Mektep formasy bıznes kózi emes

Jańa oqý jyly qarsańyndaǵy qarbalas ta sharyqtaý shegine jetti. Endi sanaýly kúnderden keıin egemen elimizdiń barlyq mektepteri qońyr kúzdiń alǵashqy araıly tańyn alǵashqy qońyraý únimen terbetedi. Bıylǵy oqý jylynda bilim berý jańa memlekettik standart boıynsha júrgiziledi. Jańa oqý jylyndaǵy taǵy bir erekshelik – bıyl mindetti mektep formasy engizildi. Jyl basynda Bilim jáne ǵylym mınıstriniń buıryǵymen oqýshylar arasyndaǵy áleý­met­tik teńsizdik pen basqa da erek­shelenýdi boldyrmaý maqsatynda mektep formasyn engizý talaby qoıyldy. Bul talap boıynsha, mektep formasy zaıyrlyq sıpatta, klassıkalyq úlgide, biryńǵaı tústi bolýy kerek. Úsh tústen artyq jáne tym ashyq tústerdiń bolmaýy qajet. Mektep formasy kúndelikti, merekelik jáne sporttyq bolyp bólinedi. Jón-aq. Bul reformalaý­dan kóz ashpaǵan bilim berý sala­syn­daǵy sońǵy jyldary qa­byl­danǵan durys sheshimder­diń biri boldy. Mektep oqýshy­larynyń keıbireýleri úlde men búldege bólenip, qoly qys­qa­lar qarapaıymdylyqty qana­ǵat tutyp, balalar arasynda da teńsizdiktiń ashy kórinisin kól­beń­detken kezeńdi de kórdik. О́z qoly óz aýzyna jetpegen ba­lalardyń qaltaly ata-analary­nyń arqasynda alynǵan baǵaly kıim, qymbat buıymdarmen bólek­tenbeı, bilim, qabilet jáne eńbek­qorlyǵymen erekshelengeni durys qoı. Mine, elimizdiń barlyq mek­tep­terinde biryńǵaı mindetti mektep formasynyń engizilýi osyndaı izgi nıettiń bastaýy bolǵaı. О́kinishke qaraı, is júzinde osy ıgi bastamaǵa birinshi kúnnen kó­leńke túsire bastadyq. Birkelki mektep formasynyń baǵasyndaǵy aıyrmashylyqty jer-jerde júz qubyltyp, ıgi bastamany da bızneske aınaldyrdyq. Árbir mektep «barmaq basty kóz qystymen» ózderiniń jeke tigin sheberhanalary men saýda núktelerin belgilep, biryńǵaı bastamany jeke-jeke bólshektep áketti. «Baýyr eti – balasy» úshin jańa oqý jylyna daıyndyq barysynda aıanyp qalar ata-ana joq. Biraq tabys taqyrlanyp, baǵa baqylaýsyz ketken búgingi tań­da balalary mektepke baratyn otbasylaryna jeńil bol­maı tur. Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, birkelki mektep for­masy kúndelikti, merekelik jáne sporttyq bolyp bólinedi. Er bala­lardyń mektep formasynyń toptamasyna kostıým (beshpet), jaket, shalbar, merekelik jáne kúndelikti jeıde (qysqy maýsymda: toqyma jaket pen jyly jeıde) kiredi. Qyz balalar úshin beshpet, jaket, beldemshe (ıýbka), klassıkalyq jeıde (qysqy maýsymda: toqyma jılet, jyly jeıde, sarafan) jáne keń ári tobyqty jabatyn shalbar kiredi. Sonymen birge mektep formasyna sporttyq kıimderdi (aıaq kıim, fýtbolka, sporttyq kostıým) qosyńyz. Ár mekteptiń qalaýy boıynsha mektep formasyna emblema nemese japsyrmalar taǵýǵa, galstýkke ruqsat etiledi. Bul kıimderdiń barlyǵy jeke-jeke satylady, árqaısysynyń baǵasy ártúrli. Orta eseppen bir balaǵa mektep formasy 30-40 myń teńgeden aınalady. Oǵan oqýǵa qajetti dápterler men kanselıarııa taýarlaryn qossańyz, árbir balanyń jańa oqý jylyna ázirligi 50-60 myń teńgeden kem túspeıdi. Otbasylardyń tabysy kúrt tómendegen qazirgi jaǵdaıda ata-analar úshin eki-úsh balany mektepke ázirleý úlken aýyrtpalyq ákeledi. Al kóp balaly otbasylardyń memleket kómeginsiz bul tyǵyryqtan shyǵa almaıtyndyǵy anyq. Taǵy bir kóńildi kúpti qylatyn másele, jańa mektep formasynyń sapasy baǵasyna saı ma? Bul rette de kóńilde kúdik kóp. «Barlyq jaqsy – balaǵa» degende, aldyǵa jan salmaımyz. Al endi osy mek­tep formasynyń balalardyń densaýlyǵyna tikeleı qatysty ekendigin esten shyǵaryp aldyq. Jańa mektep formasyn tigetin «jertólelerdegi» sansyz sheberhanalardy kim tekserdi? Mek­tep formasyn tigetin matalar belgilengen standartqa saı ma? Jalpy, osy balalarǵa arnal­ǵan kıimder qandaı matadan tigilý­ge tıis ekendigin tekseretin, qada­ǵalaıtyn memlekettik organdar nemen aınalysady? Keshegi Keńes úkimeti balalar taýarlarynyń, onyń ishinde mektep formasy tigiletin matalardyń standartyn memlekettik deńgeıde belgileıtin. Mektep formalary taza maqtadan jasalǵan matadan ǵana tigiletin. Aqıqatyn aıtqanda, qazir bul másele baqylaýdan syrt qalǵan. Ákkilenip alǵan alypsatarlar kópshilik «qytaıdyń ónimi» dese shoshıtynyn túsinip, «túriktiń matasy» degen jeleýmen mektep formalaryn qyl ústinen sa­typ jatyr. Meıli túriktiki bol­syn, meıli qytaıdiki bolsyn hımııalyq talshyqtardan jasal­ǵan bul matalardan tigilgen keıbir mektep formalary balalar densaýlyǵyna zııan keltirýde. Zııan­dy qospalary bar matadan tigilgen arzanqol kıimder ba­la­lar­dyń allergııa, qyshyma syr­qat­­­taryna ushyraýyna jol berýde. Balalardyń boıynda ózara teń birkelkilik sezimderin baý­lý maqsatynda biryńǵaı mektep for­masyn engizý jónindegi ıgi basta­many jerine jetkizý úshin taǵy bir keleli mindetti júzege asy­rý qajet. Biryńǵaı mektep for­masymen qamtamasyz etý máselesi tolyǵymen memleket quzy­ryna berilýi kerek. Eń basty­sy, mektep formalary memle­kettik sheberhanalarda taza matadan halyqaralyq standart­tarǵa saı tigilýi qajet. Arnaıy ashylǵan saýda oryndarynda mem­lekettik talaptarǵa saı belgilen­gen ortaq baǵamen satylýy kerek. Eń aldymen, bul – el erteńi – óskeleń urpaq múddesi úshin jaýapkershilik. Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»