Buqtyrma kópiri qashan salynady?

Kúrshimdik aǵaıynǵa ortaq bir arman bolsa, ol – Buqtyrma sý qoıma­s­yna salynýy tıis kópir shyǵar. Taıaýda Kúrshim aýdanynda Kókjal Baraq batyrdyń toıyna arnalǵan aıtysta aqyndardyń aýzynan túspegen kókeıkesti másele de osy boldy. «Nur Otan» partııasynyń «Uly Dala eli» jobasy aıasynda ótken aıtystyń je­ńim­pazy, qyzylordalyq Meıir­­­bek Sultanhan Kúrshimge kó­pir­­men kele­tin kún týsyn degen kóp­shiliktiń kókeıin­degi sózdi tap ba­sýymen de jurt­­shylyq yqyla­syna bólengen bolar, bálkim. Rasynda, kúrshimdikter úshin kó­­pirmen ótetin kún qashan týady? Bul ázirge úlken saýal kúıinde qalyp otyr. Ilkide, osydan úsh jyl buryn oń­tústikkoreıalyq kompanııa­men kelisim­­shart jasalyp, kó­pir qury­ly­sy­nyń negizdemesi daıar­lanyp, ýaqyt kestesi de belgi­len­gen sııaqty edi. Bórkimizdi as­pan­ǵa erte atyp qoıdyq bilem, sol joba sıyr­quıymshaqtanyp ketti. Al sońǵy kezde qurylysqa qy­taı­lyq ınvestorlar atsalysýy múmkin ekeni de aıtylyp júr. Buqtyrma – elimizdegi eń iri sý qoıma­lary­nyń biri. Kúrshim aý­dany­nyń oblys ortalyǵy jáne basqa aýdandar­men bólip turǵan­dyq­­­tan, jer­gilikti jurtshylyq jazda pa­rom­­men, qysta muz ústi­men qa­ty­naýǵa májbúr. Qazir mun­da kún­delikti eki parom qyzmet kór­setedi. Tańnan keshke deıin júzetin qos parom kúnine shamamen 300-400 kólikti tasymaldaıdy. Alaıda, daýyldy kúnderi parom qyzmeti de qaýipti. Shetel jańa­lyq­tarynan parom, barja­lar­­dyń apaty orny tolmas qaıǵy-qasiretke dýshar etetinin estip, kórip jatamyz. Ámse, apattan saqtasyn. Biraq, «saqtansań – saq­taıdy» degen de sóz bar. Bıyl qysta aıdynnyń ortasynda buzy­lyp qalǵan paromdaǵy jurtty tóten­she jaǵdaı qyzmetkerleri der kezinde qutqaryp qalǵanyn kóp­shilik umyta qoıǵan joq. Al qystygúni nemese kóktemge salym muz jarylyp, kúrshimdikterdiń talaı kóligi sý astyna ketse-daǵy budan basqa balamaly qysqa jol joq bolǵandyqtan, jergilikti kólik júrgizýshiler bastaryn únemi qaterge tigip keledi. Zaısan aýdany arqyly keletin aı­nal­maly jol óte uzaq, qarjy shyǵy­ny­men qosa ýaqytty da joǵaltady. Sondyqtan, Buqtyrma kópiri kúrshimdikter úshin birinshi másele. Oblys ákimi Danıal Ahmetov­tiń jyldyń basyndaǵy óńir tur­ǵyn­darymen ótken eseptik kez­desýin­de kúrshimdikterdiń kópir qury­­lysy qashan bastalaty­nyn taǵat­syzdana suraýy beker emes. О́ńir basshysy óz sózin­de 2016 jyl­dyń alǵashqy jarty­jyl­dy­ǵynda Buq­tyrma sý qoımasy arqyly ótetin kópir qurylysyna baıqaý ja­rııa­lanatyndyǵyn aıt­qan edi. Onyń quny 23,7 mıllıard teńgeni quraıdy delingen. Eýropa Qaıta qurý jáne damý banki­men, ózge de sheteldik ınvestor­larmen jumys júrgizilip jatqany sóz bolǵan. Árıne, oblys basshysyna bul má­sel­e etene tanys. So­nyń aldynda Kúr­shim aýdanyna jasaǵan jumys saparynda kó­pir­diń kerektigine kóz jetkizgen D.Ahmetov kúzdiń qara sýyǵynda parom ústinde bergen suhbatynda bul nysannyń jurtshylyq úshin de, osy óńirdiń ekonomıkalyq ósip-órkendeýi úshin de mańyzdy ekendigin atap aıt­qan. О́ıtkeni, Ertistiń oń jaq jaǵa­laýyn­da paıdaly qazbalardyń mol keni bar. Kópir qurylysy turǵyn­darǵa jeńil­dik jasaýymen birge sol baı­­lyq­ty ıgerýge jol asha­dy. Atal­ǵan kenishterdi ıgerý má­se­­le­si­niń kesheýildeýin ınvestor­lar qar­­jy­lyq daǵdaryspen sabaq­tas­­tyryp otyr­ǵanymen, onyń arǵy ja­ǵyn­da olardyń kópir máselesiniń sheshimin kútýi de ǵajap emes qoı. Aımaq basshysy bul máse­lege «100 naqty qadam» Ult Jos­pary­nyń júzege asyrylýy týra­ly BAQ ókil­­derimen ótkiz­gen bas­pasóz más­lı­hatynda taǵy toq­tal­dy. Boljam bo­ıyn­sha bul nysan­ǵa jum­salǵan qar­jy 15 jylda qaı­tary­lady. Onyń ja­lpy uzyndyǵy 1,360 shaqy­rym, eni 13 metr bolady dep jos­par­­­lan­ǵan. Iаǵnı, elimizdegi eń uzyn kópir­ler­diń biri bolmaq. Árıne, joba jaq­sy, min joq. Biraq júzege asy­rylýy kesheýildegen saıyn kúr­shim­dikterdiń de kóńili kúpti bola túsýde. – Bul burynnan qoıylyp kele jatqan másele. Osy jaıt boıynsha aýdan, oblys ákimine túrli deńgeıde birneshe ret suraqtar qoıdyq. Sonan keıin qoǵamdyq keńeske engizip, aýdanymyzda ót­ken kóshpeli otyrys barysynda tal­qy­ladyq. Osy salaǵa tikeleı qatysy bar mekeme jetekshileri kelip, halyqpen kezdesti. Qazirgi kezde bılikpen tyǵyz áriptestik ornap keledi. Jergilikti halyqtyń kópten kútken jobasy keshikpeı sheshimin taba ma degen oıdamyz, – deıdi Kúrshim aýdany qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy Sovethan Isqakov. Al parom meńgerýshisi bolyp jumys isteıtin Baqytbek Nur­­seıitov bir paromnyń ózine kúndelikti 1,6 tonna jaǵarmaı jum­sa­latynyn, kópir salynsa parom jumysy jeńildeıtinin aıtty. Taıaýda oblys ákimdigindegi ke­ńeı­­til­­gen májiliste Elbasy Jol­daýyn júzege asyrý máseleleri tal­­qy­­­l­an­dy. Oblystyq kásipker­lik jáne ın­dýs­­trııalyq-ınnova­sııalyq damý bas­­qarmasy basshy­sy­nyń oryn­­ba­­sa­ry Jarqyn Musa­ǵalıev óńir­degi ın­ves­tısııalyq klı­mattyń ar­týy jó­nin­de baıan­dama jasady. Alaı­da, oblys bas­shysy bas­qar­ma óki­­li­­niń baıan­da­masynda naq­tyly ju­mys kórinbeıtinin aı­typ, syn tezi­ne aldy. Shyn mánin­de, bul baıan­­da­ma­da halyq kút­ken kópir má­se­lesi sóz bolmady. Ob­lys ákimi aıt­qan­daı: «Qanshama mıl­­lıard­taǵan keli­sim­derge qol qoıyl­sa da, eshteńeden habar­syz, ju­mys júrgize almaıtyn bas­shylar­men birge Eýropa Qaıta qurý jáne damý banki, ózge de damý ıns­tıtýt­tary jáne memleket-jeke men­shik árip­testigimen jasalǵan keli­sim­derdi qalaı júzege asyramyz?». Bir sózben aıtqanda, qalyń qaǵaz qashanǵa deıin qaıyq bolmaq?!..  Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan» Shyǵys Qazaqstan oblysy, Kúrshim aýdany