Qaraǵandyda balyqtyń osy túri ósirile bastady
Arqada mynadaı áńgime bar. Baıaǵyda bizdiń jaqtyń jigitine tıgen batys óńirdiń bir qyzy: «Bekireniń basyn jegen qaıran basym, sasyq qoıdyń basyn jep qor boldym-aý», depti-mys. Osy sózdiń beker emestigin biz qazir bilip júrmiz. Parqyna kóz jetkizgińiz kelse, bekire men qoı etiniń baǵasyn salystyryp kórińiz. Qoı etiniń qazirgi baǵasy myń teńgeniń muǵdarynda. Al bekire balyqtyń bir kılosy naryqta 4-5 myń teńgege baryp tumsyq tireıdi-aý...
Endi bir az ǵana ýaqyttan keıin bekire balyqtyń Arqa jurtyna tańsyq bolýdan qalatyn túri bar. Olaı deýge negiz de joq emes. Dmıtrıı Ábildın degen kásipker Qaraǵandynyń irgesindegi Úshtóbe aýylynyń mańynan balyq ósiretin sharýashylyq ashty. Eki jylǵa ulasqan eńbek dalaǵa ketpepti.
Taıaýda osy biregeı kásiporyn kópten kútken sharýany iske asyrdy: arnaıy haýyzdarǵa balyq shabaqtary jiberildi. Bular kásiporynnyń tapsyrysy boıynsha Shymkenttegi tálimbaqta ósirilgen 15 myń sibir bekiresi bolatyn. «Kásiporyn óziniń tolyq qýatyna shyqqanda, – deıdi kásipker senimdi túrde, – jylyna 45-50 tonna baǵaly balyq etin óndiretin bolady. Basseınder sanyn 13-ke jetkizý de oıda bar».
«QazAgroQarjy» lızıngtik kompanııasy kórsetken qoldaýdyń arqasynda balyq fermasy Latvııada ázirlengen jobaǵa sáıkes eýropalyq zamanaýı qural-saımandarmen jabdyqtalǵan. «Súrinbeıtin tuıaq joq» demekshi, adam balasy keıde meılinshe yjdaǵattylyqty qajet etetin jumys barysynda qatelesýi múmkin. Osynyń aldyn alý maqsatynda kásiporyndaǵy basqarý júıesi barynsha avtomattandyrylǵan. Arnaıy kompıýterler sýdyń kólemi men ǵımarattaǵy aýany rettep turady. Buǵan usaq shabaqtardy belgili ýaqytynda qorektendirip otyrýdy qosyńyz. Al osyndaı asa jaýapty mindettiń bárin Reseıdiń Astrahanynan arnaıy shaqyrylǵan maman atqarady eken.
«О́zimniń tájirıbemnen uqqanym, bıznestiń eki túri bar, – dep syr bólisedi kásipker Dmıtrıı Ábildın. – Birinshisi – taptaýryn bolǵan jol. Buǵan tógip aqsha da salmaısyń, táýekeli de az. Alaıda, onyń ákeler paıdasy da shekteýli. Ekinshisi – tyńnan jol salý. Munyń táýekeli de joǵary, qarjyny da molynan salý kerek. Biraq, túbi tabysqa kenelerińiz anyq».
Kásipker bul sharýany bastamas buryn kóp izdenipti. Eýropa men Reseıdi sharlap, ondaǵy balyq sharýashylyǵymen aınalysatyn fermalardyń jumysyn jalyqpaı júrip zerttegen. Sóıtip júrip, ishindegi bizdiń qysy qytymyr ólkege shydas beretin tehnologııany tańdap alypty. Onysy sýmen jabdyqtaýdy tuıyqtaý qondyrǵysy dep atalady eken. Munyń jumys isteý mánisi mynadaı: sýdy jylytýǵa ketetin shyǵyndy barynsha azaıtý. Basseınderdegi sýdy aýystyryp, ony qaıta jylytyp otyrý degenińiz qyp-qyzyl shyǵyn eken. Al arnaıy qondyrǵynyń kómegimen sýdy tazartyp otyrsa, «qoı da aman, qasqyr da toq» degendeıin, upaı túgel bolatyn kórinedi. Jalpy, mundaı júıeniń kómegimen kez kelgen baǵaly balyqty ósirýge bolady eken. Al Dmıtrıı bolsa, sibir bekiresin tańdaǵan.
Bekire balyqtyń eti de arzan emes. Jobamen bir kılosy 5 myń teńge bolmaqshy. Mundaı baǵaǵa balyq jeminiń de áseri az tımeıdi. Máselen, kásipker qazirgi tańda jemdi Polshadan tasyp júr. Qazaqstanda sapalysy tabylmaǵan soń osylaısha alystan arbalaýǵa týra keledi. Bolashaqta balyq qoregin Danııa men Gollandııadan da jetkizý josparda bar.
Sharýasyn dóńgeletip alǵan soń Dmıtrıı qara ýyldyryq alýǵa mamandandyrylǵan keshen salsam deıdi. Bul, árıne shyǵyny mol sharýa. Biraq túptiń-túbinde eńbekti aqtaıtyny anyq. Mysaly, bekire balyq uryq shashý mezgiline 17-18 jasta jetedi eken. Erkegi bul «pisken shaqty» 20-22 jasta bastan keshetin kórinedi. Bul kezde balyqtyń salmaǵy 8 kıloǵa deıin tartady deıdi. Iаǵnı, ýyldyryq alam degen betinen qaıtpasa, Dmıtrıı sabazǵa birneshe jyldyń sońyn sabyrmen kútýge týra keledi.
«Bázbireýler pıtomnıkte ósirilgen balyqty «jasandy» dep kemsitip jatady. Men munymen kelispeımin. Bul degenińiz – naǵyz tabıǵı balyq. Bir aıyrmashylyǵy, tabıǵatta balyq jyldyń sanaýly aılarynda ǵana ósedi. Al qoldaǵy balyq jan-jaqty jasalǵan jaqsy jaǵdaıda jyl on eki aı óse beredi. О́zińiz qarańyz, temperatýra 20-22 gradýs, jaryq belgili tártippen beriledi, tamaǵy toq», – deıdi óz isine shyn berilgen kásipker.
Al bolashaqta tuqym shashý jylyna eki ret – kóktem jáne kúz mezgilderinde iske asyrylmaqshy. Ol kezde kásipker óziniń ınkýbatorynda ósirilgen shabaqtardy basseınge jiberedi. Qazirdiń ózinde bıylǵy maýsym aıynda Ýkraınadan ákelingen uryqtandyrylǵan ýyldyryqtardan shabaq órbip, olar táp-táýir ósip keledi eken.
«Qudaı qalasa, aldymyzdaǵy qazan aıynda salmaǵy ortasha alǵanda 2 kılo bolatyn bekire balyq kenshiler astanasyndaǵy saýda núktelerine túse bastaıdy», – dep eki alaqanyn ysqylap otyr «Karaganda-Osetr» JShS-niń dırektory Dmıtrıı Ábildın. О́zi Qazaqstannyń batysyna barǵanynda Atyraý qazaqtarynyń bekire balyqtan et jeıtinin kóripti. «Týra bizdegideı qamyr salyp, «besbarmaq» qylyp jeıdi eken. Sátin salsa, biz de bekireden et jep, sorpa ishetin bolamyz», – dep kúledi úlken úmit júregine uıa salǵan kásipker.
Qaırat ÁBILDINOV,
«Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy oblysy
