Astana alǵan asýlar

Ákim esep berdi. El ne dedi?

Keshe Astana qalasynyń ákimi Imanǵalı Tasma­ǵambetov qala turǵyn­darymen kezdesip, shahardyń ótken jylǵy áleý­met­tik-ekonomıkalyq damý qorytyndysy boıynsha esep berdi. Kongress-holl saraıynda bolǵan kezdesýge halyq baryn­sha kóp jınaldy. Olar­dyń arasynda barlyq áleýmettik toptardyń ókilderi bar ekendigi de sezilip turdy. I.Tasmaǵambetov óziniń sózin As­ta­na­­nyń EQYU Sammıtin abyroımen ót­ker­geninen bastady. Shynynda da qa­zaq jerinde osydan úlken, osydan at­aqty álem­dik shara osyǵan deıin bol­ǵan emes. Astana dúnıe júziniń 70 elinen qonaq­tar qabyl­dady.  Biraq qazaq­tyń jas el­or­dasy – Astana myz­ǵy­mady.  «She­teldik qonaq­tardyń barly­ǵy da Astana­myz­dyń araı­ly ajary­na súı­sindi. Yn­ty­maqty – uran, tatýlyq­ty tý etken Qazaqstan hal­qynyń qo­naqjaı kóńili men beıbit peıiline rıza bolyp attandy. Munyń bar­lyǵy da, eń aldy­men, Ult Kóshbasshysy – el Prezıdenti Nur­sul­tan Nazarbaev­tyń júr­gizip kele jatqan syndarly saıa­saty­nyń jar­qyn jemisi, kóregen kósem­di­gi­niń kóri­nisi», dedi Iman­ǵalı Nur­ǵalı­uly. Ákim odan ári Azıa­dany da ut­qyr­lyqpen uıym­das­tyra alǵan­daryn sarań sózben sıpattap ótti. Shyn máninde bul da ulan-ǵaıyr ister edi. Prezıdent tap­syrmasyn múltik­siz oryn­daǵan Astana bul sharýa­ny da myz­ǵymaı atqaryp, abyroı­dyń as­qary­nan kórine aldy. 2010 jyly aı­maqtyq jalpy ónimniń (AJО́) kólemi 2009 jyl­men salys­tyr­ǵan­da 7 paıyz­ǵa ar­typ, 1 trln. 470 mlrd. teń­­gege jet­ti, dedi I.Tasmaǵambetov. О́ner­­­­kásip óndiri­sindegi ósim 9 paıyzǵa artyp, 111 mlrd. teńgeni qurady.  Qar­jy­lan­dyrý­dyń bar­lyq túrleri boıynsha 1 mln. 382 shar­shy metr tur­ǵyn – úı paıda­lanýǵa berilip, ol 2009 jyl­men sa­lys­tyrǵanda 9,7 paıyzǵa artqany bel­gili boldy. Árıne, bul istiń jan­da­nýyna qu­ıyl­­ǵan ınvestısııa kólemi 2009 jylmen salys­tyr­ǵanda 17 paıyzǵa, ıaǵnı 56 mlrd. teńgege artqany úlken septigin tıgizgeni daýsyz. Ákim aýyzǵa alǵan óndiris salasy­nyń barlyq túrlerindegi ósim 7-den 18 paıyz­ǵa deıin bolyp otyrǵan eken. Osy­­­ǵan qaraǵanda ol tek ósim joǵary sa­­lalardy ǵana aıtqan eken dep oılaý­ǵa áste bolmaı­dy. Máselen, baıandamada shaǵyn jáne orta bıznes sanynyń ósimi 2009 jylmen salystyrǵanda 5 myń bolǵanyn aıta kelip, olardyń ón­dirgen ónimi bar bolǵany 0,4 paıyzǵa art­qa­nyn da atap ótti. Kásip­kerliktiń osy túr­leri­men aınalysatyn adamdar sa­ny­nyń ósi­mi de úlken bızneske qara­ǵan­­da mar­dym­dy emes kórinedi. Ol 2009 jyl­men salystyrǵanda bar bol­ǵany 2,5 paıyzǵa artypty. Bul basqa ósim­der­diń at ady­myndaı bolyp ósip jatqanyna qara­ǵanda qarǵa ady­myn­daı ǵana. Osy máselege qatysty keıinirek naq­ty toqtalǵanda ákim shaǵyn jáne orta bıznes óniminiń Astana JAО́-degi jalpy úlesi 60 paıyz ekenin atap ótti. Sonyń ishinde osy kásipkerliktegi qyz­met kórsetý túriniń ósimi 2009 jylmen salystyrǵanda 45 paıyzǵa artypty. Munyń ózi shaǵyn bıznes belsen­dili­giniń artqanyn kórsetedi, dedi ol. 2008-2010 jyldarǵa arnalǵan Memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasynyń oryndalýy boıynsha aıtqanda, úı alýǵa tıisti barlyq 5612 azamattyń 2113-i 2010 jyly páter alǵany aıtyl­dy. Al qalǵan azamattar paıdalanýǵa berý múmkindigine qaraı 2011 jyly úı alatyn bolady, dedi ákim. 2005-2007 jyldarǵa arnalǵan Memlekettik baǵdarlama boıynsha úı alý múm­kindiginen aıyrylyp qalǵandardyń nala­syn da ákim aınalyp ótken joq. Ákimdik te jol­dary bolmaı, úı ala almaı qalǵan­dar­dyń jo­lyn qushyp, alaqol qury­lys­kerler­den zardap shegýshi bolyp otyr. Árıne, on­daı­lar­dyń kóbiniń jazasyn sot bergen, biraq ja­sap ketken shala­lyq­ta­ryn áli tolyq ıgere almaı kelemiz. Biraq qazir turyp qalǵan ny­sandardyń bárin de biz qolǵa alyp, qurylys jumys­taryn jal­ǵastyryp ja­tyr­myz, dedi I.Tas­ma­ǵam­betov. Elbasy­nyń aralasýymen olar­dyń bárine de qa­jetti mólsherde qa­ra­jat bólindi. Bıyl sol baǵdarlama bo­ıynsha úı ala almaı qal­ǵan 1574 adam tolyǵy­men turǵyn úıge qol jet­kizetin bolady deı kelip ákim, nysan­dar­dy naqty atap, olardyń qaı aılarda tap­sy­rylýǵa tıisti ekenin jetkizip berdi.  Sonymen birge, kóp dúr­mek pen shý­dyń sebebi bolǵan, úles­ker­lerdiń qaty­sýy­men sa­lynyp jatqan qu­rylystar da to­lyq aıaq­ta­lyp, osy jyl­dyń orta­syn­da bul má­sele kún tárti­binen toly­ǵy­men alynady, dedi ol. Al bul degenińiz 218 tur­ǵyn úı keshenine úleske engen 35 myń­nan astam adam eken. Sonyń qalǵany tek 5944 úleskerge qa­tys­­ty 25 nysan ǵana.  Osy arada myna jaı­­ǵa da toq­talǵan jón. Aldanyp qal­ǵan úles­ker­­ler­diń ashýy da, ashynýy da oryn­dy. Oǵan sóz joq. Alaıda, ár nárseniń jóni bar. Ákim esebi kezinde  erkin mıkro­fonǵa shyq­qan bir kisi birneshe páteri­niń daýyn qoz­ǵa­dy. «Jaqsy­lyq­ty bilý kerek. Aq­sha­syn sa­lyp, alda­nyp qal­ǵandarǵa búkil álem­­de bul ózi­ńizdiń pro­blemańyz dep qana qaraıdy. Biz­de Elbasy osy máselege mem­lekettiń múd­desi turǵy­sy­nan kelip, orasan qarjy ból­dirt­ti. Sonyń ishinde bir­neshe úıge úles  sal­ǵan­dar­dyń bir p­á­terin alýǵa qol jetkizetin jaǵdaı jasa­dy. Qalǵan pá­ter­lerdi ol adamdar ózi daýlap, zań joly­men alýǵa áreket etýi kerek», deı kelip, Imanǵalı Nur­ǵalı­uly toıym­syz­dyq­tyń naqty my­sal­daryn da keltirdi. Sóıtsek, bir basyn­da birneshe páteri bar adamdardyń ózinde osy qalada taǵy birneshe úıge aqsha quıǵan faktileri jet­kilikti bolyp shyqty. О́zge mıkro­fonǵa jasqana ja­qyndap, talaı jyldan beri kezekte turǵanyn aıtyp, bir múm­­kin­digi bolar ma eken dep jaý­tańdaǵan jandardyń ja­n­ynda bir basyna bálen úı buıyrǵanyn qa­na­ǵat etpeı, julqyna sóı­leıtinderdiń jón­sizdigin ashyq aıtqan ákim sózine zal toly jurtshylyq rıza­shy­lyq­pen qol soǵyp jatty. Kásipkerliktiń qosalqy áleýetin art­tyrý da Astanada jaqsy jolǵa qoıylǵan. Osy baǵdardy jandandyrý jolynda sha­ǵyn jáne orta kásipkerlik úshin «Jol kar­tasy» baǵdarlamasy jasalǵany belgili. Ony iske asyrý úshin Astanada 600 mln. teń­ge bólinip, ıgerilgen. Ol negizinen bız­nes­tiń óndiristik ınfraqurylymy jáne qyzmet kórsetý salasyn  qoldaýǵa, nesıeni kepildendirý men paıyzdyq stavkany sýb­sıdııalandyrýǵa baǵyttalǵan. Budan bas­qa, dedi ákim, 2010 jyly atalǵan baǵdar­la­ma­dan tys ShOB sýbektilerine ekinshi deń­geıdegi bankter arqyly 109 mlrd. nesıe be­ril­di, al bul 2009 jylmen salys­tyr­ǵanda 2 ese kóp. 2010 jyly qalalyq bıýdjetke túsken salyq 5,5 mlrd. teńgege artqan. Astananyń aıryqsha qasıeti – onyń qalalyq bıýdjet shyǵyndarynyń 40 pa­ıy­zy áleýmettik salaǵa arnal­ǵan­dyǵy. Mun­daı kór­setkishpen maqtana alatyn qalalar álem­de kem de kem shyǵar. So­nyń arqa­synda mektep pen balabaqsha tap­shylyǵy búgingi kúnge shuǵyl eń­seril­gen. Ákimniń aıtýyna qara­ǵanda, El­basy N.Nazar­baev­tyń bastama­sy­men kóterilgen memlekettik «Balapan» baǵ­dar­lamasyna sáıkes tek 2010 jyldyń ózinde balalardyń mektepke deıingi  50 mekemesi paıdalanýǵa berilgen. Al bu­ǵan deıin qalada bar-joǵy 38 osyn­daı mekeme bar eken. Taǵy bir qýanysh­ty­sy sol, 2011 jyly 8775 oryndy taǵy 27 balabaqsha ashylmaqshy. Osy kezeńde, dedi ákim, jalpy bilim beretin mektepterdegi oryn tapshylyǵy 18 myń­nan 13 myńǵa deıin qysqardy. «100 mek­tep» baǵdarlamasy sheńberinde 2010 jyly 3600 oryndy 3 mektep paı­dalanýǵa berildi jáne shahardyń ákim­shi­lik ortaly­ǵynda baǵdarla­ma­­dan tys 1200 oryndy mek­tep ashyl­d­y. Al 2011 jyly 3 mekteptiń qury­ly­sy aıaqtalyp, ja­ńadan 5 mekteptiń qury­lysy qolǵa alyn­baq. Barlyq mektepterde oqýshy­larǵa ystyq tamaq berý uıym­das­ty­ryl­ǵan, osy maqsatqa bıýdjetten 440 mln. teńge bólinipti. Esepti kezeńde bilim berý salasynyń materıaldyq-tehnıkalyq baza­syn nyǵaıtýǵa 14 mlrd. teńge bólin­di, bul 2009 jylmen salyst­yrǵanda 2 mlrd. teńgege artyq, dedi ákim. Densaýlyq saqtaý salasy boıynsha sońǵy úsh jylda 10 emdeý mekemesi paıdalanýǵa berildi. «100 aýrýhana» baǵ­darlamasy boıynsha aǵymdaǵy jyly taǵy da 4 emdeý nysany salynady. Qalanyń qalypty ómir súrýindegi úlken qajettilik –  energetıka salasyna da ótken jyly jiti kóńil bólingenin aıta kelip ákim, qazir jylý energııasy 1250 GKAL/s, elektr energııasy – 357 MVt bolsa, qalanyń ósimin eskere kele 2012 jy­ly ol tıisinshe 2095 GKAL/S jáne 680MVt bolatynyn jáne ony sheshý jolynda jasalatyn sharýalardy atap berdi. Sonymen birge ákim 2010 jyly Astanada jańadan 33 shaqyrym jol saly­nyp, 68 shaqyrym jóndelgenin aıtty. Al ústimizdegi jyly barlyǵy 120 sha­qyrym jol salynyp jáne jóndeletin kórinedi. Sonyń ishinde jeńil relsti tramvaı joldaryn salý máselesi de qarastyrylýda ekenin atap ótti. Sóziniń sońynda I.Tasmaǵambetov Táýel­­sizdiktiń 20 jyldyǵyna oraı iske asyry­la­tyn jobalardy da atap ótti. Sondaı-aq Qa­zaqstannyń IKU-ǵa tór­aǵa­lyǵy, ekonomı­kalyq forým jáne ShYU sammıti sııaqty sharalardyń ót­kizilýine de jiti daıyndyq bolatynyn aıtty. Bıyl Opera men balet­tiń klas­sıkalyq teatry, Oqýshylar saraıy, Tarıh mýzeıi, Teleradıokeshen, temir jol vokzaly­nyń jańa termınaly sııaqty qurylys­tardyń júrgiziletininen de jınal­ǵan­dardy habardar etti. Tasmaǵambetovtiń tastaı etip jasaǵan baıan­damasynan keıin de saýal qoıýshylar az bolǵan joq. Olardyń ara­synda jyl ishinde atqarylǵan jumysqa joǵary baǵa berip, aq alǵysyn aıtý­shylar da, sheshilmegen máse­le­­lerdiń túıinin tarqatýdy suraǵan ótinish ıeleri de barshylyq. Kópti kórgen kósheli ákim olardyń bárine de sheshen tilmen or­nyqty jaýap qaıtaryp jatty. «Elba­symyz As­ta­na­­daǵy jumystyń jaıyn dáıim nazarda us­taıdy, mundaǵy máse­le­lerdiń bárin de jete biledi. Sondyq­tan­ da álem tanyǵan bas­shy­myz­dyń qadaǵalaýynda turǵan ju­mys­ty júr­­gizý bizge erekshe jaýapkershilik júk­teı­di. Ákimdik Elbasy seniminen shyǵý úshin qa­jet nárseniń bárin de jasaıtyn bolady», de­lindi esepti kezdesýdegi sóz qorytyn­dysynda. Jaqsybaı SAMRAT.