Shaǵyrdan shashylǵan shýaq

Týǵan jerimdi kórkeıtsem-aý deıtin adamdar keń-baıtaq Otanymyzdyń qaı túkpirinen bolsyn tabylatyny daýsyz. Olar dabyrasyz, yń-shyńsyz ǵana izgilik dánin seýip, ózderi de sodan jandaryna qanaǵat taýyp, tirshiligin keshe bermek. Ońtústik Qazaqstan oblysyna qarasty Arys aýdanynyń Shaǵyr deıtin alaqandaı aýylynan shyǵyp, qazir búkil Arys óńiriniń qurmetti aqsaqalyna aınalǵan ustaz Jumabek Qanseıitulynyń ómiri de qaı jaǵynan bolsyn jas urpaqqa ónege bolarlyqtaı. Búkil ómiri ustaz­dyqpen órilgen Jumabek aqsaqal búginde seksenniń seńgirine ıek artyp otyr. Sonda da bolsa mektepke qatysty árbir iske eleńdeıdi. Qurylysy bitýge taıaý qalǵan ja­ńa tıpti úlken mektep kóz qýanyshy, kóńil medeti. О́ıtpegende she? Áldekimder úshin mektep úıiniń qurylysy degen másele túkke turmaýy múmkin. Al sanaly ómiri ustazdyqpen ótken, aýyl­dy kórkeıtý isine belsene qatysqan azamatqa balalardyń keń de sáýletti ǵımaratta bilim alýyn kórý – mereıli mereke. Osy bir jaqsy kúnderdiń kýási bolý úshin óz basy qanshama tabaldyryqty tozdyryp, qanshama ret joǵaryǵa hat jazdy deseńizshi. Bárin basynan bastaıyqshy. Temir­jolshynyń otbasynda dúnıege kelgen Jumabek bala ózi týyp-ósken №44 razezdegi bastaýysh mektepke segiz jasynda barady. Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń bitken kezi. Mektep te sol ýaqytta ashylypty. Jupyny tirlik keshken jıyrma shaqty otbasynyń on eki balasy jastary ártúrli bolǵanyna qaramaı, bári bir synypqa barady. On eki bala, qıqy-jıqy alty parta, jetinshini bitirip kelip ózderin oqyt­qan Keldibek Segizbaev aǵaı, mine, munyń bári keıipkerimizdiń kúni keshe­gideı kókeıinde saırap tur. Odan soń Orynbasar Janbatyrov aǵaıdyń oqyt­qanyn da umytpaq emes. Mektepti bitirgen soń dırektordyń usynysymen Jumabek Qanseıituly Toǵanassaı razezinde muǵalimdik qyzmetin bastaıdy. Toǵanassaıdaǵy mektep jabylyp qalǵan soń, Espesaı razezindegi bastaýysh mektepke muǵalim bolady. Al 1958 jyly óz aýylyna, ıaǵnı №44 razezdegi (Shaǵyr stansasyna) bastaýysh mektepke aýysady. Dál osy mektepte eńbek demalysyna shyqqanǵa deıin qyzmet etedi. Bilimin jetildirý úshin Shymkent qalasyndaǵy burynǵy N.Krýpskaıa atyndaǵy pedagogıkalyq ınstıtýttyń tarıh fakýltetine syrttaı oqýǵa túsip, ony bitiredi. Jan-jaqty, kózi ashyq azamat tek muǵalimdikpen shektelmeı, týǵan jerin kórkeıtý maqsatynda túrli isterdiń uıytqysy bolady. 1960 jyldary Sha­ǵyr stansasynyń tur­ǵyndary Arys stansasynan qubyr arqyly keletin sýdy tutynatyn. Ol 1903-1907 jyldar arasynda temirjolmen birge salynǵan qubyr bolǵan soń ishi tolyp, sý az kele bastaǵan shaq edi. Sý az bolǵan soń jer­gi­likti halyqtyń ishinen sýly jerge kóshpek nıet­­tegiler tabylady. Bul ustaz Jumabekke qat­ty batady. Ol joǵary jaqtaǵy basshylarǵa hat jazyp jáne ózi baryp bıýdjetten aqsha bóldirip, artezıan qudyǵyn qazdyrady. Sý kelgen soń halyq turaqtanady. Kóship kelýshiler de kóbeıe bastaıdy. Halyq sany ósken soń mekteptegi oqýshylar da kóbeıedi. Bastaýysh mekteptegi qatarlas synyptardyń sany ósedi. Áıtse de Sha­ǵyr stansasyndaǵy mektep bastaýy­sh mektep bolǵandyqtan, balalaryn jeti jyldyq, on jyldyq mektepterde oqytý úshin turǵyndardyń aldy basqa aýyldarǵa kóshýdi taǵy bastaıdy. Sol kezde de Ju­mabek Qanseıituly belsendilik tanytady. Ol aýdan, oblys deńgeıindegi bas­shylarǵa hat jazyp, segiz jyldyq mek­tep salyp berýdi ótinedi. Bastaýysh mektep ol kezde Qa­zaqstan temirjolynyń qaramaǵynda eken. Al temirjolda qarjy kóp. Osy jaǵdaı týraly joǵaryǵa óti­nish jaz­ǵan Jumabek ustaz aýdan, oblyspen shektelip qalmaı, respýblıka kóleminde izdenedi. Odan qalsa gazet-jýrnaldarǵa jazady. Bastaǵan isin sońyna deıin jetkizbeı tynbaıtyn ustaz joǵary jaqtan esh nátıje bolmaǵan soń, temir jol basshylaryna ózi baryp sóılesedi. Olar jańa mektep salyp bere almaıtynyn, biraq aýylsharýashylyq basqarmasynyń balansyndaǵy bos turǵan on úıdi kúrdeli jóndeýden ótkizip, mektep jasap bere alatynyn aıtady. Biraq ol úılerdi de keıipkerimizdiń ózi baryp suraýyna týra keledi. Sodan Jumabek ustazdyń qajyrlylyǵymen búkil aýyl turǵyndarynyń atynan ótinish jazylyp, on úı, eki kazarma Shymkent temirjol bólimshesiniń basshysy Kóp­jan Muhamedjanovtyń tikeleı tapsyrmasymen kúrdeli jóndeýden ótip, segiz jyldyq mektepke aınalady. Bul 1968 jyl edi. Sol kezdegi №71 temirjol bas­taýysh mektebi №364 8 jyldyq temirjol mektebine aınalady. Onda Shaǵyrdyń balalaryna qosa Qalash, Aqpan, Espesaı, Itarqa, Toǵanassaı, Qabylsaı, Aqtas syndy stansalardaǵy bastaýysh mektepti bitirip kelgen balalar da oqı bastaıdy. Mektepke Jumabek Qanseıitulynyń burynǵy ustazy Orynbasar Janbatyrov dırektor bolady. Dese de ol kisiniń tirshiliktegi tuz-dámi erterek taýsylyp, keler jyly-aq Jumabek Qanseıitulynyń ózi dırektor qyzmetine kirisedi. Bul iste de Jumabek Qan­seıituly údeden shyǵa bildi. Meıli, mekteptiń on bir jyldyqqa aınalýy úshin ba­qandaı jıyrma eki jyl kerek bolǵan shyǵar, al onyń zamanaýı úlgidegi jańa ǵımaratynyń salynýyna qyryq jyldaı ýaqyt kerek bolǵan bolar, biraq bul bizdiń keıipkerimizdi jarty joldan qaıtara alǵan joq. Segiz jyldyq mektepti bitirgen balalar Arys qalasynda oqıtyn. Bul olardyń ata-analaryna qanshalyqty qıyndyq keltiretin. Keıbiriniń týystary bar, keıbiriniki joq. Al turmysy jadaý úılerdiń ba­lalarynyń bilim alsam, maman bolsam degen tátti úmiti mekteptegi segiz jylmen shektelip jatatyn. Oqýshylarynyń bo­lashaǵy úshin dırektor Jumabektiń áli de izdenýine, áli de talap-tilekteri men ótinishter jazylǵan hattardy joǵaryǵa jazýyna týra keledi. О́z basy úshin emes, oqýshylarynyń jaqsy bolashaǵy úshin. Áıtse de ol úshbý hattarǵa túrli syltaý­lar aıtylǵan jaýaptar qaıtarylyp, birtalaı jyldar zaıa ketedi. Sonda da ol izdenisti toqtatpaıdy. Uzyn sózdiń qysqasy, Shaǵyr stansasyndaǵy mektep 1990 jyly orta mektepke aınalady. Al 2000 jyly shákirti Shaımerden Satynbekov Arys aýdanyna ákim bolyp taǵaıyndalǵan soń, ustazynyń ótinishin jerge tastamaı, burynǵy mekteptiń ornyna jańa mektep salyp beredi. О́tken ǵasyrdyń 90-shy jyldary Jumabek Qanseıituly óz aýylyna asfalt jol saldyryp berip, úlkenderdiń batasyn alǵany bar. Jumabek aqsaqal kezinde mektep on bir jyldyq bolýy úshin bala sany kóp bolý kerektigin de nasıhattaǵan. О́zi halyqqa úlgi bolyp, 14 balanyń ákesi atanady. Búginde solardan taraǵan 42 nemere men 20 shóbereniń atasy. Bir adamnyń qaıtpas qajyrlylyǵynyń arqasynda kishigirim stansanyń bastaýysh mektebi túrli toqyraý zamanynda jabylyp qalmaı, kerisinshe, gúldenip, segiz jyldyqqa, odan on bir jyldyqqa aınalyp kórkeıip ósken. Mektep alǵash ashylǵanda 12 bala ǵana oqyǵan bolsa, qazirgi kezde oqýshynyń sany 300-den asypty. О́negeli is dep osyndaıdy aıtatyn shyǵar? О́negeli ómir degenimiz de týǵan jerdiń bolashaǵyna alańdaýmen keshken tirlik shyǵar?! Aıgúl SEIILOVA