatysqan barlyq 250 sportshyny tekserý qolǵa alyndy. Onda sporttyń 3 túri boıynsha taǵy reseılik 8 sańlaqtyń dopıng paıdalanǵany anyqtaldy. Osy oraıda bir aıta ketetin jaıt, dopıngke qatysty tekseris búkil álem elderi boıynsha júrip jatqan joq. Máselen, AQSh pen Ulybrıtanııa muny ózderi júrgizetin bolyp, WADA-nyń kelisimin alyp toqtady. Nátıjesinde bularda birde-bir sportshy qazir ekiniń biri ustalyp qalyp júrgen meldonıımen de, basqa preparattarmen de kózge túse qoımady. Al qazirgi tańda kúlli álemdegi qurylymy eń kúshti eki medısınalyq-bıologııalyq agenttik Qytaı men Reseıde ǵana bar. Olardyń jumystaryn jandandyrýǵa bólinip jatqan qarjy orasan zor. Al dopıng dúrbeleńine túsip jatqan sportshylardyń keminde 90 paıyzy Reseıden bolyp otyr. Qısyn jaǵynan kelgende de, tap osylaı bolýy múmkin be? Osylardyń bárin synı kózben qaraı kelgende, munyń arǵy astarynda ashyqtan-ashyq saıasat máselesi jatqanyn baıqaýǵa bolatyn sııaqty. Munda Qazaq­stan sport sańlaqtarynyń nege ilinip ketip jatqanyn da paıymdaý tym qıyn emes. Al bul shýdyń basy 2014 jyldyń jeltoqsanynda nemistiń ARD telearnasynan Reseı jeńil atletteriniń kópshiligin dopıngke tańylyp qalǵan etip kórsetetin derekti fılm berilgennen keıin kóterildi. Osynyń negizinde Búkilálemdik antıdopıng agenttigi 52 jastaǵy telejýrnalıst Haıo Zeppelttiń janjaldy derekterin tekseretin komıssııa qurdy. Al ony basynda WADA-ny ózi qolymen quryp, uzaq jyldar basqarǵan 73 jastaǵy kanadalyq Dık Paýnd basqardy. Basynan óziniń shekten shyqqan rýsofob ekenin tanytyp kelgen ol buǵan deıin Reseı áıelder shańǵy jarysynyń túbine jetken adam retinde tarıhta qalǵan edi. Búginde aq degeni – alǵys, qara degeni qarǵys bolatyndaı dárejege jetken, tirliginiń bári qupııa, syrttan eshkimge esigin ashpaıtyn bul mekemeni basqarǵan onyń keıin Galına Kýlakova, Lıýbov Egorova, Larısa Lazýtına, Olga Danılova syndy shańǵyshylardy dopıng jeleýimen sporttan birjola shettetip jibergenin qazir bireý bilip, bireý bilmeıdi. Onyń tikenekti sheńgelinen tek Elena Vıalbe ǵana aman ketti... Sol Paýndtyń sport álemine yqpalynyń kúshti bolǵany sonshalyq, ol tipti Hýan Antonıo Samaranch qyzmetinen ketken kezde de Halyqaralyq olımpııalyq komıtet prezıdenti bolýǵa talasýshylar qataryna da qosyldy. Munda birden-bir favorıt sanalǵan Paýnd biraq aqyr sońynda Jak Roggege jol berip qoıǵan edi. Al Reseı sol joly bulardyń sońǵysyna daýys bergen eken.... Bizge bul oqıǵanyń damý barysy áli de talaı jaıtty ashyp beretin shyǵar. Ázirge áliptiń artyn baǵaıyq. Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan»