Moratorıı merzimin bes jylǵa uzartýdy usyndy

О́tken senbide Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asqar Myrzahmetovtiń tóraǵalyǵymen Jer reformasy boıynsha komıssııanyń kezekti otyrysy ótti. Bul Komıssııanyń sońǵy jıyny bolýy da múmkin. Ázirge ózderi osyndaı tujyrymmen tarqasty. Alaıda, sońǵy sheshim Prezıdenttiń quzyretinde. Komıssııa músheleri qolda­nystaǵy moratorııdiń merzimin taǵy da 5 jylǵa uzartýdy usynyp otyr. Sheshim qabyldanǵan jaǵ­daıda komıssııa jumysyn toq­tatady. Sóıtip, komıssııanyń osy jolǵy otyrysy «burynǵydan óz­ge­rek» boldy. Ádettegi usy­nys­tardy talqylaýdan gó­ri, túıindeý basym. Sóz alǵan Ko­mıs­sııa músheleriniń birqatary biraz ýaqyttan beri birge jumys atqarǵan áriptesterine, sondaı-aq, halyqqa alǵystaryn aıtyp, osyndaı múm­kindik bergen Elbasyna rı­zashylyqtaryn bildirisip jatty. Komıssııa tóraǵasy jarııalaǵan sheshimderdi quptaıtyndaryn jetkizip, bul saladaǵy mańyzdy máselelerdiń ońtaıly sheshilýine aldaǵy ýaqyttarda da atsalysa beretindikterimen bólisti. Komıssııa músheleriniń usyny­synda jer reformasyna qatysty naqty sheshimder qabyldamas buryn, bul saladaǵy kúrmeýi qıyn kóp túıtkilderdiń túıinin tar­qatyp alý qajettigi aıtylǵan bolatyn. Osylaısha Elbasynyń tapsyrmasymen qurylǵan Komıssııa týra úsh aı jumys atqardy. Olar óńir-óńirdi aralap, jergilikti turǵyndarmen kezdesti. Komıssııa Astanada osy soń­ǵysyn qosqanda bes otyrys jáne Aqmola, Almaty, Qyzylorda já­ne Aty­raý oblystary turǵyn­dary­m­en tórt kezdesý ótkizdi. Bas-aıaǵy toǵyz jıynmen jumysty túıin­dedi. Sonymen, qoǵamnyń qyzý talqy­syna túsken máseleler bo­ıynsha Komıssııa qandaı jumys­tar atqardy, Parlament nazaryna naqty qandaı usynystar shyǵardy? Senbi kúngi otyrysta komıssııa músheleri, mine, osy máselelerdi pysyqtady. Komıssııa jumysy negizinen jer zańnamasynyń normalaryna qatysty usynystardy qa­rady. Negizinen jumys eki ba­ǵytta júr­gizildi. Birinshisi – qol­danystaǵy qazaqstandyqtarǵa jal­ǵa berý ınstıtýtyn jetildirý. Ekinshisi – Jer kodeksiniń moratorıı ja­rııalanǵan normalaryna qatysty boldy. Osylardyń nátıjesinde naqty usynystar daıyndaldy. Birinshiden, aýyl sharýa­shy­­lyǵy jerlerin Qazaqstan Res­­­­pýblıkasynyń jeke jáne zańdy tul­ǵalaryna, ıaǵnı qazaq­standyq­tarǵa 49 jylǵa deıingi merzimge jalǵa berý ınstıtýtyn saqtaý usynyldy. Atap aıtqanda, turaqty monı­torıng júrgizý arqyly jer paıda­lanýshylarynyń jerdi utym­dy paıdalanýyna jáne ózine beril­gen mindettemelerdi oryndaýy­na baqylaýdy kúsheıtý. Iаǵnı, jalǵa alýdyń alǵashqy 5 jy­lynda – jyl saıyn, odan keıin­gi kezeńderde sýarmaly egis­tik­­terdi ár 3 jyl saıyn, qol­dan sýaryl­maǵan jerlerdi ár 5 jyl saıyn monıtorıngileý usy­nylyp otyr. Sonymen qatar, Jer ko­deksinde aýyl sharýa­shy­ly­ǵy jerlerin berýdiń jeke jáne egjeı-tegjeıli regla­ment­teıtin tártibin belgileý, aýyl sharýa­shylyǵy jerlerin berý jónin­degi konkýrstardyń ashyq­­tyǵyn qamtamasyz etý úshin konkýrs komıssııasynyń qura­myna qoǵam­dyq keńester men birles­tikter­diń ókilderin qosý, ákim­dikter­diń aýyl sharýashylyǵy jer­­lerin berý jónindegi naqty is-qı­myldary tártibin belgileıtin konkýrs ótkizý qaǵıdalaryn ázir­leý qajettigi aıtyldy. Jalǵa berý merzimin bıznes-josparǵa sáıkes ınvestısııalar kólemine qaraı aıqyndaý, onyń ishinde, jaldaý merzimin uzartý týraly sheshimdi qoǵamdyq keńester men birlestikterdiń qatysýymen, jerdi paıdalaný monıtorınginiń jáne jaldaý sharty talaptarynyń tıisinshe oryndalýynyń nátı­jeleri boıynsha qabyldaý qa­jettiligin aıqyndaý, jer paıda­lanýshylardyń mindetteri men jaýapkershiligin naqtylaı jáne kúsheıte otyryp, aýyl sharýa­shylyǵy jerlerin jalǵa berýdiń úlgilik shartyn ázirlep, bekitý, aýyl sharýashylyǵy jerlerin tıimdi paıdalanýdyń talaptaryn kúsheıtý máseleleri de atap ótildi Ekinshiden, kópshilik tarapynan asa qyzý talqyǵa túsip, zerttep, zerdelengen máseleniń taǵy biri – ár azamatqa bekitiletin eń joǵary mólsherleme boıynsha «Qazaqstandyqtarǵa jalǵa beri­letin aýyl sharýashylyǵy jer­­leriniń shekti mólsherleri belgi­lensin» degen sheshim qabyl­dandy. Úshinshiden, shekara mańy aýmaq­­taryndaǵy aýyl sharýa­shylyǵy jerleriniń memlekettik shekaradan radıýsyn aıqyndaı otyryp, jergilikti jaǵdaılarǵa jáne óńirdiń erekshelikterine baılanysty olardy berý jónindegi talaptaryn anyqtap, bekitý usynyldy. Iаǵnı, shekara mańynda jergilikti jaǵdaılar men óńirdiń erekshelikteri eskerilýge tıis. Tórtinshiden, halyqtyń qo­salqy sharýashylyqtary muqtaj­dyqtaryn qanaǵattandyrý úshin eldi mekenderdiń aına­la­syn­daǵy jaıylymdar men sha­byn­dyqtardyń alańdary aı­qyn­dalyp, ol jerlerdi Qazaqstan Respýblıkasy jeke jáne zańdy tulǵalaryna berýge tyıym salý usynyldy. Iаǵnı, jergilikti tur­ǵyndardy jaıylymdarmen jáne shabyndyqpen qamtamasyz etý maqsatynda, osyndaı alqaptar memlekettik muqtajdyqtarǵa alýǵa jatqyzý kerek. Besinshiden, jer reformasy sheńberinde keńinen talqylanyp otyrǵan jerdi jeke turǵyn úı qurylysy úshin berýdiń problemaly máselelerin eskere oty­ryp, ákimdikterge JTQ-ǵa ar­nalǵan jer ýchaskelerin memleket muqtajdyqtaryna satyp alý múmkindigin berý úshin JTQ-ǵa be­riletin jerlerdi memlekettik muqtajdyqtarǵa jatqyzý usy­nyldy. Iаǵnı, 10 sotyq alýǵa kezekte turǵan azamattar sanynyń mıllıonnan asqany óz aldyna, oblys ortalyqtary men iri qalalarda ınfraqurylymmen qamtamasyz etilgen bos jerlerdiń joq­tyǵy máseleniń ótkir tur­ǵanyn kórsetedi. Sońǵy shırekte Call-ortalyqtary men jerturaly.kz saıtyna kelip túsken usy­nystar men ótinishterdiń basym bóliginiń de osy máseleniń aınalasynda órbıtini osy baǵytta jumys isteý kerektigin talap etip otyr. Altynshydan, Komıssııa mú­sheleri qabyldaǵan aýyl sharýa­shylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi jalǵa berý ınstıtýtyn jetildirý boıynsha usynystardy Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentine engizý usynyldy. Jetinshiden, Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligine jarǵylyq kapıtalynda sheteldikterdiń úlesi bar birlesken kásiporyndarǵa qa­tysty aýyl sharýashylyǵy jer­­­lerin jalǵa berý normalaryn da jarııalanǵan moratorııge sáı­kestendirý jumystaryn júrgizý usynyldy. Segizinshiden, Aýyl sharýa­shy­­lyǵy mınıstrligine Komıs­sııa qabyl­daǵan sheshimderdi zań talap­taryna sáıkes resimdep, Qazaq­­stan Respýblıkasy Par­lamen­­tine en­gizý jumystaryn uıym­­das­tyrý jáne jer zańna­masyn je­til­dirý jumysyn jal­ǵas­­tyrý usynyldy. Toǵyzynshydan, Jer kodek­sinde moratorıı jarııalanǵan máseleler boıynsha negizdelgen naqty sheshimder qabyldaý úshin aýyl sharýashylyǵy jerleriniń paıdalanylýy týraly dáıekti málimetterdi tolyqtyrý, olar­ǵa egjeı-tegjeıli túgendeý jumys­taryn júrgizý qajettiligin eskere otyryp, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentine qoldanystaǵy mora­torııdiń merzimin 5 jylǵa, ıaǵnı 2021 jyldyń 31 jeltoqsanyna deıin uzartý usynyldy. Onynshydan, berilip otyrǵan usynystardy Qazaqstan Respýb­lıkasy Prezıdenti qabyl­daǵan jaǵdaıda Komıssııa ju­my­syn toq­tatý usynyldy. Iаǵnı, Ko­mıssııa múshelerine jer zańna­masyn budan ári jetil­dirýge baı­lanysty jumysqa qyzyǵý­shy­lyǵy bolatyn bolsa, onda Aýyl sharýashylyǵy mınıs­tr­ligi­men birge bul jumysqa qatysa ala­tyndyǵy eskertildi. Komıssııa jumysynyń ná­tı­jesinde daıyndalǵan bul usy­nystar daýysqa salynyp, bir ǵana qarsy daýyspen qa­byl­dandy. Al sońǵy túıindi sheshim Elbasynyń en­shisinde. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan» Sýretterdi túsirgen Mansur HAMIT

* Qatysýshylar ne deıdi?

Aqylbek KÚRIShBAEV, S.Seıfýllın atyndaǵy QazATÝ rektory: – Men bul usynysty tolyq qoldaımyn. Qazirgi kezde 5 jylǵa óz azamattarymyzǵa jerdi satýǵa jáne sheteldikterge jerdi satýǵa jáne jalǵa berýdi toqtatyp, moratorıı jarııalaǵanymyz durys. Osy 5 jyldyń ishinde Úkimet joǵaryda aıtylǵan máseleler boıynsha qarqyndy ári nátıjeli jumys atqarýy kerek. Al endi 5 jyl merzim aıaqtalǵannan keıin jerdi reformalaý máselesi qaıtadan saraptalyp, qazirgideı qoǵamdyq talqylaýǵa shyǵarylyp, «qalaı, qandaı jolmen» júretindigimizdi sonda anyqtaýymyz kerek. Ekonomıkalyq toptyń músheleri biraz máseleniń basyn ashyp, kóptegen usynystar berdi. Atap aıtsaq, jerdi jalǵa berý tártibin jetildirý, jalǵa beriletin alqaptarǵa shekteý qoıý, aýyldyq jerlerde jaıylymdar men shabyndyqtar máselesin sheshý, sýarmaly jerlerdi tıimdi paıdalaný. Osy máselelerge baılanysty jaıylym týraly, qosalqy sharýashylyq týraly, melıorasııa zańdaryn qabyldaýǵa jáne «Aýyldyq aýmaqtardy damytý» baǵdarlamasyn jalǵastyrýǵa usynys jasaldy. Serik SULTANǴALI, «Birlik» partııasynyń tóraǵasy: – Komıssııanyń jumysy óte mańyzdy ótti. Komıssııa óz jumysyn 100 paıyz oryndady. Sebebi, aralaǵan jerlerimizde halyqtyń pikiri bir núkte qoıý kerek degenge toǵysty. Bes jylǵa moratorıı jarııalaý­dy qoldaımyn. Bes jylda jerge qatysty saýatymyzdy kóteremiz. Ekinshiden, Elbasy jyldyń basynda tapsyrma berip, kelesi jyldan kásiptik-tehnıkalyq bilim tegin bolady. Bári sátimen kelip tur. Bes jylda úlken tehnıkalyq mamandardy daıyndaımyz. Onyń barlyǵy kezinde jabyldy ǵoı. Ekinshi jaǵynan, ǵylymı áleýetti damytý kerek. Eń bastysy, halyqpen sanasý úshin Elbasynyń tapsyrmasymen osy Komıssııa quryldy. Endi Komıssııanyń ýaqyty keldi. Bekbolat TILEÝHAN, Parlament Májilisiniń depýtaty: – Qandaı da bir máseleni aqyl-parasatpen sheshý kerek degendi eskere otyryp, Jer reformasy jónindegi komıssııa qurý týraly naǵyz halyqtyq sheshimi úshin Elbasy Nursultan Nazarbaevqa rızashylyǵymyzdy bildirýimiz kerek dep oılaımyn. Bul elimizdi demokratııalandyrý jolyndaǵy jaq­sy úrdis boldy. Komıssııanyń birneshe aı aıasynda júrgizgen jumysy aýqymdy, nátıjeli bol­ǵanyna barlyǵyńyz kýásizder. Árbir komıssııa múshesi naqty nátıjege jetý jolynda jumys istedi. Menińshe, jerge qatysty túıindi máselelerdi bir sátte túbegeıli sheshe salý múmkin emes. El múddesi máseleni kezeń-kezeńimen, júıeli túrde júzege asyrýdy talap etedi. О́tken úsh aıda biz halyqtyń pikirine qanyqtyq. Buqara talaby, halyqtyń qalaýy belgili boldy. Aldaǵy ýaqytta asyqpaı, jerge qatysty sheshimin tappaǵan barlyq máseleni sheshý baǵytynda keshendi jumys júrgizýimiz kerek. Muhtar TAIJAN, qoǵam qaıratkeri: – Bizdiń Komıssııanyń jumysy jemisti boldy dep esepteımin. 3 aıdyń ishinde tıisti sheshimdi jasap otyrmyz. Meniń oıymsha, mundaı sheshim qabyldansa, onda halyqtyń kóńilinen shyǵady. Sebebi, 5 jyl boıy jer eshkimge satylmaıdy, sheteldikterge jalǵa berilmeıdi. Halyqtyń qalaýy da sol boldy. Al osy bes jylda biz halyqqa kerek barlyq sheshimderdi júzege asyrýymyz kerek. Talqylanyp otyrǵan jer máselesi óte mańyzdy. Menińshe, bul turǵyda halyqqa rahmet aıtýymyz kerek, sebebi, halyq otansúıgishtigin kórsetti. Prezıdentimizge alǵysymyzdy aıtýymyz kerek. О́ıtkeni, halyqtyń ustanymyn, pikirin estip, túsinip, moratorıı jarııalady, sosyn Komıssııa qurdy. Bul óte oryndy sheshim boldy. Budan bólek, Komıssııa múshelerine rahmet aıtqym keledi.