О́nerdiń qýaty

onkologııalyq aýrýǵa ushyraǵan balalarǵa járdem beredi Almatyda Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynda (PjBHǴO) onkologııalyq aýrýǵa ushyraǵan balalarǵa arnalǵan qaıyrymdylyq sharany qoldaýǵa óz nıetin bildirgen ataqty fransýz fotografy Stefan Erber tuńǵysh ret Qazaqstanǵa arnaıy ushyp kelip, otandyq sýretshilermen birge beıneleý óneri boıynsha sheberlik sabaǵyn ótkizgen bolatyn. Úıretýshiler qatarynda óz sezimderin qaǵaz betine túsirip, oqıǵalaryn boıaýlar arqyly jetkizýde qazaqstandyq tanymal sýretshiler men músinshiler Edýard Kazarıan, Marat Bekeev jáne Andreı Noda da qatysyp, úıretýge tyrysqan edi. О́zge aýrýlarmen salys­tyr­ǵanda, qaterli isikter balalar ara­synda sırek ushyrasady desek te, kishkene balaqaılardyń múge­dektigi men ólimi boıynsha elimizdiń jaǵdaıy máz emes. Jyl saıyn Qazaqstanda shamamen 600 balada qaterli óskinder (QО́) anyqtalady, sonyń ishinde 200-inde aqqan naýqasy kezdesedi. 2015 jyly alǵash QО́ anyqtalǵan balalar sany 507-ni qurady, olardyń ishinde 171 balada – asqynǵan aqqandylyq, 336 balada – qomaqty isik boldy. – Qazirgi tańda onkologııalyq aýrýǵa shaldyqqan balalardy emdeýdiń tıimdiligi kóp jaǵdaıda psıhologııalyq qoldaýǵa baılanysty ekeni dáleldenip otyr. Kez kelgen jastaǵy bala úshin stasıonarda jatqan ýaqyt óte aýyr tıedi. О́ziniń qandaı da bir qaýipti aýrýǵa shaldyqqanyn túsiný, tekseristen óter aldyn­daǵy úreı, úırenshikti ortany ózgertý, ata-anasynan jáne týysqandarynan alshaqtaý, osy­nyń barlyǵy balanyń psıho­logııalyq jaǵdaıyna yqpal etetin faktor bolyp tabylady. Al ataqty sýretshiler júrgizetin sheberlik sabaqtary tek naýqas balalarǵa ǵana emes, sonymen qatar, olardyń ata-analaryna jaǵymdy qýat beretin, balalar úshin kórnekti, kóńildi, qyzyqty ári tanymdyq shara bolyp sanalady. Bul tek balalardyń ishki tolǵanystaryn emdeý emes, sondaı-aq, dári-dármekpen em­deýdi jetildire túsetin jol, – deıdi Pedıatrııa jáne balalar hı­rýrgııa­sy ǵylymı ortalyǵy dı­rek­tory­nyń orynbasary Maı­ra Sháripova. Sonymen qatar, otandyq medısınanyń jetistikteri arqa­synda sońǵy on jyl ishinde onkologııalyq aýrýǵa shaldyqqan balalardyń ómiri uzara tústi, al kóptegen kishkentaı naýqastardyń tolyqtaı jazylyp ketýine de qol jetip otyr. Balalarda kezdesetin onkologııalyq aýrýlardy sátti emdeýdiń úlgisi retinde asqynǵan lımfoblasty aqqandylyqqa shaldyqqan balalardyń aman qalýyn aıtýǵa bolady, búginde ol 70 paıyzdy qurap otyr. Al buǵan deıin mundaı dıagnoz qoıylǵan balalar 100 paıyz jaǵdaıda aýrýdan kóz jumatyn edi. Asqynǵan aqqandylyqty emdeýdiń tıimdiligin arttyrý remıssııaly naýqastar sany­nyń jınaqtalýyna yqpal etedi. Osylaısha, PjBHUO-nyń kórsetkishi boıynsha, respýb­lıkada búgingi tańda 1115 bala asqynǵan aqqandylyq remıs­sııasynyń esebinde tur, al 2003 jyly olardyń sany 88 bolatyn. E.Kazarıan, M.Bekeev, A.No­dalardyń art-terapııa sabaq­tary onkologııalyq aýrýlarǵa shaldyqqan balalarǵa psıho­logııalyq qoldaý bildirý ar­qy­ly saýyqtyrýǵa baǵyt­talǵan. Beıneleý óneri jáne shyǵar­mashylyqpen aınalysý kishkentaı naýqastarǵa ózderine degen senimderin oıatyp, boılaryndaǵy qýatyn jaǵymdy salaǵa jum­saýǵa, qııaldaryn shyńdap, shyǵar­mashylyq qabiletterin arttyra túsýge kómektesedi. – Biz jubaıymyz ekeýmiz árdaıym qaıyrymdylyq sharalardy qoldap otyramyz, sondyqtan da qazaqstandyq sýretshiler ótkizetin art-terapııa týraly estigen kezde, men de óz úlesimdi qosý­dy qaladym. Men fotograf retinde shyǵarmashylyqtyń kú­shine senemin, – dep óz oıymen bólisti fransııalyq qonaǵymyz Stefan Erber. Sheberlik sabaǵy elimizdiń birneshe qalalarynda ótkizgen «Shyǵys pen Batystyń arasyna kópir ornatý» baǵdarlamasy aıasynda uıymdastyrylyp otyr. Bastapqyda sheberlik sabaqtary kórkemdik mektebiniń balalary úshin júrgizilse, alaıda, ýaqyt óte kele oǵan birtindep Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǴZI men Ana men bala ulttyq ǵylymı ortalyǵynda em qabyldap jatqan balalar qatysa bastady. – Art-terapııa – balalarǵa kúrdeli em qabyldaý kezeńinde jınaqtalatyn kóńil kúıindegi aýyr júk pen negatıvten ary­lýǵa kómektesedi. Bıylǵy jyly sheberlik sabaǵy men kórme «Qýat» («Energııa») degen sımvo­lıkalyq atqa ıe. Balalarǵa tabı­ǵattyń bar qýaty qajet – sý, jel, kún – jáne syrqatty jeńip, bolashaqqa sený úshin jan qýaty kerek, – deıdi Qazaqstanda dúnıege kelgen, «Shyǵys pen Batys arasyna kópirler ornatý» baǵdarlamasynyń bastamashysy, fransýz áıeli Larısa Indjýdjıan. Gúlzeınep SÁDIRQYZY, «Egemen Qazaqstan» ALMATY