Muhtar atyn nege mansuqtaıdy?

«Adam taǵdyry – nyspysyna baılanysty» deıdi biletinder. Esim-oıǵa ejelden erek qaraıtyn osy bir qazaqy túsiniktiń ómirsheń ekeni de ótirik emes. Shyr etip dúnıe esigin ashqanda aýzy dýaly, sózi ýáli adamǵa balanyń atyn qoıýdy amanattaıtynymyz da sondyqtan shyǵar. Elge belgili esimderdi balaǵa berip, solardaı bolsyn, máýeli báıterekteı óssin deıtinimizdiń syry da osy tusta ashyla túspek. Áıteýir, qazaq at qoıýǵa kelgende asa úlken yjda­ǵattylyq tanytady. Iýrıı Nıkýlın oınaıtyn «Ko mne Mýhtar» degen fılm esińizde bolar. Orystyń osy fıl­min kórgen saıyn júıkemiz juqarady. Qazaqtyń qasterli esimin ıtke berip, maqulyqqa Muh­tar atyn mansuqtaǵanyna qany­myz qaınaıdy. Áýezovten bastalatyn osy bir aıaýly at talaı qazaqtyń baǵyn ashty. Maǵaýın, Shahanov bolyp jalǵasady, osy esim. Qul-Muhammedti biz aıtpaı-aq bilip otyrsyz. Búgingi urpaq biz aıtqan fılm­di bilmeýi de múmkin. «En­deshe, este joq eski zamandaǵy týyndyny nege qozǵap otyr?» deıtin shyǵarsyz. Másele bylaı: reseılik NTV telearnasynan qazir «Vozvrashenıe Mýhtara» degen serıal kórsetilip jatyr. Bul jańaǵy biz aıtqan fılmniń «nemeresi» ispettes týyndy. Iаkı, sonyń jalǵasy tárizdi. Iisshil ıt birtalaı qylmysty ashady. Adamnan da aqyldy. Talaı taǵ­dyr­dy aman alyp qalady. Qaǵy­lez. Qamqor. Qylmysqa jany qas. Qaskóıdi sonadaıdan tanıdy. Qysqasy, myqty ıt. Biraq, soǵan qazaqtyń qasterli atyn qoıý qan­shalyqty qısyndy? Olar biz­diń Muhtarlardyń bárin biledi emes pe?! Bilmese, bir sári. Ál­de, osyndaı qadamǵa sanaly túrde baryp, tutas bir ulttyń maq­tany­shy sanalatyn Muhtar esimin qasaqana mansuqtap otyr ma? Ilgeride Baǵdat Jandosaı degen shal ótken. Kózin ashqannan qıynshylyqpen ómir súripti. Goloshekınniń qyrǵynyn kózben kórgen. Sol týraly «Shoshqanyń qumy» degen de kitaby bar. Kezin­degi «Lenınshil jasta» qyzmet istepti. Sol kisi ıt asyrapty birde. Almatydaǵy saıabaqqa kún saıyn kúshigin qydyrtyp, se­rýendeıdi eken. Qazaqtyń saıa­baqqa baratyny sırek qoı. Meı­ram kúnderi bolmasa. О́zimen birge orystyń shal-kempirleri júredi eken. Solardy kórgende ıtin «Ivan, Ivan» dep shaqyratyn kóri­nedi. Itti «Ivan» dep jatqan soń orystar qarap tursyn ba? «Qanyna tartpaǵannyń qary synsyn» degen qazaqy qaǵıdatqa salyp orys aǵaıyn namystan shart býlyǵady. Shalǵa kelip soq­tyǵysady. «Orys­tyń eń ataq­ty atyn nege ıtke qoıǵansyń?» dep salǵylasady. Keńestiń qyly­shynan qan tamyp turǵan kezi ǵoı. О́z úıiń bolsa da, qojaıynnyń kim ekeni belgili. Ittiń atyn ózgertýdi talap etedi. Sonda bizdiń qıqar shal qısaıyp alyp sóz bastaıdy eken. «Sender qazaqtyń qasterli esimi, búkil ulttyń mańdaıyna bitken juldyzy Muhtardyń atyn ıtke qoıyp, sol týraly kıno túsiresińder. Al orysta ekiniń biri Ivan. Kóp Ivannyń atyn men nege ıtime qoımaımyn?». Baǵdat aqsaqaldyń dáleldi sózi men ýájine dym deı almaǵandar eki ıyǵy salbyrap, dińkesi qu­ryp kete barady deıdi kóz kór­gender. Ultty úndemeı súıý degen osyndaı-aq bolar. Qosh, sonymen «Vozvrashenıe Mýhtara» degen kıno kórsetilip jatyr. Biraq, Baǵdat Jandosaı sııaqty, buǵan qarsylyq bildirip jatqan eshkim joq. Úıiniń tó­besine tabaqsha qoıǵan árbir qazaq «Mýhtardyń» tirligine qol soǵady. Máz bolyp kóredi. Biraq, Alashtyń aıaýly esiminiń aıaqasty bolyp jatqany týraly oılanbaıdy. Nege? Ágárákı, ózge ulttyń ataq­ty esimin ıtke berip jatsa, olar qarsylyq bildiretindeı bo­lyp kórinedi. Qam-qaraketsiz jatpaıtyndaı bolyp elesteıdi. Aryǵa barmaı-aq, Alataýdyń arǵy betinde jatqan qyrǵyz aǵaıynnyń ózi namysyn taptattyrmas edi. Reseılik kınokompanııa ıtterine ne «Manas», ne «Shyńǵys» dep at bersinshi, namystan jary­lar­daı bolsyn. Bylaıǵy kez­de bárimizdiń ultshyl, elshil, memleketshil bolyp kóringimiz keledi. Qabyrǵamyz qaıysyp qazaqtyń muńyn aıtqan bo­lyp, qabaǵymyzdy túıip ústel toqpaqtap ulttyń sózin sóı­legen keıip tanytamyz. Biraq, tutas ulttyń maqtanyshy men abyroıyna aınalǵan azamattardyń aty aıaqqa taptalǵanda lám-mım demeımiz. Bul qaıdan shyqqan dármensizdik?.. Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan» Qyzylorda oblysy