Kelisip pishken ton kelte bolmas

* Saıt sózi «Kelisip pish­ken ton kelte bolmas» degen da­na halqymyz qashanda ymyralasyp, kelise otyra bastaǵan árbir iste bir qaıyr bar deıdi. Alaıda, qazirgi qoǵamda qabyrǵasymen keńesip, jan-jaǵymen sanasyp baryp is jasaıtyndar az. Ásirese, basshylyq tarapynan «ózim bı, ózim qoja» degen sóz kóp aıtylyp, zańǵa qaıshy is-áreketteri baıqalyp qalady. Sonymen qatar, elimizde til saıasaty áli de bolsa aqsap keledi. Ana tilimizge degen betburys búgingi qoǵamda anyq baıqala bermeıdi. Bas basylymnyń tilshisi Seıfolla Shaıynǵazynyń «Sóz ben bóz» degen maqalasy gazetimizdiń 14 maýsym kúninde jaryq kórgen bolatyn. Onda avtor ana tilimizdiń shubarlanǵan tusyn ashyna jazǵan. Naqty mysaldardy negizge ala otyryp, qazaq tilin «atala» etip júrgenderdi synǵa alady. Gazetimizdiń 23 maýsym kúngi sanynda Batys Qazaqstan oblysyndaǵy menshikti tilshimiz Temir Qusaıynnyń «Bet qaratpaıtyn apparat basshysy» taqyrybyndaǵy maqalasy jarııalandy. Onda Kaztalov aýdany ákimi apparaty basshysynyń jumys ýaqytynda ishimdik iship júretini, etıkany saqtamaıtyny aıtylǵan. Osy oraıda, oblystyq tártiptik keńes músheleri atalǵan basshynyń is-áreketi Ádep kodeksinde kórsetilgen erejelerge saı bolmasa da, naqty aıǵaqtyń joqtyǵynan eshqandaı jaza qoldana almaǵanyn alǵa tartýda. Biz búgin oqyrman nazaryn erekshe aýdarǵan osy eki maqalaǵa oraı túsken pikirlerdi jarııalap otyrmyz. «Sóz ben bóz» Seıfolla ShAIYNǴAZY. (14 maýsym, 2016 jyl) Janashyr oqyrman Keremet maqala. Shynynda da oılanatyn jaıt. Bul se­kildi óreskeldikter órip júr. Tilimiz shubarlanyp, sózimiz burmalanyp bara jatyr. Av­tor­dyń qara­paıym mysaldar arqyly osy keleń­sizdikterdi tizbektegeni unady. Jansultan Ibraımov Shynymen de keıde kóshedegi qazaqsha jarnamalardyń maǵy­nasyn túsinbeısiń. Osynyń bərin tekserip, qadaǵalaıtyn adamdar bar ma eken? Orazaly Álimǵazın Qazirgi kezeńde aıaq basqan saıyn kóshedegi jarnamalardyń qate jazylyp jatatyny, olar­dyń aýyzeki ana tilimizge táji­malanyp jatqany, áńgimelesý barysynda oryssha sózderdi qystyryp jiberetini ókinishti. Osy oraıda, maqalada kóterilip otyrǵan másele óte oryndy dep esepteımin. Nurǵojauly Balǵa Men bul kisiniń ár kezeńde jazyp júrgen maqalalaryn yqylaspen oqyp júremin. О́ziniń maqalalarynda tárbıelik máni bar máselelerdi kóterip otyrady. Búgingi til taǵdyryna qatysty aıtyp otyrǵany da kópshilik oqyrman kóńilinde júrgen oılar. Aqylbek Shaıahmet Teledıdar aýyzeki sóıleý stılin qoldanamyz nemese jul­dyz­symaqtardy júrgizýshi qy­lamyz degen jeleýmen ti­limizdi búldirip jatqany ras. Mysaly, sport habarlaryn júrgizetin kommentator: «Búgin fýtbol chempıonatynyń aqtyq oıyny», deıdi. Aqtyq degen aqyret, sońǵy sapar degen uǵym ǵoı. Nemese ásirelep sóıleımin dep «teńbil dop torda týlap jatty» deıdi. Dop torǵa túsken balyq emes qoı. Jazıra «Jumysshy top» pen «jumys tobynyń» arajigin ádemi-aq ajyratypty avtor. Bárekeldi! Panabek «Aıta-aıta Altaıdy, Ja­mal apaı qartaıdy» deýshi me edi? Jalpy, til máselesi bizdiń qoǵamda qaı kezde de kún tártibinen túsken emes. Osylaısha ol óziniń ózektiligi men ómirsheńdigin de kórsetip keledi. Qarǵa tamyrly qalyń qazaqtyń tuqymy bar kezde, qazaq tili ólmek emes. «Bet qaratpaıtyn apparat basshysy» Temir QUSAIYN. (23 maýsym, 2016 jyl) Erkin Basshylar alysty boljaı bilýi tıis. Bir sheshimge keler al­­dynda jeti ólshep baryp qana uıǵarym jasaýy qajet. Ata-babamyz «úsh kúndigin oı­lamaǵan erkekten bez» dep bekerge aıtpasa kerek. Biz qazir bir kúnmen ǵana ómir súrip jatqan sııaqtymyz. Ǵabıt Keıbir aýyl basshylary ózin «qudaıdaı» sanaıtynyn búgin ǵana bildik dep aıta almaımyz. Osyndaı kezeńde basshylardy ornyna qoıatyn syn da shyn maqalalar jıirek jarııalansa, «Egemen Qazaqstan» da óz bedelin halyq arasynda arttyra berer dep oılaımyn. Ilanshy Halyqtyń atqarýshy bılikke degen senimine daq túsiretin masqara ǵoı bul. Qaraýyndaǵy mem­lekettik qyzmetshiniń mun­daıyn Kaztalov aýdanynyń ákimi bilmeýi múmkin emes. Kaz­talovtyq sheneýniktiń «syıynǵanynan súıengeni kúshti» dep aıtýyma dálelim joq, biraq qylyǵy sondaılardan da asyp ketti emes pe? Shyńǵyshan, Semeı «Bul arada biz kináni apparat basshysynan emes, aýdan ákiminen izdegenimiz jón. О́ıtkeni, aýdan ákimi Nurlanbek Qaıyr oǵan durys talap qoısa, Berdenov mundaı las áreketke barmaǵan bolar edi. Mańǵystaý Jergilikti bılik ókilderiniń mundaı is-qımyldary tutastaı memlekettik basqarý isine kó­leńke túsirýi múmkin. Úlkendi-kishili qyzmetti əkesinen qalǵan muradaı kóretin órkókirek basshylar halyq pen bılik arasyn qashyqtatpasa, jaqyndatpaıdy. Eń durysy – aýyzy las, ózim­shil mundaı sheneýnikterdi at­qarý organdary qyzmetine jaqyndatpaý. Bolashaq Memlekettik qyzmetke qa­byl­­daý konkýrs arqyly júr­gi­zilgenimen, ər laýazymǵa bas­shylardyń yńǵaılaǵan óz kandıdatýralary bolady. Kon­kýrstyń tek aty ǵana, shartty túrde kóz aldaý úshin ótkizileti­ni jasyryn emes. Osyndaı retpen apparat basshysyn qyzmetke taǵaıyndaǵan aýdan əkimi de onyń tərtibi úshin jaýapty. Jaqsylyq О́rkenıetti elderdiń qata­ryna qosylý úshin baryn salyp júrgender bar. Shirkin-aı, óz aldymyzǵa el bolǵaly qanshama jyldyń kólemi boldy. Osyndaı pasyq qylyqtarymyzdy qashan qoıar ekenbiz? Jaqsylyq Ýaqyt óte kele mundaı bas­­­­shy­­lardan da qutylarmyz. Es­kiniń qaldyǵyndaı, ósemin degen bilimdi azamattarǵa kedergi keltiretini ókishti.