Arqaly Aqqyz

kúıshiniń 120 jyldyq mereıtoıy qarsańynda týǵan oı Qazaq halqynyń tabynatyn bir óneri – kúı, bas ıe­tin bir tulǵasy – kúıshi. Túriktiń qanynan jaratylǵan qazaq degen ulystyń tarıhyn kózben bir súzip ótken kisiniń esinde eli men jeri úshin janyn shúberekke túıgen batyrlar, qamshy ustaǵan bılerdiń esimderi qalatyny belgili, solardyń oń tizesin basqan, shejiresiniń shylaýy bolǵan kúıshilerdiń de attary qatar atalady, mysaly: «Saryózendi» joqtaǵan – Saımaq, ólimnen qashqan – Qorqyt, qobyzyn báıgege qosqan – Qoılybaı, Joshynyń ólimin estirtken – Ketbuǵa bı, Abylaıdyń jasaýyly – Baıjigit, jelmaıasymen jeruıyq izdegen – Asan abyz... bul tizimdi bizdiń zamanǵa deıin soza berýge bolady. Aıtpaǵymyz mynaý, kúı ulttyń basynan keshken aýyzsha shejiresi bolsa, kúıshi sony jetkizýshi rýhanı ýákil sekildi eken. Qazaqta eldi aýzyna qaratqan, dańqy kókke órlegen kúıshi kóp. Solardyń ishinde kúı tolǵaǵan qyzdardyń jóni bir basqa. Arqanyń baıtaq dalasynda Saqbıke, Malqara, Mahpýza sekildi dombyra ustaǵan qyzdar kóp bolǵan, solardyń ishinde Aqqyzdyń aty erekshe qurmetpen atalady. Aqqyzdyń ómiri men kúıshilik qarymy týraly az jazylǵan joq, kúıleri notaǵa túsirildi, jınaqtarǵa endi, týyndylary ansambl-orkestrlermen órnekteldi. Arqa eli Aqqyzdyń ár kúıin ańyzǵa aınaldy, onyń kúıin shertý dombyrashyǵa mártebe boldy. Jazýshylarymyz ben ónertanýshylarymyzdyń qalamyna aty erterekten ilige bastaǵan Arqanyń daryndy kompozıtory – Aqqyz Ahmet­qyzynyń murasy osy kezeńde de belgili bir deńgeıde ulyqtalyp júrgeni ras. «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasymen shyqqan «Máńgilik saryn», «Qa­zaqtyń 1000 kúıi», «Saryjaılaý» atty halyq mýzykasy antologııalaryna Aqqyz kúıleri jazyldy, Qazaq radıosynyń altyn qorynda Aqqyzdan qalǵan onnan astam kúıdiń nusqalary saqtalǵan. Aqqyz týraly jazylǵan ádebı-derekti hıkaıattar men mýzykalyq radıoáńgimeler de kóp... Alaıda, Aqqyz murasyn óz shyńynda baǵaladyq dep aıta almaspyz. Áli kúnge deıin uly kúıshiniń keıingige tas­tap ketken murasyna nemkettilikpen qaraıtynymyz bar. Osy kúnge deıin Aqqyzdyń tegi men tulǵasyna degen tyıylmaıtyn bir óshpendilik (keshegi keńes dáýirinen qalǵan) sanadan ketpeıdi, únemi sonyń yzǵary esedi de turady. Áli kúnge deıin bizdiń kózqarasymyzda kúıge degen azattyq sezim tolyq ornamaǵan sekildi kórinedi, Aqqyz kúıshiniń sanaly ǵumyry sosıalıstik dáýirde óte turyp kommýnızmdi kúıge qospaǵany úshin, partııa kósemderine madaq jyr aıtpaǵany úshin ishteı sógetindeımiz... Osy jaǵdaıdyń birneshe súıekti sebep­teri bar, solardy tarqata óteıikshi. Áýelgi aıtatyn sóz mynaý, Aqqyzdyń zamany dushpanyńa da tilemeıtindeı zulmatty boldy. Qazaq eline qazan tóńkerisiniń qyrǵyny keldi, Arqanyń ánin aıtýǵa, kúıin shertýge qatań tyıym salyndy, el ishindegi asyl óner­pazdardyń basyna bult úıirildi. Aqqyzdyń úlgi kórgen ustazdary – Ábdı, Sembek, Qyzdarbekter atyldy, olardyń izin qýǵan zamandastary – Hasenniń Ábikeni elden qýyldy, Orymbektiń Begimsaly dombyrasyn otqa jaqty... Qolyna dombyra alǵan kisi «Halyqqa qarsy element», «Alashshyl» atandy. Osy bir tar kezeńge tap bolǵan arý Aqqyzdyń óneri de tunshyqty, kúı qonǵan júregi jansebil zamandy qabyldamady, jatyrqady, sheshilip kete almady, kezinde Kúlásh, Manarbek, Shashýbaımen teń alashqa aty áıgili bolǵan kúıshiniń ónerin tek aýyldastary ǵana astyrtyn tyńdaýdy áýeze etti, solar ǵana baǵalady. Ekinshi sebebi, Aqqyzdyń shyqqan teginiń jańa zamanda «ústemshil tapqa» jatqyzylýy, qýdalanýy. Aqqyz jeti atasynan quty úzilmegen shonjardyń tuqymy edi, ákesi Ahmet baıǵa qısapsyz dáýlet bitken, dáýletpen birge bilim qosa daryǵan kózi ashyq, mańaıyna bedeldi, sózi muqym orta júzge júrgen qazaqtyń alǵashqy iskerleriniń biri bolatyn. Sonyń kesiri Aqqyzdyń jolyna kóldeneń turyp aldy, qaıda barsa da «taptyq kúrestiń» saıasaty kúıshiniń talantyna tusamys boldy. О́z zamandastary, keshegi birge júrgen ónerpaz baýyrlary jańa úkimetke qyzmet ete bastaǵan jylymyq kezeńderde de Aqqyzdyń jany jadyramady, onyń ústine moınyna túsken turmys taýqymetinen de shyǵa almady, Aqqyzdyń muńlyq ánin – Manarbek shyrqady, muńlyq kúıin shákirtteri – Maǵaýııa men Ápıke shertti. Úshinshi sebebi – Aqqyzdyń ónerdegi tazalyǵy, kúıdiń ejelgi sertine be­rik bolýy edi, atadan balaǵa mıras bolǵan qa­sıetti kúıdiń tilin ınternasıonal áýennen taza saqtaýy bolatyn. Qazaqstan Keńestik Sosıalıstik Respýblıkasynyń (QazSSR) buqaralyq kórkemóner saıa­satynyń Arqa jerindegi yqpaly alapat boldy. Birtutas odaqtyń «kópulttyq mýzykasyn» ýaǵyzdaý naýqany ásirese, Qaraǵandy ólkesinde aıryqsha yqpalmen júrdi. 1932 jylǵy asharshylyqtan jáne onyń aıaǵyn ala bergen 1937-1938 jyl­dardaǵy repressııadan qyrylǵan, halyqtyń sany kemigen, ıen dala bos qalyp eldiń seldir tartqan kezeńine saı Stalın saıasaty Arqa jerin basqa ult ókilderimen toltyrdy, sonyń aıaǵy ulan-asyr ındýstrııalyq órkendeýge ulasty. Osyndaı jaǵdaıda Qaraǵandydaǵy buqaralyq óner de basqasha baǵytpen damydy (qazaq mýzykasy kásibı emes, folklorlyq dástúr dep uıǵaryldy), burynǵy ata ónerdiń ókilderi osy naýqannan shettetildi. Sharasyzdyqtan boıdaǵy darynyn óltirip almaý úshin jańa zaman aýanyna beıimdelgender de bolǵany ras. Kezinde Qashaýbaıdyń Ámiresimen báıge bólisken daýylpaz ánshi Qalı Baıjanov oryssha horda án aıtty, Aqqyzdyń baýyry – Manarbek Erjanov opera solısi boldy, aýyldasy – Ábiken Hasenov drama akteri bolyp eńbek etýge májbúr boldy. Kúıshilik dástúrdiń salty joıyldy, onyń oqytatyn án-kúı mektepteri paıda boldy. Qasıetti dombyrany oqytý saıasaty da ózgerdi, orys balalaıkasy men domrasynyń júıesi negizinde oqytý metodıkasy paıda boldy, nota tanyǵan jańa kúıshiler býyny Batys Eýropa kompozıtorlary men orys halyq ánderin oryndaýdy áýeze etti. Osylaısha bir býyn aýysqan soń kúı tartý dástúri múlde basqa jat arnaǵa aýys­ty, dástúrli oryndaýshylyq salt adyra qaldy, el ishindegi kúı tarlandarynyń tartysyn jatyrqaıtyn tasbaýyr qaýym paıda boldy, sahnada «Svetıt mesıas» pen «Korobeınıkıdi» oryndaǵan dombyrashy ǵana kózi ashyq maman sanaldy (Táttimbet kúılerin emip ósken Aqqyzdyń tól shákirti – Maǵaýııa Hamzın de V.A.Mosarttyń «Túrik marshyn» tolǵaıtyn edi). Jańa bilim júıesi dombyradaǵy dástúrli termınologııany ózgertip jiberdi, burynǵy kúıdi «shertý», «tartý», «tolǵaý», «sóıletý» sııaqty qazaqtyń tól sózderi joıylyp onyń ornyna «oınaý» degen slavııantúbirli sózdiń tótenshe aýdarmasy zorlyqpen kiriktirildi, (Bul sóz dombyradan dáris berip júrgen muǵalimderimizdiń leksıkonynda áli kúnge deıin «ómir súrip» kele jatyr). Tórtinshi sebebi – shertpe kúıdiń óz topyraǵynda qasaqana shektelýi. Qazaqtyń ult ónerin oqytatyn bilim oshaqtarynda shertpe kúı mýzykalyq jetilgen shyǵarma retinde moıyndalmady, sonyń sebebinen kásibı túrde oqytylýy qarastyrylmaǵan edi. Baıjigit, Táttimbet, Toqa, Aqqyz muralary elenbedi, áýesqoılyq óner deńgeıinde baǵalandy. Keıinnen jylymyq kelgen soń ǵana eldiń zııaly jaqsylary esterin jıǵandaı boldy, endigi jerde shertpe kúıdi ańsaý, qaıta jańǵyrtý kezeńi keldi. Biraq bul kesh edi, Arqadaǵy ataqty kúıshilerdiń bir býyny tutas qyrylyp ketken tus edi. Arqa jurtynda mádenı tóńkeristiń zalalynan áldeqalaı aman qalǵan kúıshiler boldy, biraq amal neshik, olardyń kóbi babynan aırylǵan, shaý tartqandar edi. Sonda da aty alysqa jaıylǵan keshegi alyptardyń saýsaǵynan tógilgen kúıdiń sarqytyn alyp qalýǵa degen ynta men jantalas tolastamady. Arqa kúıshileriniń ishindegi shoq juldyzy – Aqqyz Ahmetqyzy zııaly qaýymnyń qalamyna birden ilige jóneldi, sebebi, onyń abyroı-ata­ǵyn ýaqyt ta, keńestik júıe de kómeskilendire almap edi... Táttimbettiń ózi bolmasa da kózindeı bolǵan Aqqyz kúıleri Qazaq radıosynan berile bastady. Aqqyzdyń kózin kórip, ol týraly alǵash maqala jazǵan, bul kúnde belgili ónertanýshy, sol kezdegi Qaraǵandy mýzyka ýchılıshesiniń stýdenti – Jarqyn Shákárimov edi. Jarqyn Aqqyzdyń qolynan kúı alǵan shákirti boldy, kezinde «Zvýchat starınnye ınstrýmenty» atty gramplastınkadaǵy Jarqyn oryndaǵan Táttimbettiń «Kókeıkestisi» Aqqyzdyń shertken nusqasy edi. Keıin­nen ol halyq aspaptar orkestrine de sol qalyppen túsken bolatyn. Sodan soń ile-shala Ýálı Bekenovtiń «Kúı tabıǵaty», «Shertpe kúı sheberleri» atty kitaptaryna Aqqyzdyń ómiri men shyǵarmashylyǵy týraly zertteýler men kúıleriniń notalary endi. Qaraǵandy oblystyq gazetiniń sol kezdegi jas til­shisi Aqseleý Seıdimbek ıdeologııalyq qaıshylyqtaryna qaramastan Arqanyń Aqqyzy týraly birneshe ǵylymı-zert­teý maqalalaryn jazdy. 1977 jyly A.Seıdimbektiń muryndyq bolýymen Aqqyz Almatyǵa arnaıy shaqyrtyldy. «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń uıymdastyrýymen, óner adamdarynyń qatysýymen Aqqyzben kezdesý ótkizildi. Shákirti – Maǵaýııa Hamzın sol joly Aqqyzdyń kúılerin ustazymen qatar oryndap eldiń yqylasyna bólengen eken. Osy oqıǵadan keıin Aqqyzdyń ózi de jergilikti mádenı-aǵartý orta­lyq­tarynyń nazaryna ilige bastady, shyǵarmashylyq kezdesýleri men shaǵyn konsertteri uıymdastyryldy. Qaraǵandy, Jezqazǵan qalalaryna arnaıy konsertpen birneshe ret shaqyrylǵan kezderi bolǵan. Sonyń ózinde Aqqyzdyń kúıtabaǵyn jazý eshkimniń oıyna kelmegeni ókindiredi. Almaty zııalylarynyń kózine ilikken osynaý jaıma-shýaq kezeńdermen qa­tar Aqqyzdyń murasyn árkimge bir telý sııaqty jaǵymsyz ister de bol­ǵanyn jasyra almaımyz, Aqqyzdyń «Qosbasary» birde halyq kúıi, birde Táttimbettiń kúıi dep atalyp júrdi, «Qasabaıdyń qosbasary» dep radıodan da berilgen kezderi boldy. Aqqyz kúılerin nasıhattaýshylardyń dál bergen derekterin belden basyp kúılerin halyq kúıi etip jibergen de kezder boldy. Qazirdiń ózinde Aqqyzdyń birsypyra shertpelerin Ápıkeniń kúıi dep ataý kezdesip qalady. Aqıqatynda altynmen altyndy salystyrmas bolar, sonda da bir topyraqta ósip-óngen Kúlásh Baıseıitova men Múgúlsim Ahmetqyzy biri ánnen, biri kúıden olja salǵan Arqanyń asyl týǵan, qatarynan oza týǵan ónerli qyzdary edi. Ekeýiniń taǵdyry uqsas, Kúláshqa ataq pen dańq buıyrǵanmen qyzǵanyshtyń qurbany boldy, Aqqyzǵa sahna baqyty da, úkimet marapaty da buıyrmaǵanmen óz bıiginen túsken joq, eldiń ardaqtysy bolyp qala berdi. Túptiń túbinde Arqa­nyń eki shoqjuldyzyn halqy báribir ardaq tutty, ekeýine de teń qurmet jasady, sebebi, bular ǵasyrda bir týatyn qaıtalanbas óner tarlandary edi. Aqqyz qazaqtyń kúı óneriniń shoq juldyzy, onyń dárgeıi, kúı anasy  Dına Núrpeıisovamen barabar, qazaq qyzynyń basyndaǵy tragızm eki kúıshige de ortaq. Dına kúıleriniń qońyr úni qamkóńil qazaqtyń namysyn janydy, jigerine jiger qosty, zamananyń tas emshegin jibitti. Aqqyz bolsa qazaq dalasynyń máńgilik erkindigin jyrlady, onyń júrektiń qylyn shertetin syrly shertpeleri saharany azat sazben terbedi, ánderi eldiń muńyn qozǵady. Aqqyz qolynan qýat ketkenshe dombyrasyn tastamady, bekzat minezimen halqynyń sheksiz mahabbatyna bólendi. Búgingi urpaqtyń paryzy ultymyzdyń osy kıe daryǵan eki kúıshisin ulyqtaý, muralaryn saqtaý, kúılerin nasıhattaý. Qazirgi kezeńde Qaraǵandy jeri Aqqyz murasyn qaıta jańǵyrtý jumysyn jandandyra qolǵa alǵany qýantady. Jaqynda oblys ortalyǵynda Aqqyz atyndaǵy konkýrs ótti, «Qazaqstan» ulttyq arnasynan Aqqyz týraly derekti fılm túsirildi. Aqqyzdyń kúıshilik mektebiniń saltanatty konserti ótti, kúıleri men ánderi jınaqtalyp jeke kúıtabaǵy da shyqty. Osy úrdisti saqtaý jáne Aqqyzdyń dástúrin jalǵastyrý jóninde el jaqsylary ýaǵdalasqandaı boldy. Aqqyz tulǵasyn ulyqtaý úshin bul sharalardyń az ekenin qazaqtyń belgili azamattary sol saltanatty konsert ústinde aıtyp qaldy. Qoǵamdyq ǵylymdar akademııasynyń akademıgi, kúıshi-kompozıtor Seken Turysbek shertpe kúıdiń anasy – Aqqyzdyń atymen bir mektep, bir kósheni ataý kerek degen usynysyn aıtty. Parlament Májilisiniń depýtaty, zańger Nurlan Dýlatbekov Aqqyzǵa arnalǵan konkýrstyq, mádenı sharalardyń aıasy tar bolmaýy tıis, respýblıkalyq deńgeıge kóterilýi kerek degen oıyn aıtty. Belgili qoǵam qaıratkeri Aıgúl Saǵadıbekqyzy Aq­qyz kúıleriniń áýezi eldiń júreginde, tyńdarmannyń qulaǵynda bolsa da oǵan degen qurmet-qoshemetimizdiń kemshin ekendigin ashyq aıtty. Belgili jazýshy Kámel Júnistegi bolsa, Itaıaq, Qyzdarbek, Sembek, Ábdılerdiń dańqty murageri bolǵan Aqqyz týraly áli jazylmaǵan derekterdiń mol ekenin, bolashaqta solardy saraptaý qajettigin jáne jastardy shertpe kúıge shuǵyl túrde baýlý kerektigin, áıtpese orny tolmaıtyn ókinishke qalatynymyzdy basyńqyrap, qatańdaý aıtty. Aqqyzdyń murasyn kókirekterinde saqtap qalǵan Arqanyń balbarmaqtary – Dánelııa Hamzın, Qalken Qasymov, Qaırolla Sádýaqasov Aqqyz kúıleriniń keıingi urpaqqa jetýi úshin mýzyka kolledjderi men mektepterinde jeke mektebin ashý kerek degen ózekti oılarymen bólisti. Árıne, Aqqyz sııaqty qazaq halqynyń mańdaıyna jarqyraı bitken klassık kúıshisine barlyq qurmet laıyq, se­bebi, ol Táttimbettiń jalǵasy, ustazy Áshimtaı bolsa, batany Qyzdarbek kúıshiden alǵan. Toqyraýyn kúıshilik mektebiniń negizin qalaǵan sańlaq dombyrashy, shertpe kúıdiń teńdesi joq sheberi. Shákirtteri – Maǵaýııa Hamzın, Ápıke Ábenova, Jaqsylyq Omashev sııaqty kúı jampozdaryna ónerin egip ketken Aqqyz ulttyq mýzyka máde­nıe­tiniń alyby bolyp qazaqtyń ulttyq mýzyka mádenıetinde máńgige qala bermek. Bul kúnde Aqqyzdyń kúıin onyń týǵan nemeresi – Bolat Tákishev tolǵap júrgenine, asyl ájesiniń kúıi urpaǵyna qona daryǵanyna táýbe deımiz. Qazaq radıosynyń «Shalqar» baǵdarlamasynan birneshe habarlar jazyldy, Bolattyń oryndaýynda Aqqyz murasy elmen qaıta qaýyshqandaı boldy. P.S.  Osy maqalany Aqqyz atyndaǵy konkýrs­tan keıin izin sýytpaı jazǵym kelgen edi, kesheýildetken de sebepter bolǵanyn aıta keteıin. Araǵa jarty ǵasyr salyp Aqqyz kúıshiniń árýaǵyna taǵzym etken tamasha is-sharalardyń sońynda Qaraǵandynyń mádenı ortasy ekige jarylypty. Aqqyz kúıshiniń atyna mektep, ıakı kóshe berýdi qoldaıtyndar men qoldamaıtyndar arasyndaǵy pendeshil tartys bastalyp ketken kórinedi. Qoldamaıtyndardyń ýáji «Aqqyz nota saýaty joq kisi, kásibı bilim almaǵan, arnaıy konserttik ujymda qyzmet atqarmaǵan, otbasy, oshaq qasynan shyqpaǵan áýesqoı dombyrashy, t.b..», degenge saıady eken. Bul árıne, joǵaryda aıtqanymyzdaı, Aqqyzǵa keńestik kózqaraspen qaraýdyń áli de bar ekeniniń bir kórinisi, sol salqyndyq osy kúngi ultsyzdyqpen aralasa kele til, mádenıet, ónerdi eleń qylmaıtyn kádimgideı kúshke aınala bastaǵan. Degenmen, qoldamaýshylardyń da janyn túsinýge bolady, renjýdiń jóni joq, óıtkeni olar sebeptiń emes, jetpis jyl boıy júrgizilgen jáne egemen kúnge deıin ulasqan saldardyń jigersiz qurbandary ǵana. Áıtpese Qaraǵandydaǵy Babýshkıno, Asfaltnaıa, Baıkalskaıa, Belorýsskaıa, Poltavskaıa, Vysokovoltnaıa, Vagonnaıa, Volgadonskaıa, Gvardeıskaıa, Oktıabrskaıa, Plehanova, Pıchýgına, Mıasnıkova, Mojaıskıı, Moskvına sııaqty aty da, zaty da beımálim jatjurttyqtardyń atyna berilgen qısapsyz kósheniń bireýin Aqqyzǵa qımaýdy qalaı jorı alamyz? Qazir egemen el bolǵan qazaqtyń ulttyq ıdeologııa­synyń bir ushy kıeli kúı ónerinde jatqany ras bolsa, sol ónerdiń bir báıteregi Aqqyz Ahmetqyzy bolsa, onyń atyna áldeneni qımaıtyn jónimiz joq-aý. Aqqyz árýaǵy osynaý dúmbilez qylyǵymyzdy kesher, biraq erteńgi urpaq keshe me? Ári-beriden soń Aqqyz dańqy eshqandaı madaq pen maqtanǵa muqtaj da emes, onyń atynyń ózi bizge rýhanı mártebe bolmaı ma eken? Árıne, Aqqyz kúıshige Astanadaǵy «Yqylas Dúkenuly», «Kúıshi Dına», «Nurǵısa Tilendıev», «Kenjebek Kúmisbekov» kósheleri sııaqty bir dańǵyldy Qaraǵandy túgili elordadan berý máselesin de qozǵasaq artyq bolmas edi. Sebebi, ejelgi Atbasar, Aqmola shahary Aqqyzdyń kúı tartyp topqa túsken jeri ekeni tarıhtan belgili. EKSPO aıasynda jańadan ashylatyn mádenı oshaqtardyń birine Aqqyz atyn berýdi el bolyp usynys jasasaq jarasar. Qaraǵandy sııaqty shertpe kúıdiń rýhanı ordasy atanǵan shaharda bir óner uıasynyń aty Aqqyz atynda bolsa qandaı ǵanıbetti is bolar edi! Aqqyzdy ulyqtaý – anamyzdy ulyqtaý, Aqqyzdy ardaqtaý – Táttimbet, Itaıaq, Totań, Qyzdarbek, Ábdı, Sembek, Maqash, Áshimtaılardy ardaqtaý! Al endi osynyń bárin dálel izdep, tilimizdi bezep, aq ter-kók ter bolýymyz dástúrli ónerdiń keshegi tragedııasynan áli aıyqpaǵanymyzdy, rýhymyzdyń kápirlengenin, mádenıetimizdiń jan jarasynyń áli jazylmaǵanyn kórsetedi. Osy biz jańashyl bolamyz dep tóltýma muramyzdy taptaýǵa bara alatyn, kerek bolsa ony joıýdan taıynbaıtyn tasbaýyr qaýymǵa aınalyp bara jatqandaımyz, artynyń qaıyryn bersin. Etnograf ǵalym, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Aqseleý Seıdimbek aǵamyz Aqqyz kúıshi týraly mynadaı sóz qaldyrypty: «Rýhanı dástúr degenińiz máýeli daraq sııaqty, tamyryn tereńnen tartyp, butaǵyn keńge jaıady. Osynaý basy ashyq aqıqatqa kúıshi Aqqyzdyń ómiri men óneri aıǵaq bola alady. ...Kúıshi ájeniń sezimtaldyǵyna qaıran qalǵanbyz. Qaıran qala otyryp, búgingi, bolashaq urpaqtyń da dál osyndaı mán-maǵyna taba bilýin armandap edik». Sózimizdiń sońyn «Aqqyzdy baǵalaıyq aǵaıyn, qazaqta basqa Aqqyz joq» dep túıindedim. Janǵalı JÚZBAI, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń professory