«Dáıeksiz shyǵyndardan zardap shegip jatyr»

– deıdi «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Rústem Júrsinov «Atameken» Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq kodeksinen jalǵan kásipkerlik týraly bapty alyp tas­taýdy usyndy. Ulttyq palataǵa jyl basynan beri jalǵan kásipkerlik jóninde 150-den astam shaǵym túsken. Bas prokýratýrada ótken keńeste «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Rústem Júrsinov, kóp bıznes sýbektilerine jaǵymsyz áserin tıgizip, asa ózekti másele retinde Palata basshylyǵynyń aıryqsha nazarynda turǵan jalǵan kásipkerlik jaıyn saralady.  Onyń aıtýynsha, qazirgi ýa­qytta kún tártibinde ótkir turǵan túıtkil, jalǵan kásipkerlikke baılanysty jaýapkershilik bolyp otyr. Sebebi, óz isine adal ká­siporyn ıeleriniń jalǵan «árip­testerimen» qazynalyq (fıs­kal­dyq) qarym-qatynasy syn kó­termeıtin jaǵdaıǵa jetken. Mysalǵa jyl basynan UKP tarapyna Qazaqstannyń barlyq derlik aımaǵynan 150-den astam shaǵym túsken. Bul jerdegi ke­leńsizdik mynadaı sıpatta ór­bigen. Jalǵan kásipkerlik bo­ıynsha qylmystyq prosess barysynda ádildik pen tergeýdiń tolyqtyǵy turǵysynda zań talaptaryn oryndaý aqsaýda. Sonymen qatar, zańdy tulǵalardy tirkeýdiń kúshin joıýdyń teris tájirıbesi qoldanylyp, kontragenttermen barlyq mámileler iske jaramsyz dep tanylýda jáne de tıisinshe kontragentterge qosymsha somalar eseptelýde. «Máselen, Qylmystyq-pro­­­­­­sessýaldyq kodeks, Sa­lyq kodeksi, Joǵarǵy sottyń «Jalǵan kásipkerlik jaıly zańnamany qoldanýdyń keıbir máseleleri» normatıvtik qaýlysy aıasynda, qylmystyq prosess kezinde jalǵan kásiporynnyń kontragenttermen jalǵan mámileniń zańsyzdyǵyn dáleldep, sot úkiminde kórsetý talap etilýde. Degenmen, tájirıbe júzinde bul shart saqtalmaıdy. Kelisimderdiń jalǵandyǵy nemese jaramsyzdyǵy muqııat zer­delenbeýi saldarynan bıznesin adal júrgizip otyrǵan kásipkerler birden sot úkimine engizilip, sa­lyq pen aıyppul tóleý syndy dáıeksiz shyǵyndardan zardap shegedi. Sondaı-aq, salyq or­gandarynyń bastamasy­men isti qaraýǵa artyq ýaqytyn jumsaǵysy kelmegen prokýrorlar, aıyptaý úkimin tospas­tan kúdikke ilingen kompanııanyń tir­kelýin jaramsyz dep taný jaıly qýynym talap beredi. Tirkeýdiń kúshi joıylǵannan keıin salyq me­kemeleri jaramsyz mámilelerge qatysty bul kásiporynnyń bar­lyq kontragentterine ústemelete salyq salý jaıly eskertý ji­­beredi. Adal kásip ıeleri aza­mat­tyq proseske qatysýǵa shaqy­ryl­maıtyndyqtan, sotta óz qu­qyǵyn qorǵaý múmkindiginen aıyrylǵan. Qosymsha qarjy tóleý kerektigi jaıly tek keıi­nirek memlekettik kiris oryndarynyń qulaqtandyrýynan biledi», – dep mán-jaıdy jan-jaqty túsindirdi UKP Basqarma tóraǵasynyń orynbasary. Keńeske qatysýshylarǵa Al­maty qalasy Almaly aýdandyq soty jaza retinde 5000 aılyq eseptik kórsetkish, ıaǵnı 10 mln. teńgeniń mańaıynda aıyppul taǵaıyndaǵan E.S.Mınakov isi tanystyryldy. Onyń qaramaǵyndaǵy kompanııa kontragentteri elimizdiń tórt aımaǵyn munaı ónimderimen qamtamasyz ete otyryp, barlyq salyqtar men aksızderdi tólegen. Ár ónim partııasy zań talabyna saı rásimdelgen. Degenmen, sotqa deıingi tergeýde kýágerler tolyqqandy suralmaǵan, tergeý sharalary da salǵyrt júr­gizilgen. Sot otyrystarynda adal qyzmettegi kontragentterdiń jalǵan kásiporyndarmen mámi­leleri quqyqtyq turǵyda baǵa­lanbaǵan. «Atameken» UKP atynan Bas­qarma tóraǵasynyń orynbasary Rústem Júrsinov birqatar naqty usynystardy ortaǵa saldy: Qylmystyq kodeksten 215-bapty (jalǵan kásipkerlik) alyp tastaý, onyń ornyna Reseıdegi sııaq­ty, zańdy tulǵany zańsyz qurý jáne zańdy tulǵany qurý úshin qujattardy zańsyz paıdalaný, ıaǵnı jalǵan tulǵalardyń qu­jattaryn paıdalaný degen quramdar engizý; Prokýratýra organdary zańdy kúshine engen úkimder boıynsha (jalǵan kásipkerlik derekter boıynsha) olarǵa kontragentter­men jasalǵan mámilelerdiń shy­na­ıy­­lyǵyn ne shynaıy emes­­tigin belgileý boıynsha ter­geý­lerdi ádil­­­digi turǵysynan taldaý júr­gizý; Prokýratýra organdaryna jalǵan kásipkerlik kórinisteri ań­ǵarylǵanda, zańdy tulǵany tirkeýdi joqqa shyǵarý boıynsha qýynym ótinimderin berýden bas tartýy; Memlekettik kirister komı­tetiniń túpkilikti sot sheshimin shyǵarǵanǵa deıin adal kásip­kerlerge qatysty shekteý sharalaryn qoldanbaýy; Adal kontragentterdiń quqyq­taryn qorǵaý tájirıbesin ázirleý úshin ShQO jáne Qyzylorda oblysy prokýratýra organdarynyń jumysyn mysal retinde alyp, oblystyq prokýratýralar janynan memlekettik kirister organdary, О́KP ókilderiniń qatysýymen vedomstvoaralyq shtabtar qurý; Joǵary sottyń keıbir nor­matıvtik aktilerine túzetýler jasaý. «Nur Otan» partııasy janyn­daǵy Kásipkerlikti qoldaý jó­nindegi respýblıkalyq qoǵamdyq keńestiń tóraǵasy, QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Meıram Pishembaev zańnamanyń keıbir normalaryn memlekettik or­gan­­dardyń oryndaǵany týraly habarlady. Ol Keńestiń jumysy kásipkerlikti damytýda kedergilerdi joıý tetikterin qurýǵa, júıeli problemalar men ákimshilik kedergilerdi anyqtap, joıýǵa jáne olardy sheshý joldaryn ázirleýge, kásipkerlerdiń quqyqtaryn buzý sebepterin, jaǵdaılaryn taldaýǵa olar­dyń aldyn alý jáne boldyrmaý boıynsha sharalar qabyldaýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti.  Aldabergen KEMPIRBAEV