Batyrdy eljiretken baldyrǵan kim?

Kónergen fotosýret qolymyzǵa kezdeısoq kelip tústi. Ol úshin áleýmettik jelidegi ómirde beıtanys, onlaın-dosqa qaryzdarmyz. Ýaqyt syny sarǵaıtyp, tozyǵy jetken fotosýrettegi júzinen meıirim shýaǵy tógilgen batyr Baýyrjan Momyshulyn bar qazaq jazbaı tanıtyny túsinikti. Al Baýkeń eljirep, qushaǵyna basqan baldyrǵan kim?  Sýretti jurt kózinen jasyra turyp, biledi-aý degenderden suraý salǵanbyz. Bala kezinde batyrmen sýretke túsý baqytyna ıe bolǵan burynǵy burymy bir qarys baldyrǵan, búgingi qazaq estradasyndaǵy tanymal ánshilerdiń biri bolyp shyqty. Oqyrman úshin ony qalaı anyqtaǵanymyz emes, fotosýrettiń tarıhy qyzyq degen oıdamyz. Sol úshin sar­ǵaıǵan sýrettiń syryn surap, ánshiniń ózine habarlasqan edik. – Bul fotoda shamamen 7-8 jasar kezim. Meniń ájem Nesipjamal Battalova qaısar minezdi, bir adamdaı án aıtatyn, óleń shyǵarǵan ónerli kisi. О́zi kórikti, talǵammen kıinetin sánqoı kisi, sheshen sóıleıdi. Arabsha hat tanıtyn. Ol kisilerdiń jas kezinde áıel adamdardyń qansha ónerli bolsa da, eldiń aldynda júrýi óte qıyn boldy ǵoı. Ájemiz ónerimen tanylmasa da, zııaly qaýym ókilderimen, ataqty aqyn-jazýshylarmen jaqyn aralasty. Esimi elge belgili adamdardyń ájemdi qurmettep toı-tomalaqtarǵa shaqyratyny esimde. Ájem 12 nemere, 4 shóbere súıdi. Solardyń ishinen jalǵyz meni ónerge baýlyp, «kórsin, bilsin» dep janynan tastamaı ertip júrdi. Kishkentaı kezimde úıdiń aldyndaǵy kóleńkede meni otyrǵyzyp qoıyp, qolyma neshe túrli ertegi kitaptar, batyrlyq, ǵashyqtyq jyrlardy berip, oqytyp qoıatyn. Sóıtip, Alpamys batyr, Qambar batyr týraly jyrlardy ájemniń arqasynda oqydym. Keıde oqyp otyryp múdirip qalsam, ózi jalǵastyryp áketetin sondaı zerek kisi boldy, – dedi tanymal ánshi. Ánshi bala kúninde Shákárim Qudaıberdiulynyń uly Ahat atamyzdy da óz kózimen kórgen. Uly qaıtys bolǵan kezde ájesi ekeýi kóńil aıtýǵa Semeıge barypty. Baýyr­jan atamyzdyń úıine barǵan kún de ánshiniń esinde emis-emis saqtalǵan. – О́tirik aıtpaı-aq qoıaıyn, ájem keıde qattyraq sóıleıtin kisi edi. Erteń qonaqqa baramyz degen kúni keshqurym qatty daıyndaldy. «Erteń án aıt degende maıy­syp aıtpaı qoıyp júrme», dep maǵan bir ursyp aldy. Túnniń bir ýaǵyna deıin Baýyrjan atamyzǵa arnap óleń jazdy. Segiz jastaǵy boqmuryn bala eken demeı maǵan oqyp berdi, – deıdi. Sonymen, kelesi kúni qarııa eń ádemi degen kóılek-qamzolyn kıip, nemeresin janyna ertip, taksımen Baýyrjan atamyzdyń úıine barady. Fotosýrettegi baldyrǵannyń beınesine qarap jáne ánshiniń ózi aıtqandaı shamamen 7-8 jastaǵy kezi dep jobalasaq, bul 1970 jyldardyń ortasy, ıaǵnı Baýyrjan Momyshulynyń 65-ke qadam basqan týǵan kúni bolýy múmkin. Ánshiniń aıtýynsha, ájesi túnde shyǵaryp ákelgen óleńin úıinde umyt qaldyryp ketipti. Biraq sol dastarqan basynda ózi janynan sýyryp, Baýyrjan atamyzǵa arnaýy­n aıtyp beredi. Baýkeńniń ańyzǵa aınalǵan batyrlyǵyn, oǵan degen halyqtyń qurmetin óleńmen jetkizedi. – Odan keıin maǵan án aıt­qyzdy. Boıym kip-kishkentaı bol­ǵan soń oryndyqqa shyǵaryp qoıdy. Qandaı án aıtqanym esimde joq. Áıteýir, Baýyrjan ata qolymnan ustap turǵanyn anyq bilemin. Án bitken soń Baýyrjan ata meni kóterip alyp, betimnen súıdi. Sa­qal-murty betime tıgen kezde titir­kenip shoshyp ketip, sosyn kúlip jiberdim, dedi ánshi. О́mirde qansha qatal adam bolsa da, balaǵa kelgende eljiremeıtin adam bolmaıdy. Baýyrjan Momysh­ulynyń úıinde batyr men bal­dyrǵannyń sondaı bir mezeti kadrǵa túsip qalady. Ánshi demekshi, bala kúninde Baýyrjan Momyshulymen fo­toǵa túsken, búginde elge tany­mal óner ıesine aınalǵan – Tolqyn Zabırova. Batyrdyń shańy­ra­ǵynda túsirilgen osy fososýret – ol úshin asa qymbat hám qadirli buıym­dardyń biri. Boıtumardaı saqtap júrgen qasterli dúnıe. Úlkeıtilip, ádemi fotojıekke sa­lynǵan fotosýret qazir Tolqyn Zabırovanyń shańyraǵynyń tó­rinde ilýli tur. Tolqyn Zabırova: «Sol kezder esime tússe, kózime jas keledi. Ol kezdegi adamdardyń shyna­ıy kóńiline, bir-birine degen yqy­­las-peıiline tańǵalamyn. Ájem­niń Baýkeńe arnaǵan óleńin úıde umytyp ketkenin menen kó­rip, urysqan sátin saǵynamyn. Baýyrjan atamyzdyń qataldyǵy, susty adam ekendigi týraly kóp aıtylady. Biraq men úshin jumsaq minezdi, meıirimdi adam sııaqty. Bul fotosýret men úshin ǵana emes, búkil qazaq úshin de ystyq dep oılaımyn», dedi. Baýyrjan Momyshuly men kishkentaı baldyrǵannyń beınesi saqtalǵan fotosýrettiń tarıhy osyndaı. Arnur ASQAROV, «Egemen Qazaqstan»