Eski kartına. Ejelgi tarıh

Ulttyq mýzeı ujymynyń uıymdastyrýymen «Uly Dala eli álemdik ónerde» jobasy aıasynda avstrııalyq sýretshi Pıter Iohan Nepomýk Gaıgerdiń «Ǵundardyń alandarmen shaıqasy» atty kartınasynan salynǵan keskindemelik týyndynyń tanystyrylymy bolyp ótti. Sýretshi Pıter Iohan Nepomýk Gaıger (1805-1880) Vena kórkemóner akademııasyn bitirgen jáne kópshilikke Avstrııa tarıhyn beıneleýshi retinde tanymal. Kóptegen tarıhı shyǵarmalar men poezııalyq dúnıelerdi beıneleýmen qatar, sýretshi maıly boıaýmen sýretter salyp, Iohan Volfgang Gıote, Frıdrıh Shıller men Ýılıam Shekspır syndy klassıkterdiń týyndylaryna da ıllıýstrasııalar jasaǵan eken. Ol 1850 jyly óziniń Shyǵys elderin aralaǵan saparynan oralady. Sol elderdiń turmys-tirshiliginen, salt-dástúrinen alǵan áseri negizinde sýretshi eýropalyq kórermenderge beımálim Shyǵys álemin tanystyratyn shyǵarmalar toptamasyn dúnıege ákeldi. Osylaısha ol 1873 jyly «Ǵun­dardyń alandarmen shaıqasy» atty grafıkalyq kartınasyn daıyndaıdy. Atalmysh kartınanyń úlkeıtilgen kóshirmesi Ulttyq mýzeıge qoıylyp, kórermen nazaryna usynyldy. «Ǵundardyń alandarmen shaıqasy» atty kórkem týyndynyń sıýjeti ǵun­dar men alandardyń arasynda bolǵan tarıhı shaıqasqa negizdelgen. Sýrette eki jaýynger halyqtyń kes­kilesken soǵysy beınelengen. Avtor ekspressııa men dınamıkaǵa toly syzyqtar men syzyqshalar ar­qyly alapat urys jaǵdaıyn, rýhyn sýrettegen. «Bizdiń Ulttyq mýzeıdiń ujymy «Uly Dala eli álemdik ónerde» at­ty jobany bastap otyr. Onyń negizgi maqsaty baı tarıhymyzdy syrly sýretterimiz ben qundy kartınalary­myz arqyly da jas urpaqtyń sanasyna sińirý bolyp tabylady. Al búgingi kartınanyń qys­qasha tarıhyna toqtalsam, bul kartınany elimizge memleket jáne qoǵam qaıratkeri О́mirbek Baıgeldi aǵamyz Fransııadan alyp kelgen bolatyn. Jáne «Ulttyq mýzeıge syı tartý» aksııasynyń aıasynda ony bizge usyndy. Biz ony úlkeıtip, barlyq halyq kórsin dep kórmege shyǵaryp otyrmyz. Bul tek bir adamnyń eńbegi emes, bul bizdiń birneshe sýretshiler birigip jasaǵan toptyq týyndy», dedi Ulttyq mýzeı dırektory Darhan Myńbaı. О́mirbek Baıgeldi atalmysh kar­tınanyń artyqshylyqtary men kem­shin tustaryna toqtalyp ótti. – Qanshama zertteý jumystaryn júrgizdik. Belgili bolǵandaı, kar­tınanyń mazmuny óte tereńde jatyr. Alaıda, avtor keı jerlerde qa­telikke boı aldyrǵan. Olaı bolýy da zańdylyq. Sebebi, ózge eldiń tarıhyn tanyp-bilý, onyń ústine qazaq sekildi tekti halyqtyń ótkenin beıneleý ekiniń biriniń qolynan kele beretin dúnıe emes. Soǵan qaramastan, ózge el­diń sýretshisiniń týyndysy bolǵany sebepti bul óte qundy kartına bolyp tabylady, – dedi О́.Baıgeldi. Sondaı-aq, qazaq halqynyń joń­ǵarlarǵa qarsy azattyq kúresiniń aıtýly shaıqasyn beıneleıtin Aıdar Jamhannyń «Ańyraqaı shaıqasy» atty týyndysy da mýzeı ekspozısııasynan oryn alǵan. Raýan QAIDAR, «Egemen Qazaqstan» Sýretti túsirgen Erlan OMAROV