Qoǵamǵa qolynan qalamy túspeıtin jýrnalıst qajet

Qazir ýaqytta elimizdegi barlyq joǵary oqý oryn­daryn­da sońǵy kýrstyń stýdentteri dıplom qorǵap, ózderi tańdaǵan mamandyqtyń ıesi atanyp jatyr. Solardyń ishinde jýrnalıstıkany tańdaǵandar da jeterlik. Al birer kúnnen keıin respýblıka kóleminde «Baılanys jáne aqparat qyzmetkerleri kúni» kásibı merekesi atap ótiledi. Osy oraıda biz L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń «Jýrnalıstıka jáne saıasattaný» fakýlteti boıynsha memlekettik attestasııalyq komıssııa tóraǵasy, Ulttyq mýzeı dırektory Darhan Myńbaıdy áńgimege tartqan bolatynbyz. – Darhan Qamzabekuly, suh­batymyz­dyń basyn elimiz­degi jýrnalıst kadrlaryn daıar­laýdan bastaıyq. Aıtyńyzshy, joǵa­ry oqý oryndarynda bi­lik­ti maman qalyptastyrý, olar­dy qanattandyrý baǵyty qalaı? – Qazir bizde jýrnalıstıkanyń salalary da, baǵyttary da kóp. Onyń ishinde jarnamashy da, pıarshy da, sarapshysy da, jaza­t­yny da, ún qosýshysy da bar. Ha­lyq olardy ajyrata al­maı qaldy. Aıtalyq, buryn­da­ry «propaganda» degendi jıi qol­danýshy edik, qazir «pıar­pa­gan­daǵa» aınalǵan tárizdi. Sonymen qatar, dızaın-jýrnalıst degen uǵym da qalyptasty. Negi­zin­de árqaısysynyń atqaratyn fýnksııasy ártúrli, alaıda, olar «atala» sekildi aralasyp ketken. Jalpy, elimizde jýrnalıst daıarlaıtyn oqý oryndary jeter­lik. Olarǵa tyıym salýdyń qajeti joq, qaıta jumys berýshiler, ıaǵnı olardyń túlekterin qabyl­daı­tyn BAQ ujymdary reı­tıng júrgizse, kópshiligi óz­deri­nen ózderi jabylyp qa­lary sózsiz. Jýr­nalıst daıyn­daı­tyn fakýl­tetterge reıtıng­ti mı­nıstr­lik emes, BAQ uıymdas­tyrsa, jýr­na­­lısterdiń sapasy arta­dy, daıar­ly­ǵy kúsheıedi. Al endi kadr daıarlaýǵa kelsek, oıy ushqyr, tili ótkir jas talap erteńgi kúni ózin kez kelgen ortada kórsete alady. Menińshe, jýrnalıske eń aldymen talant, minez qajet. Jazýy arqyly qoǵamdyq oıdy qozǵap qana qoımaı, ortaǵa yqpal etýi tıis. Iаǵnı, ótkirlik kerek. Qarap otyrsaq, barlyq ýnıversıtetter de aqyly jáne grant júıesimen oqıtyn stýdentter bir topta bilim alyp jatyr. Ol du­rys ta shyǵar, biraq bári birdeı jaýap­­­­kershilikti sezine almaıtyn sııaq­ty. Nege? Kóp jaǵdaıda aqyly negizde oqıtyndardyń kópshiligi «Biz aqysyn tólep oqımyz, oqý­dan shyǵarmaıdy», dep ózderin aldaýsyratady. Mundaı kóńil kúımen táýir maman qalyptasýy ekitalaı. Árıne, arasynda jaqsy jýrnalıst bola­tyn talanttylary da bar, biraq neken-saıaq. Dese de, olardy eki bólek oqytqan tıimdi bolar edi. – Qazirgi zamana jalyna jabys­qan jas jýrnalısterge kóńil­ińiz tola ma? Elimizdegi aq­parat quraldarynyń aıaq alysy qalaı? – Tolady. Degenmen, izimizden er­gen ini-qaryndastarymyz kóp izdenýi kerek. Búginde ınter­net-jýrnalısteri men baspasóz jýr­na­lısterine (gazet-jýrnal) qatys­ty qoǵamda ekiudaı pikir bar. Kóp­shiligi ınternettiń zama­ny, qaǵaz ónimderi kúnderdiń kú­nin­­de joıylyp qalady, ıaǵnı ha­lyq gazet-jýrnal oqymaıdy, deı­di. Bul – múldem teris uǵym. Teh­no­­logııasy damyǵan, ınter­netti bizden áldeqashan erterek meńger­gen ozyq elderde gazetke degen sura­nys, kerisinshe, artyp keledi. О́ıtkeni, olar dástúrge qur­metpen qaraıdy. Eýropa, jeke­legen Azııa elderinde tańer­teńgisin jumysyn gazet oqýdan bastaıdy. Sol sekildi, bizde de gazetke, jýrnalǵa degen qurmet dástúrge aınalsa, qaǵaz ónimderi ómirsheń bolady. – Áne-mine degenshe jýrna­lısterdiń kásibı merekesi kelip qaldy. Osy oraıda áriptes­terińizge izgi tilegińiz. – Búginde jýrnalıster tól mere­keni atap ótýden buryn, óz­derin qoǵamǵa tanytatyn, eldiń nazaryn aýdartatyn kásiptiń bedeline laıyqty is-sharalar uıym­dastyrsa abzal. Jalpy, jýr­nalıst – qoǵamnyń, bılik pen halyqtyń nazarynda turǵan tulǵa. Olar kúndelikti tarıhty jazyp qaldyrady, ıaǵnı búgingi jaz­ǵa­ny erteńgi kúni eldiń shejiresin quraı­­tyn bolady. Osy saýapty da jaýapty iste mamandyǵyna da, mem­­leketimizge de adal qyzmet etý­di uzaǵynan buıyrtsyn. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Talǵat RAIYMBEK, «Egemen Qazaqstan»