Qaterli isikke qarsy turar bir amal

Ol der kezinde emdelý Jyl saıyn dúnıejúzinde bas pen moıynnyń jazyq jasýshalyq obyryna shaldyǵýdyń 1 116 000-nan astam jańa jaǵdaılary anyqtalyp jatady, solardyń arasynan jyl saıyn 763 000 adam kóz jumady eken. Al Qazaqstanda jyl saıyn bas pen moıyn isigi boıynsha shamamen 1700 jaǵdaı tirkeledi. Onyń basym bóligi – keseldiń taralýy III-IV satyǵa sáıkes keletin emdelýshiler. Bas pen moıyndaǵy obyrdy emdeý úshin jasalatyn otadan adamdar ádette jarymjan, múgedek bolyp qalady. Al der kezinde emdelgen jaǵdaıda naýqas adamdardyń aman qalýy 80-90 paıyzdy kórsetip otyr. Jýyrda osyǵan oraı, Astanada onkolog, stomatolog jáne otorınolarıngolog dárigerlerdiń qatysýymen «Bas pen moıyn isikterin erte kezeńde dıagnostıkalaýdaǵy alýan túrli ǵylym salalaryn úılestirgen tásildeme» taqyrybynda baspasóz konferensııasy ótti. Bas pen moıyn obyryn erte kezde dıagnos­tıkalaý eýropalyq aptalyǵy 2016-2020 jyl­darǵa arnalǵan «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasynyń sheńberinde iske asyrylady, onyń negizgi maqsattary: sanıtarlyq salamattylyqty qamtamasyz etýdiń negizinde halyqtyń densaýlyǵyn nyǵaıtý, qaýip-qa­ter faktorlarynyń aldyn alý, paıdaly taǵam­darmen tamaqtanýdy nasıhattaý jáne sala­matty ómir saltyn ustanýǵa yntalandyrý. Konferensııa jumysyna QazOjR ǴZI dırektory, medısına ǵylymdarynyń doktory Dılıara Qaıdarova, «Reseı FMBA BAI» FMBBM onkologııa jáne rekonstrýksııalyq plastıkalyq hırýrgııa kafedrasynyń meń­gerýshisi, RǴA korrespondent-múshesi, profes­sor Igor Reshetov, Astana qalasynyń On­kologııa ortalyǵynyń bas dárigeri, «Astana qalasynyń onkologtary men radıologtary qaýymdastyǵy» QB tóraǵasy, qalalyq máslıhat depýtaty Muhtar Tóleýtaev, Astana qalasy DB «Stomatologııa oqý-klınıkalyq ortalyǵynyń» dırektory, shtattan tys bas stomatolog Astan Jan­­­gereev, Onkologııa ortalyǵynyń bas pen moıyn bóliminiń meńgerýshisi Darhan Ahmedın qatysty. Bas pen moıyn obyry taralý aýqymy jaǵy­nan qaterli isikterdiń arasynda 6-shy orynda tur. Bul keseldi hırýrgııalyq jolmen emdeýdiń, hımııalyq, radıo jáne targettik terapııanyń tıimdi ádisteri bar bolǵanyna qaramastan, naý­qas adamdardyń arasyndaǵy ólim-jitim dıagnoz qoıylǵannan keıingi 1-shi jyldyń ishinde 50%-ǵa jetip otyr. Onkologtar bas pen mı obyryna shaldyqqan adamdar sanynyń kúrt ósýine qatty alańdap otyr. Isikke shaldyqqan naýqastar aýrýynyń asqyný sebepterin taldaý mynadaı jaǵdaıdy kórsetti: naýqas adamdardyń 6,5%-ynda aýrýdyń asqynýy onyń esh nyshansyz jáne az ǵana belgimen ótýine baılanysty bolǵan; 17,5%-ynda deneniń bul bóliginde qaterli isiktiń bolý yqtımaly boıynsha habarsyzdyǵynan jáne ózin-ózi emdeýinen bolǵan; 25,5%-ynda munyń sebebi – jalpy beıindegi dárigerlerdiń (terapevt, hırýrg) onkologııalyq qyraǵylyǵynyń jetkiliksizdiginen; 50,5%-ynda bul otorınolarıngolog jáne stomatolog mamandardyń jibergen qatelikterinen oryn alǵan. Bastapqyda dıagnozdyń qate qoıylýy em­niń de durys bolmaýyna ákeledi, naýqasqa aýyz-muryn qýysyn shaıyp, ártúrli jaqpa maı jaǵý usynylady, qabynýǵa qarsy em sharalary, fızıoterapııa prosedýralary, kompress, tisti julý jáne hırýrgııalyq aralasý sha­ra­lary qoldanylady. Osynyń nátıjesinde bas pen moıyn obyry kóbine-kóp aýrýdyń ke­ıingi satylarynda, ony emdeý óte qıyndaǵan kezde anyqtalady. Al dıagnoz neǵurlym erterek qoıylsa jáne durys em belgilense, syrqattanǵan adamnyń jazylýǵa múmkindikteri soǵurlym kóbirek bolady. Adamdy ólimnen saqtap qalý úshin ár kúnniń mańyzy zor desek, artyq aıtqandyq bolmas. Bul eýropalyq aptalyq sharasyn ótkizý kezinde mamandar 1 600-den astam adamdy tek­serýdi josparlap otyr. Aptalyq eki kezeń bo­ıynsha ótedi. Birinshi kezeń barysynda LOR mamandary men stomatologtar Qazaqstan men Reseıdiń jetekshi onkologtarynan bas pen moıyn isikterin erte satyda dıagnostıkalaý ádisterin oqyp-úırenedi. Ekinshi kezeńde, 2016 jyldyń 19-23 qyrkúıegi aralyǵynda onkologııalyq dıspanserlerdiń negizinde azamattardy tegin qabyldaý júzege asyrylady. Eske sala keteıik, aptalyq Qazaqstannyń tórt qalasynda: Almaty, Qaraǵandy, О́ske­men jáne Astana qalalarynda bolyp ótti. Qa­zaqstandyqtar 8-800-080-5058 «jedel jeli» telefony ar­qyly 1 tamyz ben 23 qyrkúıek ara­lyǵynda dıag­nostıkaǵa jazylyp, mamandarǵa kórinip, tegin skrınıngten óte alady. Raýshan TÁÝIRHANQYZY, jýrnalıst