Balaǵa abaı bolaıyq...

Senimdi derek kózderine sú­ıensek, TMD elderimen sa­lys­tyrǵanda elimizde bu­ǵan deıin sábılerdiń shetineý kó­rinisteri aldyńǵy oryndardyń birinde bolyp kelipti. Áıtse de sońǵy kezde táýelsizdiktiń al­ǵashqy jyl­­daryndaǵy bul jo­ǵary kór­set­kish­tiń 18,4-ten 9,2 promılge, ıaǵnı 50 paıyzǵa deıin tómen­degenine bir esepten shúkirshilik etýge bolatyn da sekildi. Res­pýblıkadaǵy Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵy­lymı-zertteý ortalyǵy maman­darynyń oblysta júrgizgen monıtorıngtik zertteýleri bi­raz jaıtqa qanyqtyryp otyr. Atalǵan ortalyqtyń dırektory, medısına ǵylymdarynyń doktory Rıza Boranbaevanyń má­limdeýinshe, sábıler men balalar ólimin jáne osy oraıda qaı­ǵy­ly jaǵdaılarmen aıaqta­latyn kóri­nisterdi aýyzdyqtaý máselesi – búgingi kúnniń basty mindetteriniń biri. Osy mindetti iske asyrý úshin olar elimizdiń barlyq aımaqtaryna baryp, konsýltatıvtik-ádis­teme­lik kó­mekter berýdi dástúrge aınaldyra bastapty. Sonymen birge, bir­qatar naqty uıymdastyrý máse­­leleri jóninde de sheberlik saǵat­taryn ótkizý uıǵarylǵan. Tekserýge qurylmaǵan, tek bir jaqty monıtorıngtik tal­daý­lar júrgizýdi alǵa qoıǵan orta­lyq mamandarynyń issapary respýblıkadaǵy bala ólimi jıi kezdesetin óńirlerden bastalypty. Monıtorıngtik zertteýler júr­gizý barysynda olar balalar­dy emdeý mekemeleriniń kadrlarmen qanshalyqty deńgeıde qam­tyl­ǵanyna da nazar aýdaryp otyrady eken. Sondaı-aq, medısınalyq kartalarǵa jasal­ǵan jan-jaqty ári tereń taldaýlar da birqatar «áttegen-aı­lar­dyń» betin ashypty. Sonymen birge, óńirlerdegi sá­bıler men balalardyń shetineý kórinisterin tómendetýge medı­sınalyq qondyrǵylar men qural-jabdyqtardyń tıgizetin paıdasy men kómegi de mol ekeni talassyz. Ortalyq mamandarynyń osyndaı ózekti de qajetti máseleler jóninde oı-pikir qorytýy jáne ádistemelik kómekter kórsetip júr­genderi tek qoldaýǵa ári qup­taýǵa laıyqty is bolmaq. Bala ólimi kórsetkishi Batys Qazaqstan oblysynda kandaı deńgeıde? Biz buǵan atalǵan ortalyq mamandary júrgizgen monıtorıngtik zert­teýlerdiń nátıjeleri negizinde jaýap qaıtarǵandy jón kórdik. Bul oraıda birden aıtarymyz, Batys Qazaqstan oblysynda sábıdiń aǵza­synda týabitti jáne keıin paıda bolǵan ár­túrli aýrýlar men dertterdiń sal­darynan bolatyn balalar óli­miniń deńgeıi respýblıkalyq ortasha kórsetkishten birshama tómen ekendigi. Tipti Rıza Zuqar­naıqyzynyń aıtýy boıynsha oblysta atalǵan kórsetkish respýblıka aımaqtary arasyndaǵy eń tómengi oryndardyń birin quraıdy eken. Bul kórsetkish óńir pe­dıatrlarynyń biliktiligi men kásibı sheberlikteriniń joǵary ekenin de kórsete alady. Eń bastysy, oblysta dárigerler qyzmeti oń jolǵa qoıylǵan. Alaıda sábı­ler men balalar arasynda kez­deı­soq, kút­pegen qaıǵyly oqıǵa­lar­ azaımaı otyr. Tipti osy opyn­dyrarlyq máseleni tutas­taı bir óńirdiń problemalyq ereksheligi dese de bolady. Árıne, bul máseleni retteýdiń joldary jetkilikti. Ári buǵan tolyq múmkindikter bar. Saıyp kelgende, muny tek oblystaǵy densaýlyq saqshylarynyń qo­lynda turǵan is deýge bolmaıdy. Bul úshin ortaq maqsatty kózdeıtin vedomstvoaralyq býyndar qurylsa, mundaı naqty is-qadamdar ony boldyrmaýǵa septigin tıgizbek. Bir sózben aıt­qanda, bul qalyń jurtshylyq pen jergilikti atqarýshy organdardyń, densaýlyq saqtaý, bilim berý men ishki ister basqarmalary qyzmetin bir arnaǵa jumyldyrý degen sóz. О́ńirde ózgesin aıtpaǵanda, tek bıylǵy jyldyń basynan beri ondaǵan búldirshin kezdeısoq oqıǵalardyń saldarynan mert bolypty. Onyń deni bir jasqa deıingi bóbekter eken. Sóz joq, olar mundaı qaıǵyly jaǵdaılar oryn almaǵanda qol aıaqtary balǵadaı qoǵamnyń tolyqqandy múshesi bolyp qalyptasar edi-aý. Oryn alǵan ókinishi mol kó­rinisterdiń basty sebebi –jol-kólik oqıǵalarynyń áserinen bolǵan aýyr jaraqattar men ata-analardyń uqypsyzdyǵy bolyp otyr. Omyraýyndaǵy ana sútin emip júrgen sábılerdiń arasynda kómir qyshqylynyń shamadan tys kóp shoǵyrlanyp, otteginiń jetispeýinen bolatyn, ana sútine qaqalyp-shashalýdan, tunshyǵýdan, qusyqty jótelden oryn alatyn qaıǵyly oqıǵalar oblysta jıi kezdesýde. Jas analar óz perzent­terin omyraý súti­men qorektendirý kezinde ony durys ustamaýynan kezdesetin qaıǵyly jaıttarǵa ne dersiz? Mine, tóbemizden taǵy bir jaz aýyp keledi. Sońǵy aılardaǵy shekten tys ystyqtyq balalardyń ózen-kólderge túsip, shomylýyn jıi­letti. Bıylǵy maýsymda balalardyń sýǵa batyp ketý oqı­ǵalary da kúrt kóbeıgen. Onyń ústine sýǵa batyp, ómirmen qosh­tasqan balalardyń sany byl­tyrǵy deńgeıden artyq. Pedıatrııa jáne balalar hı­rýrgııasy ǵy­lymı-zert­teý ortalyǵynyń derek­te­rine súıensek, bilikti kadrlardyń tap­shylyǵy baıqalady. Alaıda, bul sheshimin tappaıtyn másele emes. О́zgesin aıtpaǵanda tipti muny retteýge atalmysh respýb­lıkalyq ortalyqtyń ózi de kó­megin tıgize alatynyna osy mate­rıaldy gazetke ázirleý barysyn­da kóz jetkizdik. О́ıtkeni, olar balalardy emdeýmen qosa osy salaǵa qajet­ti kadrlar ázirleý isimen de shu­ǵyl­­danady eken. Bul arada ma­man­dyq deńgeıin kóterý isine basym­dyqtar berilipti. Soǵan sáı­kes ortalyq respýblıka óńir­­­lerinen pedıatrııa mamanda­ryn ártúrli merzimdegi bilimin jetil­dirý kýrstaryna shaqyrý tá­rti­bin engizgen. Bul jóninde orta­lyq jetekshileriniń arnaıy ju­mys jospary jasaqtal­ǵan. Biz búgingi materıalymyzda tutas­­taı respýblıka jáne jekele­gen óńir mysalynda balalar ólimine ári olardy sheti­neýine jol ber­meıtin bir­qatar jaıt­tar­­dy tilge tıek et­tik. Osyn­da aıtylǵan máse­leler qalyń jurt­shylyq pen tıis­ti uıym­dar­dyń nazaryna ilinip jatsa, oıǵa alǵan maqsa­ty­myz­­dyń oryn­dalǵany.  Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan» Batys Qazaqstan oblysy