Ákim esep berdi. El ne dedi?
“Shymkent Qazaqstannyń úshinshi qalasy bolady”, degendi Elbasy Ońtústikke kelgende mundaǵy jurttyń kóńil aýanyna qarap aıtqan joq. Jer qoınaýyndaǵy jal-jaıasy, qazy-qartasy aqtarylǵan semiz soǵymdaı shıkizatymen emes, basty baılyǵyna halqynyń kóptigin jatqyzatyn oblystyń bas shahary bul mártebege ábden laıyq. Atajurtqa oralyp jatqan aǵaıyn kvota bermeseń de osy jerdiń bir pushpaǵynan ustap qalǵanǵa beıil. Kúnniń kózi kóbirek túsetin aımaqtaǵy adamdardyń jan jylýy da áser etetin shyǵar. Elge qosylǵan aǵaıyn bar, berekeli jurttyń óz óskeni bar Shymkent shaharynyń kólemi sońǵy bes-alty jylda úlkeıip ketti. Injenerlik-kommýnıkasııalyq júıe joq, sýsyz, jaryqsyz, jolsyz jerlerden úıirgelik jer alyp alǵan aǵaıynnyń úı salǵan soń osynyń bárin joqtap, oıbaıǵa attan qosatyny bar. Adamdarǵa qonys kerek. Úı kerek. Bireýge salmaq salmaı ózi-aq irgesin kóterip jatyr. Biraq, barlyq júıeni daıyndalmaǵan jerge jetkizýge qala bıýdjeti kótere bermeıdi. Osyndaıda artyq aıǵaı shyǵatyny bolmasa. Shymkenttiń kóshi salqar, júrisi nyq. Muny Sh.Qaldaıaqov atyndaǵy oblystyq fılarmonııada halyq aldynda esep bergen qala ákimi Arman JETPISBAEVTYŃ esebinen ańdadyq. Jalpy, qala bıýdjeti 42,2 mlrd. teńge quraıdy. Osynyń 19,8 mlrd. teńgesin qala óz mańdaı terimen taýyp otyr. Kóptegen qalalardyń respýblıkalyq bıýdjetke jaltańdap qarap otyratynyn eskersek, bul jaman kórsetkish emes. Ákimniń bir jumysy oblys ákiminiń bergen tapsyrmalaryn oryndaýdan jáne halyqtan túsken aryz-shaǵymdardy qanaǵattandyrýdan turady. Bul másele qalaı sheshilýde? Jıynda Arman Sháripbaıuly osy máseleniń túıinin tarqatty. Oblys ákimi tarapynan 411 tapsyrma berilgen. Onyń 386 tapsyrmasy oryndalyp, 25-i búgingi tańda oryndalý ústinde. Ár tapsyrma boıynsha is-shara jospary daıyndalyp, baqylaýǵa alynady. Qala ákimi apparatyna azamattardan 8851 jazbasha ótinishter túsipti. О́tinishter sany 2009 jylǵa qaraǵanda 1747-ge azaıǵan. О́tinishter negizinen jer, kommýnaldyq sharýashylyq, zań jáne áleýmettik salalarǵa qatysty bolǵan. Kelip túsken aryz-shaǵymdardyń 2613-i qanaǵattandyrylyp, 6238 aryz ıesine túsirilgen. Byltyrǵy jyly esep berý kezdesýleri barysynda turǵyndardan kóptegen usynystar men suraqtar kelip túsken. Atap aıtqanda, olardyń negizi qaladaǵy kóshelerdiń jaǵdaıy jáne qoǵamdyq kólik jumysyn jaqsartý, kórsetiletin kommýnaldyq qyzmettiń deńgeıin jaqsartý, eldi mekenderdi gazben, aýyz sýmen qamtamasyz etý, mektep, balabaqshalar jáne medısınalyq mekemelerdi salý máselelerine qatysty bolǵan eken. Olardyń basym bóligine kezdesýler barysynda jaýap berilip, 65 másele baqylaýǵa alynsa, búgingi tańǵa 41-i sheshimin taýyp, 24-i uzaq merzimdi josparlarǵa engizilipti. Qala ekonomıkasynyń negizgi kórsetkishterine toqtalsaq, barlyq salada ońdy dınamıkany baıqaýǵa bolady. Ekonomıkalyq ósimmen qatar, halyq sany da jyl saıyn ósip keledi. Statıstıkalyq málimet boıynsha, halyq sany 627 myńnan asty. Týǵandar sany 1,6 paıyzǵa ósti. О́nerkásip óniminiń kólemi 13,9 paıyzǵa, ortasha aılyq jalaqy 14,8 paıyzǵa kóbeıdi. Qazirgi tańda qaladaǵy 69 iri jáne orta kásiporyndardyń qyzmetine turaqty monıtorıng júrgizilýde. Bul kásiporyndarda 18 myńǵa jýyq adam jumyspen qamtylǵan. О́nerkásip salasynda eńbek ónimdiligi 2009 jylmen salystyrǵanda 26,3 paıyzǵa ósip, bir jumysshyǵa shaqqanda 7,5 mln. teńgeni qurady. О́ndiristi qoldaý maqsatynda 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyna 9 joba engizilip, ótken jyly 5 jańa kásiporyn iske qosyldy. Nátıjesinde 800-den astam jumys oryndary ashyldy. Sonymen qatar, «Iýjpolımetall» jáne «Qazaqmys» korporasııa» AQ birlesip óńdeý metallýrgııalyq keshenin iske qosty. Bul óndiris ornynda qosymsha 600-den astam turaqty jumys oryndary ashyldy. ISO 9001 standarttaryn engizgen kásiporyndar sany 154-ke jetti, 16 mekeme endirý ústinde. Al ST-KZ sertıfıkatyn alǵan kásiporyndar sany 240-ty qurady. Jylyjaı qurylysynyń jospary 1,5 ga bolatyn. Naqty oryndalǵany 27,2 gektar. Sonymen qatar, 2 kókónis saqtaıtyn qoımanyń qurylystary bastaldy. Jyl kóleminde 98 aýylsharýashylyq qurylymdary jumys atqaryp, 1380 tonnadan astam mal men qus eti, 11,0 myń tonnaǵa jýyq sút óndirildi. Qazirgi tańda balabaqshaǵa ornalasýǵa 33 myńnan astam bala kezekte tur. Al, barlyǵy 139 balabaqshada jáne shaǵyn ortalyqtarda 22 myńǵa jýyq bala qamtylǵan. О́tken jyly qamtylǵandar úlesi 28,1 paıyzdan 69,9 paıyzǵa deıin ósti. Bul «Balapan» baǵdarlamasynyń sheńberinde júzege asty. О́tken jyldyń ózinde 14 balabaqsha jáne 25 shaǵyn ortalyq ashyldy. Bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalary boıynsha túıindi máseleler ret-retimen sheshilip keledi. Jumyssyzdyq deńgeıi 2009 jylǵy 9%-dan 2010 jyly 7,5%-ǵa tómendedi. Jańadan 3 886 jumys oryndary ashyldy. Jıyndy oblys ákimi Asqar Myrzahmetov qorytty. Shahardaǵy atqarylatyn endigi jumystardy júıelep kórsetken oblys basshysy birneshe tapsyrmalar belgiledi. Jumyssyzdyq máselesine qatty kóńil aýdarýdy tapsyrdy. Bazardaǵy qymbatshylyq – ózin kásipker retinde kórsetkisi kelgen pysyqaılardyń áli de alyp-satýmen aınalysyp otyrǵanynyń saldary. Osynyń aldyn alyp óndiristi jolǵa qoıýǵa serpindi qadamdar kerek. Oblys basshysy sózin osylaı tujyrdy. Qala ákiminiń jumysyna qanaǵattanatyndyǵyn bildirdi. Esepten keıin jıynǵa qatysýshylar tarapynan biraz suraqtar qoıylyp, naqty jaýaptar alyndy. Kópshilik qala ákiminiń jumysyna oń baǵasyn berdi. Baqtııar TAIJAN. Ońtústik Qazaqstan oblysy.
