Án taýyn kótergen tolaǵaı

Ilıa Jaqanov mereıtoıyn aıtýly qurdastarymen birge Ońtústikte atap ótti Sonaý Birjan sal, Aqan seri ánderindegi ulttyq saryndy, qazaqqa tán qońyr boıaýdy joǵaltpaı halyqtyq dástúrde án jazyp kele jatqan Ilıa Jaqanovty búginde kódedeı kóp kompozıtorlardyń qataryna qosa salý qııanat bolar edi. Zamandasy Shámshi Qaldaıaqovpen bir qatarda turǵan Ilıa Jaqanov ustazy Ahmet Jubanovtyń dem berýimen mýzyka tarıhyn zertteýge den qoıdy. Jaqynda J.Shanın atyn­daǵy oblystyq drama teatrynda ótken Ilıa Jaqanovtyń shy­­­­ǵarmashylyq keshiniń shy­myldyǵy Sáýle Jan­peıi­so­va­nyń oryndaýyndaǵy «To­laǵaı» ánimen ashyldy. Taý baý­raıynda jylqysyn jýsatyp salyp, qaıyń quryǵyna ıegin tósep, tolǵanyp salǵan ánim jeter me eken dep súıgenin ańsaǵan jylqyshy jigittiń áni. – «Tolaǵaı» úlken taý ma? – deı­di qasymda otyrǵan Mem­lekettik qyzmet isteri mınıstrliginiń OQO boıynsha departamentiniń bastyǵy Berik Bekjanov. Ne dersiń. Bizdiń aýyldyń taýy ǵoı. Sol Tolaǵaıdyń baýraıynda aýnap-qýnap óstik. Taýdan góri jota, odan bıigirek tóbe deseń de bolady. Talaı ret shóbin shaptyq. Alataý emes, Qarataýdyń bir qolaty sııaqty ǵoı. Ataqty kompozıtordyń áni arqy­ly ózin on, júz oraıtyn taýlardan baǵy asyp, máshhúr bolyp jatqan Tolaǵaı saǵynysh áni bolyp quıylady. Ádemi keshti qazaqtyń aıtys ónerindegi tulǵalardyń biri, ózi de, sózi de kórkem Amanjol Áltaev júr­gizip otyrdy. Búgingi aıtys óneri­niń anasyna aınalǵan Áselhan Qalybekova aǵasyna arnaý óleńin oqydy. OQO máslıhatynyń hatshysy Qa­mytbek Aıtóreev mereıtoı ıesine oblys ákiminiń quttyq­taý hatyn oqyp, ıyǵyna shapan ja­­ýyp, at mingizdi. Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń hatshysy, aryndy aqyn Maraltaı Ybyraev quttyqtaý hatpen birge 70-ke kelgende sýretshi mamandyǵyn alǵan aǵasyna arnaǵan «Natıýrmort» óleńin oqydy. Amanjol Áltaev sahna tórine Ilıa Jaqanovtyń ómirdegi syılas jaqyn dostary, búginde 80 jasqa qatar tolyp jatqan akademıkter О́mirzaq Aıtbaev pen Myrzataı Joldasbekovti shaqyrǵan. Sah­nada qazaqtyń úsh báıteregi jarasyp otyrdy. Biri – elimiz Táýelsizdik alǵanda Elbasynyń qasynda bolyp, Qazaqstannyń baıandy bolashaǵynyń negizin qalaǵan, qazaq tarıhynyń shegin Orhon-Enıseı jazbalaryna tiregen aıtýly tulǵa. Biri – Qazaq ǵylym akademııasynyń kórnekti ókili, ǵylym kókjıegin keńeıtken abyz. Úshinshisi – qazaq ulttyq mýzyka ónerine teńizdeı úles qosqan, ólgenimizdi tiriltip, óshkenimizdi jandyrǵan aıtýly kompozıtor, án áleminiń Alataýy. Ońtústikte osyndaı tamasha keshtiń ótýine uıytqy bolǵan belgili zańger Be­ket Turǵaraev qazaqtyń úsh al­yp tulǵasyna laıyqty qurmet kór­setti. Atyraýdan kelgen ánshilerden bólek, Almaty, Arqa óńirinen ónerpazdar kelip, Ilıa ánderin shyrqady. Sarysý aýdanynyń ákimi týǵan eliniń ystyq sálemin jetkizse, qara­ǵandylyq aqyn, sazger Zaǵypar Shá­kentaev pen Esjan Ábeýovtiń Ilıa aǵalaryna arnaıy jazylǵan «Án bolyp ja­raldyń» shyǵarmasy oryndaldy. Ilıa Jaqanov búginginiń jarq etip janyp, erteń óship qalatyn sazgersymaqtary emes, eshqashan ól­meıtin, óshpeıtin, ǵumyrly án­der avtory ekendigin joǵaryda aıttyq. Osy keshte kompozıtordyń «Áselim janymnan» bastap «Arqa arýy», «Arys», «Temirtaý túni», «Meń­di­qyz» «Jaılaýkól keshteri» sııaqty jaý­har ánderi shyrqaldy. Ataqty «Edil men Jaıyq» – qazaqtyń qalyń tarıhy, kıiz týyrlyqty Alashtyń ardaǵy. Bul ándi el birge shyrqady. – Búgingi jetken jetistigimizdiń bári – Táýelsizdigimizdiń tátti jemisi, – dedi Ilıa Jaqanov. – Elbasy­myz­dyń syndarly saıasatynyń arqasynda keshe ǵana esik kózinde otyrǵan, bu­ra­tana atanǵan qazaq jurty eń­seli elge aınaldy. Máńgilik muraty «Máńgilik El» bolý. Osy maqsat jolynda bárimiz bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shy­ǵaryp, Elbasymyzdyń janynda bolaıyq. Men 72 jasqa kelgende sýret salýdy da meńgere bastadym. My­naý seksen degen túk emes eken. О́zimdi áli jas sezinemin. Shyǵar­mashy­lyǵym­nyń shyǵar bıigi áli de alda. Maqsat, nıet bar. Shyǵarmashylyq keshtiń so­ńynda uıymdastyrýshylar «Oń­tústik qabyldaý úıinde» 500-den astam adamǵa aýyzashar berdi. Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan» Ońtústik Qazaqstan oblysy