Bergen de, alǵan da kúnáhar

Sybaılas jemqorlyq týraly jıi sóz bolady. Áıtse de, oǵan tosqaýyl qoıý qıyn bolyp tur. Almatyda ótken baspasóz máslıhatynda qoǵam qaıratkeri Muhtar Taıjan eli­mizdegi áleýmettik jaǵdaıǵa baılanysty óziniń pikirin bildirgen edi: «Búginde elimizde 18 jasqa tolǵan 9,6 mıllıon adam bolsa, olardyń 7,3 mıllıonynda túrli nesıeleri bar eken. Al, solardyń ishinde 1,3 mıllıon adamnyń úsh aıdan beri tólenbeı kele jatqan tólemderi bar. Mine, osydan-aq áleýmettik shıelenistiń deńgeıin kórýge bolady. Ekonomıkalyq saıasatymyzdy ózgertpesek, tıimdi sharalar qoldanbasaq, bul jaǵdaı odan ári kúrdelene beredi. Halyq qazir áleýmettik qıyndyqtarmen qatar, basqarý júıesindegi jem­qorlyqtan da ábden qajydy. Jemqorlyq bizdiń memleketimizdi qurdymǵa súırep barady. Bul – úlken qaýip». Elimizdegi jemqorlyq ataý­lynyń qanat jaıyp, jegi qurttaı júıeni jemirip bara jatqanyn halyqaralyq uıymdar da qadaǵalap otyr. Transparency International ha­lyqaralyq uıymynyń jem­qorlyqty qabyldaý ındeksi boıynsha 28 ball ıelengen Qazaqstan 2015 jyly 126-orynnan (2014 jyl) 123-orynǵa jyljyǵan kórinedi. Halyqaralyq uıym ót­ken jyly 168 eldiń memlekettik sektoryndaǵy jemqorlyqty zertteı kelip, jemqorlyqty qabyldaý ındeksi 0-den (jemqorlyqtyń eń joǵary deńgeıi) 100-ge deıingi ball (jemqorlyqtyń eń tómengi deńgeıi) aralyǵynda esepteldi. Reıtıngtiń kóshbasshysy degen jaqsy atty eki jyl qatarynan Danııa ıelenip, sońǵy oryndarǵa bar bolǵany 8 balmen Soltústik Koreıa men Somalı ornyqty. Al Qazaqstannyń álemniń 168 eliniń ishinde 123-oryndy, 100 baldyń 26 balyna ıe bolǵanynan-aq jem­qorlyqtyń qaı shamada ekenin ózińiz-aq paıymdaı berińiz. Bizdiń zamanymyzǵa deıingi ómir súrgen ejelgi grek fılosofy Arıstoteldiń: «Bılikti aqshasyna satyp alǵandar odan meılinshe paıda tabýǵa daǵdylanady», degen danalyq sózi bar. Jemqorlyqty joıýdyń ońaı emes ekeni osydan-aq ańǵarylady. Adamzattyń bir ókili retinde bul jaman qasıet pen qasiretten qazaq ta ada emes. Imannyń kemshindigi me, álde jazanyń álsizdigi me, áıteýir oǵan toqtam bolmaı tur. «Kóp asqanǵa bir tosqan» bolý kerek edi teginde... Kisi aqysyn jemeýge, obal-saýap­ty tarazylaýǵa úndeıtin ıs­lamǵa halyqtyń kópshiligi den qoıar bolsa, jemqorlar qatary azaıar ma edi degen pendelik oıymyz da bar. Negizi jemqorlyq, paraqorlyq ıslamda úlken kúnálardyń qataryna jatady. Ábý-Húraıra (r.a.) rıýaıat etken hadıste Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.): «Parany alǵan da, bergen de adamǵa jáne onyń zańdaryna Allanyń laǵyneti bolsyn», degen. Muhammed Paıǵambardyń taǵy bir hadısinde: «Parany bergen de, parany alǵan da tozaqtyń otyna túsedi», deıdi. Endeshe, osy hadısterdiń jazbalaryn kerenaý keńselerdiń qaq mańdaıyna ilip qoısa ǵoı... ShOLÝShY men SÝRETShI