Jańa júıe: izdenis jáne múmkindik

О́tken aptada Aqtóbe oblysynda el Premer-Mı­nıstri Kárim Másimov bas­taǵan Úkimet delegasııa­synyń qura­mynda kelgen Densaýlyq jáne áleýmettik damý mı­nıstri Tamara Dúısenova aımaq­tyń densaýlyq saqtaý salasy qyz­metkerlerine mindetti áleý­mettik medısına­lyq saq­tan­­dyrý (MÁMS) júıesi­niń negiz­gi qaǵıdalaryn túsindirýge arnal­ǵan jıyn ótkizgen edi. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ǵıma­ra­tyn­da ótken jıynǵa ob­lys­tyq máslıhattyń hatshy­sy Sánııa Qaldyǵulova, respýb­lı­ka­­lyq sanıtarlyq avıasııa or­­ta­lyǵynyń dırektory Nurja­n Otarbaev, aımaqtaǵy 40 me­dı­sınalyq uıymnyń bas dári­ger­leri, DSÁDM Medı­sı­na­lyq qyzmetke aqy tóleý komı­teti aı­maq­tyq depar­ta­menti­­niń, den­saý­lyq saqtaý bas­qar­ma­lary­nyń basshylary qatysty. Jıynda mınıstr medısına qyz­met­kerlerin tól merekelerimen qut­tyq­tady. Sodan soń den­saý­lyq saqtaý salasyna engiziletin jańa júıeniń negizgi tetikteri men utymdy jaq­taryna tereńirek toqtaldy. Tamara Qasymqyzynyń aıt­ýynsha, saqtandyrý júıesi «Ult Jospary – 100 naqty qadam» joba­­­sy­­nyń negizinde jasalyp otyr. «Mindetti áleýmettik medı­sı­nalyq saqtandyrý týraly» el Zańyna sáıkes, mindetti áleý­mettik medı­sınalyq saqtandyrý júıesi elimizde 2017 jyldan bas­tap kezeń-kezeńimen engizi­le­di. Endi elimizdegi árbir azamat­tyń densaýlyǵy úsh jaqty jaýap­kershilikke alynady, ıaǵnı memleket, jumys berýshi jáne azamattyń ózi buǵan atsalysady. – Qazir álemde medısınalyq saqtan­dyrý júıesi keńinen qol­danylady. Qazaqstan úzdik halyq­aralyq táji­rıbeni eskere otyryp, úsh jaqty ynty­maqty jaýapkershilik negizinde júzege asatyn júıeni tańdady. Bul júıeni júzege asyrý medısınanyń múm­kindigin keńeıtedi. Mysaly, buryndary ınfek­sııalyq aýrý­lar kóp bolsa, qazirgi tańda juq­paly emes, ıaǵnı qan qysymy, júrek aýrýy, qant dıabeti sekildi aýrý túrleri kóbeıip otyr. Dıs­pan­serlik tirkeýde turǵan azamat­tardyń 50 paıyzynan astamy osy syrqatqa shaldyqqan. Al mundaı aýrýlardyń aldyn alyp, emdeýge jyl saıyn memleketten qyrýar qarjy bólinedi. Júrgizilgen zertteý­ler boıynsha, 2004 jyly medı­sına salasyna 131 mıllıard teńge aqsha bólin­se, ótken jyly 867 mıllıard teńge qarjy jum­salypty, Iаǵnı, osy jyl­­dary qarjylandyrý kólemi 6,3 ese­deı artqan. Munyń barlyǵy bıýdjetke úl­ken salmaq túsiretini belgili, deı kelip Tamara Qasymqyzy saq­tan­dyrý júıesi en­gi­zilse, medı­sınanyń múm­kin­digin odan ári arttyrýǵa bolatynyn atap ótti. Mınıstr sondaı-aq, MÁMS júıesin engizý – damyǵan elder tájirıbesi boıyn­sha elimizdegi densaýlyq saqtaý sala­synyń qar­jy­lyq turaqtylyǵy júıe­sin, medısınalyq kómektiń qol­jetim­diligin arttyryp, ambý­la­torlyq-dárilik qamsyz­da­ndyrýdy ulǵaıtýǵa ba­ǵyt­ta­la­tynynan, sonymen birge, memleket pen aza­mattardyń densaýlyq saqtaý sala­syndaǵy teń dárejedegi jaýap­­ker­shiligin qamtamasyz etetininen habardar etti. – Jýyrda medısınalyq uıym­dar­dyń basshylary MÁMS júıe­siniń qaǵıdalary týraly óz qyz­met­kerlerin aqparattandyryp, túsi­nik beredi. Jalpy alǵanda, 13290 medısınalyq qyzmetker, onyń ishinde 3 myń dáriger, 10,3 myńǵa jýyq orta medısınalyq qyzmetker oqýmen qamtylatyn bolady. Sonymen birge, DSÁDM uıymdastyrǵan MÁMS-ti engizý aq­parattyq-túsindirme ju­mys­­tarynyń aıasynda arnaıy mobıl­dik toptar Ońtústik Qazaq­stan, Shy­ǵys Qa­zaq­stan oblys­taryn­daǵy jáne Astana qalasyn­daǵy 179 me­­dı­­sınalyq uıym (OQO – 105, Semeı – 40, Astana q.– 34) basshy­­lary úshin semınar­lar ótkizdi. Shara ba­ry­synda aýrý­hanalar men em­ha­na­­lardyń bas dárigerleri MÁMS-ti engizý boıynsha barlyq suraq­tar­ǵa jaýap aldy, – dedi ol sóz arasynda. Onyń aıtýynsha, ári qaraı olar óz eńbek ujymdarynda aqpa­rattyq-túsin­dirme jumys­taryn júrgizetin bolady. Jalpy alǵanda, Ońtústik Qazaq­stan oblysynda – 7,2 myń dáriger men 22,2 myń orta medısınalyq qyzmetker, Semeıde tıisinshe1,9 jáne 2,8 myń, As­tanada – 5,8 jáne 9 myń adam oqý­men qamtylady. Medısınalyq qyz­­­metkerlermen kezdesý – DSÁDM-niń bıyl ótkizetin keń kólem­­di aqparattyq-túsinik ju­mys­­tary­nyń alǵashqy kezeńi bo­­lyp ta­bylady. Budan bylaı MÁMS júıesiniń qaǵıdalary, medı­­s­ı­nalyq saqtandyrýdy en­gizý ke­zeń­deri men onyń utymdy jaq­­tary týraly turǵyndar men jumys berýshilerge túsindiriletin bolady. – Esterińizge sala keteıin, Qazaq­­stan­da úzdik halyqaralyq táji­rı­beni esep­ke ala otyryp, mem­le­ket, jumys berýshi jáne ár­bir adam­nyń yntymaqty jaýap­ker­­shi­liginiń negizinde ázirlengen me­dı­sı­nalyq saqtandyrý júıesin en­gizý jumystary bastalady. Sony­­men qatar, memleket ekono­mı­­kalyq belsen­diligi tómen halyq úshin jarna tóleı­tin bolady. Jumys berýshiler – jal­dama­ly ju­mys­shylar úshin, qyzmet­kerler men salyq organdarynda tir­kelgen ózin-ózi qamtyǵan azamattar ózderi úshin tóleıdi. Memleket azamattardy tegin medısınalyq kómektiń ke­pil­dik beril­gen kólemimen (TMKKK) ári qaraı qamtamasyz etýin jalǵastyrady. Olardyń qatary­na áleýmettik máni bar aýrý­­lar, shuǵyl jaǵdaılar, jedel me­dı­­sı­nalyq kómek, sanıtarlyq avıa­­sııa men vaksınalaý kiredi, – deıdi Tamara Dúısenova. Azamattardyń densaýlyǵyn qor­ǵaýdyń jalpyǵa birdeı quqy­­ǵyn qamtama­syz etý maq­sa­tynda saq­tandyryl­maǵan aza­mat­­tarǵa 2020 jylǵa deıin TMKKK aıasynda ambýlatorlyq dáriler­men qamsyzdandyrylǵan ambýla­tor­lyq-emhanalyq kómek, MÁMS aıasynda saqtandyrylǵan azamattarǵa joǵarǵy tehnologııalyq medısı­na­lyq qyzmetter, stasıonardy almastyratyn tehnologııa­lar, uzaq merzimdi meıirger­lik kútim, ambý­latorlyq dáriler­men qam­syz­dan­dy­rylǵan ambýlator­lyq-em­hana­lyq kómek kórsetiletini de aıtyl­dy. Sonymen qatar, eger aza­mat­tar erikti saqtandyrýǵa qaty­satyn bolsa, MÁMS júıe­sinde qaras­tyryl­maǵan medısına­lyq kómek ala alady. Ol jeke saq­tandyrý kompanııa­lary­men beki­t­ilgen kelisimshart negi­z­inde júzege asyrylady. Jańa júıe boıynsha keler jyldyń 1 qańtarynan memleket, jumys berýshiler jáne ózin-ózi jumyspen qamtyp otyr­ǵan azamattar áleýmettik medı­sınalyq saqtandyrý qoryna jarna tóleıdi. Bul rette erekshe sa­nat­taǵy azamattar úshin memleket tóleıtin jarnanyń mólsheri ortasha aılyq eńbekaqynyń 7 pa­ıyzyn quraıdy. Bul 2024 jylǵa deıin kezeń-kezeńmen ósedi. Al jumys berýshiler tóleıtin jarna mólsheri jalpy kiristiń 5 paıyzyn quraıdy. Bul da kezeń-kezeńimen júzege asady, ıaǵnı 2017 jyly 2 paıyz, 2018 jyly – 3, 2019 jyly – 4, 2020 jyly 5 pa­ıyz­ǵa ósedi. Al ózin-ózi jumyspen qam­­typ otyrǵan azamattar, sondaı-aq, jeke kásip­kerler, jeke sot oryndaýshylary, advokattar, kásibı medıatorlar, aza­mat­­tyq-quqyqtyq negizdegi kelisim bo­ıynsha kiris tabatyn jeke tulǵalar kiris­teriniń 7 paıyzyn qorǵa aýdarady. Jal­damaly jumysshylar jarnany 2019 jyl­dan bastap 1 paıyz­dyq, 2020 jyl­­dan 2 paıyz­dyq mólsherde tóleıtin bolady. Áleýmettik medısınalyq saq­tan­­dyrý qory jarnasyn tóleý­den azamat­­ta­rdyń 15 sanaty bosatylady. Onyń ishinde 12-si – ha­lyq­tyń áleý­met­tik tur­ǵydan osal toby, sony­men birge, áskerı qyz­­met­­­ker­ler, arnaıy memlekettik jáne quqyq qor­ǵaý organ­darynyń jumys­­­shy­­lary bol­maq. Ha­lyqtyń áleý­­met­tik tur­ǵy­dan osal tobyna jata­tyn bala­lar, «Altyn alqa», «Kúmis alqa» ıeger­leri, «Batyr ana» ata­ǵyn alǵan­dar, I-II dárejeli «Ana­lyq dańq» or­deni­men mara­­pat­­tal­ǵan kópbalaly analar, Uly Otan so­ǵy­­sy­nyń ardagerleri, mú­ge­dek­ter, jumys­syz retinde tir­­­kel­­gen­­­der, ınternat meke­me­lerin­de oqy­ty­lyp, tárbıe­lenip jat­­qan aza­mat­­tar jar­na tóle­meıdi. Son­­daı-aq, teh­nı­ka­lyq-kásiptik, orta bilim­­nen keıin jo­ǵa­ry bilim berý uıym­­darynda kún­diz­gi bólim­de, rezı­den­­týrada oqyp jat­qan aza­mat­tar jáne úsh jasqa deıingi bala kúti­mimen úıde otyrǵan analar, júk­­ti áıelder, zeınetkerler, ýaqyt­­sha ustaý, tergeý ızo­lıa­tor­laryn­­­daǵy aza­­mat­tar da jarnadan bosa­­­ty­lady. Bular­dyń barlyǵy mem­­leket esebi­nen tegin kómek ala­­dy. Sondaı-aq, kór­seti­letin me­dı­­­­sı­­na­­lyq kómek saq­tan­dyrý qo­ryn­­­­­daǵy qarjy arqyly júzege asy­ry­la­dy. Alaıda, memleket bıýd­­je­ti­­nen kepil­­den­dirilgen tegin me­dı­­sı­­nalyq kómekke bólin­gen qar­jy toqtap qalmaı­dy. Qazirgi kúni azamattar qandaı medı­sı­na­lyq kómek alyp júrse, sonyń bar­­lyǵy aldaǵy ýaqytta da júzege asy­­ryla beredi. Máselen, jedel medı­­sına­lyq jár­­dem, sanıtarlyq avıa­­sııa, áleý­met­tik aýrý­lar, tóten­­she jaǵdaılarda kórse­tiletin me­dı­­­­­sı­n­a­lyq kómekter, vaksına egý se­kil­­­di birqatar qyzmetter tegin júr­giziledi. Saqtandyrý qoryndaǵy qarjy­nyń negizgi bóligi profılaktıkalyq ju­mys­tarǵa jumsalady. Sonymen birge, medı­sınalyq kómek deńgeıi joǵarylap, sapaly dári-dármek alýǵa úlken múm­kin­dik týady. Saq­tandyrý qoryna jarna tóleý ar­qy­ly turǵyndarǵa aýrýhana men emhanany, dárigerdi tańdaý erkin­digi beriledi. Bul kezde emdeý me­ke­meleri arasynda básekelestik qalyp­tasady, olar halyqqa sapaly qyzmet kór­­setýge umtylady. Sebebi, emdeý aqy­sy dárigerge sol qordan tólenedi. Bul ret­te jeke­menshik emhanalar da jańa júıege kirýge yntaly bolady. – Sarapshylardyń boljamy boıynsha, MÁMS-ti engizgennen soń elimizdegi medısınalyq kómek kórsetýdiń deńgeıi aıtarlyq­taı jaqsarady, sondaı-aq, dári­ger­lerdiń jalaqysyn arttyrý múm­kindigi paıda bolady. Aýrý­hanalardy joǵarǵy sanatty jab­dyq­tarmen jáne qym­bat dári-dár­mektermen qamtama­syz etý­ge al­ǵy­­shart jasaıdy. MÁMS adam­ǵa tek­­serýden ótýine, qajet bolǵan jaǵ­daı­da óz qarjysyn jumsamaı em alýyna múm­­kin­dik beredi, – dep túıindedi oıyn mınıstr. Osy jáne ózge de máselelerge jan-jaqty toqtalǵan Tamara Dúısenova jıynǵa qatysýshylarǵa jańa medı­sı­na­lyq saqtandyrý júıesin keń kólemde túsindirip, me­dı­sına qyzmetkerleriniń birqa­tar suraqtaryna jaýap berdi. Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan» Aqtóbe oblysy