Qımyly shıraq Kofler

Petropavlovka aýylyndaǵy Edýard Fransevıch pen Olga Nı­ko­laevna Koflerlerdi aýyldas­tary yntymaǵy jarasqan eńbek­qor otbasy retinde qurmetteıdi. Eńbekpen etene ósken erli-zaı­yp- tylar qazirgi tańda óz nápa­qa­la­ryn ózderi qurǵan «Alma» sha­rýa qojalyǵynan taýyp otyr. Edý­ard Kofler basqaratyn sharýa qo­jalyǵy kartop, kókónis ósirý­men aınalysady, sondaı-aq, alma baǵy men balyq ósiretin toǵany bar. Ol sonaý kúrdeli kezeńde qala­daǵy jaıly jumysyn tas­tap, keńshardan 2 gektar jerdi jalǵa alyp, kartop ósirdi. Oǵan deıin aýylsharýashylyq mashı­na­larynyń mehanıgi, júrgizýshi de, kran júrgizýshisi de boldy. Alaı­da, ol jumys isteıtin mehko­lon­na tarap tyndy. Ol shaǵyn ań fermasyn ashyp, túlki ósirdi, terisin óńdep, bas kıim tigip te satty. Básekelester kóbeıip ket­ti me, álde, halyqtyń satyp alý qa­bi­le­ti tómendep ketti me, áıteýir, bul kásiptiń de ǵumyry uzaq bolmady. 1998 jyldary jer telimin jalǵa alyp, kartop, kókónis alqa­byn keńeıtýdi sheshti. Edýard Fransevıchke jer telimi burynǵy qaraýsyz qalǵan alma baǵynyń ornynan tıdi. Mine, sharýa qoja­lyǵynyń «Alma» atalýy da son­dyqtan. Halyqtyń kópshiligi óz úılerin, aýyldaryn tastap, qala­ǵa údere kóshkende Edýard Fransevıchtiń otbasymen jyly ornyn sýytyp, ajary taıǵan aýyl­ǵa atbasyn burýy bireýlerge kádimgideı ersi kóringeni de shyn­dyq. Biraq, yntymaǵy jarasqan otbasy sharýanyń júıesin taba bildi, aýyldyń mazasyz tirligine tez kóndikti. Kóndikti deımiz, bul olardyń týǵan aýyly. Aýlasynda mal, qus ustady, jermen jumys istedi. Sodan da bolar Koflerler tań azanmen turyp, eńbektenýdiń qaıtarymyn kóre bastady. – Bıyl 70 gektarǵa kartop, kók­ónis egýdi bastap kettik. Sonyń 47 gektaryna kartop ósiremiz, qal­ǵanyna qyryqqabat, sábiz, qant qyzylshasyn egemiz. «Kóktemniń ár kúni jylǵa azyq» degendeı, qazir jumystyń qyzǵan kezi, – deıdi Edýard Fransevıch bizben áńgimesinde. Ol «Aýyl» shaǵyn nesıe mem­le­kettik baǵdarlamasy kómek­tesip otyrǵanyn da jasyrmaıdy. О́tken jyly kartop tuqymyn satyp alǵany úshin 5,5 mıllıon teńge sýbsıdııa aldy. Ony sonaý Gollandııadan jetkizdi. «Damý» qorynyń da qoldaýyn kórip otyr. Qol eńbegin jeńildetý úshin osy zamanǵy kartop jınaıtyn kombaın satyp aldy, basqa da aýylsharýashylyq tehnıkalary jetkilikti. 400 tonnalyq kókónis qoımasyn jabdyqtap aldy. Oǵan fermer suryptalǵan tuqymdyq materıaldy saqtaıdy. Al barlyq jınalǵan ónimdi qysqa deıin ótkizýge tyrysady. Koflerdiń sharýa qojalyǵynyń arqasynda kóp­­tegen aýyldastary jumyspen qam­tylǵan. Jıyn-terin kezinde munda 40 adam jumys isteıdi. «Áke kórgen oq jonar, sheshe kórgen ton pisher», dep qazaq tegin aıtpaǵan ǵoı. Edýard Fran­sevıchtiń úlken uly Artýr qaz ósirýmen aınalysady. 200 qazǵa deıin jetkizip júr. Ázirge qus fermasyn ashýǵa jaqyn mańda toǵannyń joqtyǵy kedergi bolyp turǵan syńaıly. Sondaı-aq, kúr­ketaýyq pen taýyq ta ósiredi. Solar­dyń barlyǵyn aýlada ustaı­dy. Koflerler balapandardy óz­deriniń ınkýbatorynda shyǵa­ra­dy. Qus ósirý Olga Nıkolaev­na­nyń sharýasy. Oǵan kelini Álııa kó­mektesedi. Kúzde qustaryn semir­tip soıyp satady, tek tu­qym­­dyq­qa ǵana alyp qalady. Olga Kofler qustyń túbitin de, qaýyr­­synyn da kádege asyrýdy oılas­tyrýda. Jalpy, áke ónegesinen úlgi alǵan Artýr da «EkoAgro» atty sharýa qojalyǵyn tirketip qoıǵan. Biraq, ortaq sharýada birlese qı­myldaıdy. Jylyjaı salý úshin kórshiniń qaraýsyz qalǵan úıin satyp alypty. Qazir úshinshi jyl qııardyń, qyzanaqtyń, basqa da kók­ónistiń óskinderin qymbat baǵa­ǵa satyp almaıdy, ózderi ósiredi. Artýr bolsa akvaponıka jú­ıe­sin qoldanyp, balyq ósirý­ge talaptanýda. Bastapqyda sazan ósirmek. Qazir qajetti qon­dyr­ǵylardy satyp alýda. Koflerler bolashaqta shabaqtardy Voronej balyq pıtomnıginen satyp alýdy kózdeýde. О́zderiniń ınkýbasııayq sehyn ashý da aldaǵy kúnderdiń enshisindegi sharýa. Ákeli-balaly fermerler mundaı jobany júzege asyrýǵa shaǵyn nesıeleý baǵdar­lamasy boıynsha grant alý úshin bıznes-jospar daıyndaýda. – Bizdiń bul salada óz dıplomdy mamandarymyz bar. Ekinshi ulym Edýard Ýral aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtynda ıhtıolog maman­dyǵyna, qyzym Erıka Q.Jubanov atyndaǵy óńirlik memlekettik ýnıversıtetinde ekolog mamandy­ǵyna oqyp jatyr, – deıdi Edýard Fransevıch. Edýard Kofler tynymsyz eńbek­tiń adamy. Onyń bir sát bos otyrǵanyn kórmeısiń. Sondyqtan da bolar, tabyssyz emes. Ol «Eren eńbegi úshin» medalimen, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń Qurmet gramotasymen marapat­tal­dy, ózi týyp-ósken Qarǵaly aýda­nynda «Jyl adamy» ataǵyn al­dy, Alǵys hattar men maqtaý qa­ǵaz­dary óz aldyna. Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan» Aqtóbe oblysy, Qarǵaly aýdany