Bereke-birliktiń temirqazyǵy

Jambyl jeri ejelden ulttyq birlikti sanada saqtaǵan, tatýlyqtyń ordasy bolǵan óńir. Otandastarymyzdyń bereke-birliginiń temirqazyǵy bolatyn ıdeıany odan ári damytýda bar kúsh-jigerin salyp keledi. Eldiń eldigin tanytatyn úlken salanyń biri – óner men mádenıet. Búginde Jambyl óńiriniń óneri men mádenıeti naǵyz kemel, tolysqan shaǵynda tur. Mádenıet oshaqtary kóp­tep ashylyp, 545 mekeme halyqqa mádenı qyzmet kórsetýde. Myna bir kórsetkishke kóz júgirtip kórińiz­shi... 2000 jyly mádenıet úıleri men klýbtardyń sany bar bolǵany 15-aq bolsa, búgingi kúni 199-ǵa jetti, al kitap­hanalar sany 1999 jyly 21 ǵana bolsa, búgingi tańda 287 kitaphanaǵa jetken. Mine, el Táýel­siz­digi­niń 25 jyldyq mereıtoıyn oblystyń mádenıet salasy osyndaı jetistiktermen qarsy alǵaly otyr. Biz­diń Jambyl oblystyq mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmasynyń basshysy Dúısenáli BYQYBAEVPEN áńgimemiz osy baǵytta órbidi. – Qazirgi urpaqtyń mańdaıyna buıyrǵan baq, eń qundy da qasterli baılyǵymyz – Táýelsizdigimizdiń 25 jyl ishinde mádenıet salasy edáýir jetistikterge qol jetkizdi, – deıdi Dúısenáli Dybysalyuly. – Mádenıet salasyn damytýǵa jergilikti bıýdjetten bólinetin qarajat kólemi de jyl sanap artyp keledi. «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda sońǵy 4 jylda 1 795,0 mln teńgege 111 nysan kúrdeli jáne aǵym­daǵy jóndeýden ótse, bıylǵy jyly oblystyq bıýdjetten 242,5 mln teń­ge bólinip, 29 nysanda kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeý jumystary júr­gizilýde. Oblystyq qazaq drama teatry­nyń 80 jyldyǵy qarsańynda kóp jyldan beri jóndeý kórmegen teatr ǵımaratyna 526,0 mln teńgege kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilip, el ıgiligine paıdalanýǵa berildi. – Árıne, mádenıet salasynyń myń san tirligi bar. Kún saıyn eń kemi bir is-shara uıymdastyrylyp jata­dy. Solardyń keıbirine toqtala ketseńiz. – Urpaqtan urpaqqa asyl mura bolyp jalǵasyp kele jatqan qundy qazynamyz – ulttyq ónerimiz ben máde­nıetimizdi ulyqtap, nasıhattaý jáne odan ári jańartý jolynda kóp­tegen jumystar atqarylýda. Atap aıtar bolsaq, Jambyl Jabaevtyń 170 jyldyǵyna arnalǵan «Tyńda, dala, Jambyldy!» respýblıkalyq jyrshy-termeshiler baıqaýy, el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnalǵan «Bir óleń, bir áýen» atty jergilikti aqyn, sazgerlerdiń shyǵarmashylyq keshi, aqyn Serik Tomanovtyń 60 jyl­dyǵyna oraı «Adasyp júrgen aqbóken edim» atty respýblıkalyq jastar ara­syndaǵy jyr músháırasy, «Uly Dala sazy» respýblıkalyq dástúrli mýzyka festıvali jáne Jýaly aýdanynda «Án-jyrym saǵan, týǵan el!» atty II halyqaralyq Altynbek Qorazbaev atyndaǵy án konkýrsy ótti. Sonymen qatar, M. Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynyń 90 jyldyq mereıtoıy aıa­synda Jambyl oblysynda gastrol­dik saparda boldy. Atalǵan ujym T.Rysqulov aýdanynda «Syǵan serenadasy» qoıy­lymyn, Jambyl oblystyq qazaq drama teatrynda, Sarysý aýdanynda «Sultan Beıbarys» tarıhı qoıylymyn sahnalap, ónersúıer qaýymnyń ystyq yqylasyna bólendi. Sondaı-aq, oblystyń shalǵaıda orna­las­qan eldi mekenderinen jańa talanttar­dy tabý, olarǵa qoldaý kórsetý maqsatynda barlyq aýdandar men Taraz qalasynda «Jańa esim-2016» oblystyq kastıngi ótti. Kastıngke aýdandar men Taraz qala­sy­nan 300-ge jýyq ónerpaz qatysty. Al aldaǵy ýaqytta «Jambylym – án besigim» atty jergilikti sazger­lerdiń oblystyq baıqaýy, Y.Dúkenuly atyndaǵy «Jezkıik» atty III respýb­lıkalyq qobyzda oryndaýshylar konkýrsy, el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy­na oraı Astana qalasynda «Qýatty óńir – qýatty Qazaqstan» atty Jambyl oblysynyń kúnderi, K.Ázirbaev atyn­daǵy VIII respýblıkalyq «Shyrqa, daý­sym!» ánshiler konkýrsy, «Teatr kz» ob­lystyq festıvali, «Jambyl jaý­hary» atty vırtýaldy baıqaý jáne bas­qa da sharalar ótkizý josparlanyp otyr. – Jambyl jeri ónerli jandarynyń kóptigimen erekshelenedi. Jergilikti ónerpazdar, jyrshy-termeshilerdiń shyǵarmashylyǵy qalaı nasıhattalýda? – Moıynqum aýdanynyń týmasy, aqyn-sazger Bolatbek Ábishevtiń shyǵar­mashylyǵyn óńir jurtshylyǵyna nasıhattaý maqsatynda oblystyq drama teatrynda aqynnyń shyǵarmashylyq keshi uıymdastyryldy, osy baǵytty ustanyp jergilikti aqyn, sazger, jyrshy-terme­shiler sııaqty ónerpazdardyń shyǵar­mashylyq keshterin ótkizý jalǵasyn tabatyn bolady. Ábdimomyn Jeldibaev pen Aıaz Bet­baevtyń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan kúıshi, jyrshy-termeshilerdiń oblys­tyq baıqaýy ótkizilip keledi. Ústimiz­degi jyly Qazaqstannyń eńbek sińir­gen qaıratkeri B.Álibaıdyń qolóner kórmesi Merki aýdandyq mýzeıinde joǵary deńgeıde ótkizildi. Kórmege sheberdiń qundy 25 zergerlik buıymy qoıylyp, mýzeı qoryna zergerlik búıymdar toptamasyn syıǵa tartý etti. Sondaı-aq, eki márte Sosıalıstik Eńbek Eri Jazylbek Qýanyshbaevtyń 120 jyldyǵyna oraı Moıynqum aýdanynda «Jer tarıhy – el tarıhy» atty ólketaný tarıhı-qujattyq kórme jáne dóńgelek ústel otyrysy uıymdastyryldy. Oblysta mádenıet salasyndaǵy shy­ǵarmashylyq odaqtarmen tyǵyz baılanysta jumys isteý jolǵa qoıylǵan. Jambyl oblysy ákimdigi­niń qoldaýymen Qazaqstan Teatr qaıratkerleri odaǵymen jumystar júr­giziledi. Sýretshilerdi qoldaý maq­satynda oblystyq kórme zalynda jergilikti sýretshilerdiń kórmeleri ótkizilip turady. – Árıne, oblys ortalyǵynyń tynys-tirshiligi bólek. Al aýdan­dardaǵy mádenıet oshaqtarynyń jaǵdaıy qalaı? – Oblysta «halyqtyq», «úlgili» ataǵy bar ujymdardyń sany – 46, bıyl­ǵy kezekti ataqtaryn qorǵaý attestat­taýy­na jańadan 14 ujym­nan usynys tús­ti, onyń 8-i qaladan, 6-ýy aýdan­dardan. Tájirıbe almasý arqyly halyq teatr­larynyń ónerlerin jetildirý, jandandyrý, shyǵarmashyl jastar men halyq teatrlaryna kóptep qatysýyna yqpal etý maqsatynda halyq teatrlary arasynda oblystyq «Teatr kz» festıvali jylda ótkizilip keledi. Sonymen qatar, byltyr aýyl turǵyndarynyń rýhanı suranystaryn qanaǵattandyrýda jyl boıy atqarylǵan jumystarynyń qorytyndysy shyǵarylyp, nátıjesinde oblys ákiminiń arnaıy júldesi jarııa­landy. Shý aýdany úzdik dep tanylyp, bas júlde «GAZel» avtokóligin ıelendi. Al qalǵan aýdandar­ dybys kúsheı­tkish apparatýralar aldy. Bul basqarma tarapynan máde­nıet jáne óner mekemeleri­niń materıaldyq-teh­nıkalyq bazasyn jaqsartý, qoldaý kórsetý bolyp tabylady. Osy oraıda, 2015 jyly Halyq­aralyq TÚRKSOI uıymynyń uıym­dastyrýymen Daǵystan Respýb­lıka­synyń Mahachqala qalasynda ótken «Kaspıı – berega drýjby» atty III ha­lyq­­aralyq festıvaline Shý aýdany­nyń «Ásem áýen» folklorlyq toby qaty­syp laıyqty marapattaldy. – Al tarıhı-mádenı muramyzdy saqtaý, nasıhattaý jumystary qan­daı dárejede? – «Tarıhı mura – baǵa jetpes qazy­na» deıdi dana halqymyz. Kóneniń kózi, órkenıetimizdiń ózegi – tarıhı jádigerlerimiz. Qazirgi tańda oblysta 3 365 tarıh jáne mádenıet eskert­kishi bar. Onyń ishinde 741 tarıhı-mádenı eskertkish memlekettik tizimge alynǵan. Tarıhı-mádenı nysandardy saqtaý jáne qalpyna keltirý maqsatyndaǵy ǵylymı-zertteý jumystary barysynda oblystyń barlyq aýdandarynyń jáne Taraz qalasynyń eskertkishter jına­ǵy shyqty. 2014 jyly IýNESKO-nyń «Búkilálemdik mádenı mura» tizbesi­ne Jambyl oblysynda ornalasqan Aqtóbe (Balasaǵun), О́rnek, Qulan, Qostóbe qalashyqtary jáne Aqyrtas kesheni engizildi. 2011 jyldan bastaý alǵan «Ejelgi Taraz» qalashyǵyn­da arheologııalyq qazba jumystary júrgizilip, birshama nátıjelerge qol jetkizildi. – Mádenıet salasynda da kadr máselesi bar ma? – Mádenıette de kadr tapshylyǵy bar. Alaıda, bilimi bar jas mamandardy jumysqa tartý, mamandyǵy saı emes nemese orta bilimdi, sondaı-aq, zeınet jasyndaǵy qyzmetkerlerdiń ornyn toltyrý maqsatynda jumys­tar júrgizilýde. Oblystaǵy mádenıet mekemelerinen qajetti mamandar týraly aqparat turaqty alynyp turady. «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy aıasynda sońǵy 3 jylda 43 jas maman tartylsa, olardyń 19-yna 2 163,0 myń teńge kóterme járdemaqy jáne 10-yna 26 932,0 myń teńge kóleminde  turǵyn úı satyp alýǵa áleýmettik kómek kórsetilgen. Al bıylǵy jyly 6 maman qabyldanyp, onyń 1-eýine 148 470 teńge kóterme járdemaqy berilgen. – Jalpy mádenıet mekemeleriniń kásibı damýy men qyzmetine toqtalyp ótseńiz. – Mádenıet mekemeleriniń kásibı damýy men halyqtyń mádenıet salasy qyzmetiniń sapasyna qanaǵattaný deńgeıin arttyrý barysynda atqarylǵan jumystarǵa toqtalar bolsaq, oblys teatr­lary 34 myń 724 kórermenge 256 qoıylym usynyp, repertýarlaryn tolyqtyrý maqsatynda ár túrli janrda 8 jańa qoıylym sahnalady. Sol sııaqty Jambyl oblystyq fılarmonııasy ujymy da jyl basynan beri  ótken barlyq merekelerge atsalysyp kórermen kóńilinen shyqty. Esepti kezeńde atalǵan ujym 139 konsert uıym­dastyryp, ony 65 myńnan astam kórer­men tamashalady. Búgingi tańda oblysta 7 mýzeı halyq­qa qyzmet kórsetedi. Jyl basynan beri 96 myńǵa jýyq eksponatty otyz myńdaı kelýshi kórdi. Bir myńnan astam ekskýrsııa, túrli taqyryptarda 230 kórme uıymdastyryldy. Jalpy alǵanda, keler urpaqtyń rýhanı baılyǵyn damytyp, estetıkalyq talǵamyn joǵarylatý, ultjandylyq­qa, adamgershilikke patrıottyq rýhta tárbıeleý maqsatynda atqarylyp otyrǵan jumystar jalǵasyn taba beredi. Áńgimelesken  Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan» TARAZ