Toǵyz ulttyń balasyn baýyryna basqan januıa

Bulandyǵa saparymyzda eki jasar búldirshin Karınanyń týǵan kún toıynyń kýágeri boldyq. Serik jáne Jańylǵan Ákimbaevtar asyrap alǵan qyzy Álııadan kórgen nemeresiniń qýanyshyn júrek tórindegi aıryqsha mereke retinde atap ótti. Buǵan qosa Jaqsy aýdanynan asyrap alǵan aǵaıyndy eki balanyń kishisi Ádil­bektiń bıyl birinshi synypqa barýy toı saltanatyn asyra túskendeı. Kottedj úıdiń shańyraǵy shat­tyqpen shalqydy. Kórshi-qolań, aǵaı­yn-týysty bylaı qoıǵanda, búgingi kúni baýyryna basqan on úsh balanyń bári án aıtyp, bı bıledi. Karınaǵa syı-syıapattar da jasalyp jatyr. Al, biz úshin Ákimbaevtar tárbıesindegi toǵyz ulttyń balasy óz ulysynyń án-jyryn qalyqtatqandaǵy jyly sezimniń áseri bólek edi. Karına men Ádilbektiń qýanyshyna qazaq, orys, ýkraın, moldovan, nemis, syǵan, chývash tilderinde án terbetilgenine sener-senbesimizdi bilmedik. Týǵan kún dýmanynyń otyn qyzdyrǵan keshegi syǵan bala Nıkolaı Ivanovtyń eki sábıin ala kelgenine jan-dúnıeńiz eljireıdi. Iá, toǵyz ulttyń balasyn terbetken shańyraq jarastyǵy kim-kimdi bolsyn tebireniske bóleıtini anyq. Myrza júrek jandar bul qadamǵa qalaı bardy? Batyldyqqa bastaǵan qandaı qasıet dersiz. Qarapaıym ǵana eńbek adamdary Serik pen Jańylǵanǵa aýyr da jaýapty júkti arqalarlyqtaı erliktiń qajeti bar ma edi? Osynaý sansyz suraqtyń jaýaby bireý ǵana – meıirimdilik, jadaý kóńildi jadyratýdy ulyqtaıtyn azamattyq paryz. Jańylǵan jar tańdaýda jańylmaǵan eken. Ony myna­dan da ańǵarýǵa bolady. Jańa­aýyldyń Serigi men Makın qalasynyń Jańylǵany úı­len­gen kezde kórshileri qolaı­syzdaý bolypty. Kúndelikti urys-janjal, eki balanyń shyr­qyraǵan daýysy jas jubaı­lardy úrpıtip tas­taı­tyn. Aqyry álgi «ata-ana» qos ulynan bezip, basy aýǵan jaqqa bezip ketken. Bular jasóspirimderdi úıine kirgizip, tórinde mápeledi. Olardy eshkim izdemegen, suraý salynbaǵan. «Balalardy biz asyrap aldyq» dep Ákimbaevtar da aıtpaǵan. Qaǵıdatymyzǵa jat nárse edi ǵoı bul. Mine, qazir keshegi jáýdirkózder zińgitteı jigit boldy. Úılengen, el ishinde abyroısyz emes kórinedi. Izgilikti qaster tutatyn otba­sy­nyń ónegesi juǵysty bola­tynyna áýesiń keledi. Mynany qarańyz. Ákimbaevtardyń uly Baýyrjan anaý bir jylǵy qytymyr qysta dalada tońyp júrgen toǵyz jasar Stanıslav Klımentevti úıge ózimen birge erte kelipti. Múgedek eken. «Munyń qalaı?» deıtin bular emes. Sol Slava 25 jasqa deıin osy bir jyly uıada júripti. Qa­zir úzbeı habarlasyp tura­tyn kórinedi. Aýdan ortalyǵy Makın qalasynda 2004 jyly oıǵa qon­b­aıtyn oqıǵa boldy. Jetim balalar úıi jabyldy. Jáý­dir­kózderdiń kóbisi oblys­tyń ózge aımaqtaryndaǵy osy taqylettes mekemelerge jó­nel­tilip jatty. Úırenisken ortadan jyraqtaýdyń qan­sha­lyqty aýyrlyǵyn sýrettep ja­týdyń qıyndyǵy men taý­­qy­metin baǵamdaı berińiz. Osy­n­daı kúnderdiń birinde Jańyl­ǵan kúıeýi Serikke tosyn usy­nys jasaǵan. «Balalardy pat­ronattyq tárbıege alaıyq» deıdi. Otaǵasy oılanyp qalǵan. Oılanatyndaı jaǵdaı. Jańylǵan úı sharýasynda, ózi I dárejeli múgedek retinde azyn-aýlaq qana aqsha alady. «Aqyldasaıyq» dedi. Ońaı sharýa emes eken. Osy jyly ǵoı «Bóbek» qorynyń tóraıymy Sara Alpysqyzy Nazarbaevaǵa hat jazylǵany. Kózqaras ózgere bastady. Jergilikti «Nadejda» baspanasynan eki balany qam­qorlyqqa aldy. Aýdan ákim­digi erekshe bastamany yqy­lastana qoldady. Jyly qonysqa alǵashqy bolyp qanat qaqqan Rýslan Baıan­dınov pen Ermek Ábdi­rashıtov boldy. Al, 2006 jyly Aqkól balalar úıinen alty jasóspirim keldi. Sondaı-aq, 2009 jyly olardyń qataryna Aqkólden taǵy da bes bala qosyldy. Bulardyń barlyǵy da Qazaqstannyń «Neke jáne otbasy» Zańynyń 120-babyna sáıkes jasalǵan kelisimshart negizinde tárbıege alynǵan edi. Bulandy aýdanynyń ákim­digi 2008 jyldyń 14 jel­toq­­san­daǵy sheshimimen jáý­dir­­kózder taǵdyryna nem­quraı­dy qaraı almaıtyn asyl jan­dar jumysyn jeńil­detý maq­satynda kottedj úlgi­s­in­degi úıdi bólgenine myń da bir rahmet aıtý qajet. Bul móltek aýdannyń «Bola­shaq» ata­latynyna da rıza bola­syz. Jalpy, sońǵy on­shaq­ty jyl aralyǵynda Ákimbaev­tar otbasynda 39 bala tárbıe­lengen eken. Olardan 18 nemere súıip otyr. Qazir birshamasy mektepti bitirip, oqýlaryn jalǵastyrýda. Máselen, Vıktor Nıkolaıchýk Kókshetaýda pro­grammıster kýrsyn bitirip, Shýche qalasyndaǵy kolledjde qonaqúı jáne meıramhana bıznesi mamandyǵy boıynsha oqyp jatsa, Evgenııa Smaǵulova bolashaq zańger. Joǵaryda aıtylǵan kishkene Karınanyń anasy Álııa Smaǵulova oblys or­ta­lyǵynda bank operatory ma­man­dyǵymen qyzmet atqarýda. Ákimbaevtar asyrap alǵan úlken qyzy Álııany aına­lyp-tolǵanýdan jalyqpaıty­ny da jarasymdy kórindi. О́ıtetindeı jóni bar eken. Otbasyndaǵy tuńǵysh qyz uzatý toıy Álııa­men baı­lanystyrylady. Qýa­nysh ıe­leri halyqtyq dás­túr­degi quda­lyq ótkizdi, qyz jasaýyn jaınatyp jasady. Bular­dyń barlyǵy Jańylǵan apa­nyń meıir-shapaǵatyndaǵy qyzdardyń qolymen tigilip, kestelengen. Kókshetaýdaǵy quda­larymen barys-kelis úzil­gen emes. Sondaı-aq, Baqtııar da erjetip, 21-ge kelip otyr. Olardyń Jańylǵan anasymen ońasha áńgimeleri kóbeıip bara jatqanyn jaqsy yrymǵa bas­taıdy Sákeń. Baqyty ashylsyn degen tilekke biz de qosylamyz. Osy oraıda, myna bir máse­leni aıta ketýdiń taǵyly­my bar ekendigi daýsyz. Tártip boıynsha patronattyq tár­bıe kámeletke tolmaǵan bal­ǵy­n­dardy qamtıdy. Odan keıin tirkeýden shyǵarylyp, qan­daı da bir áleýmettik kómek ataýly toqtatylady. Al jyl­dar boıy jyly uıaǵa, áke-shesheniń qamqorlyǵyna baýyr basyp qalǵan balalardy «óz kúnińdi óziń kórdiń» yńǵa­ıy­men jyraqtatyp jiberý júrek­terge jara salatyny jasyryn emes. Ákimbaevtar otbasy mundaıdan alys eken. Eresek uldary men qyzdary áli kúnge shattyq shańyraǵynan alystaı qoımaǵan. Eńbekqor, yntymaqty, baýyrmal orda­nyń qyzyǵy kóbeıe tús­ken. Ýnıversıtet, kolledj­de­gi­lerdiń kıim-ke­shegi men as-sýy Ákimbaevtar moınyn­da. Tipti, kolledjdiń 4-kýrsyn­daǵy Evgenııanyń 82 myń teńgelik oqý aqysyn úz­beı tólep keledi. Bárinen buryn taǵ­dyr tolqynyndaǵy jan­dar­dyń óz uıasyna, qadirli ákesi men anasyna, qymbatty baýyrlaryna asyǵyp, qýana qaýyshýy aıtyp jetkizgisiz baqyt dep esepteımiz. Dýman­dy ortanyń qut-berekesi sarqyl­maıtyny da sondyqtan. «Úlkennen ónege» demekshi, mektep jasyndaǵy balalar aǵa-apalarynyń jaqsy atyn jarqyratýdy paryz sanaı­dy. Aýdandyq bilim bólimi­niń bas mamany Tatıana Mak­sımova Ákimbaevtar shańy­ra­ǵyndaǵy Vıtıa Ahpıarovtyń, Petıa Borısıýktiń, Sasha Koval­chýk­tiń, Alesha Kýrılınniń, Alek­seı, Tolık, Gena Vezdes­kıı­diń qazaq synybynda oqı­tynyn, qalǵan alty balanyń mektep-gımnazııanyń úzdikteri ekendigin aıtady. Barlyǵy da memlekettik tilde erkin sóı­leıdi (árqaısysynyń qazaq­sha aty bar). Buǵan qosa Gena (Ǵabıt) qazaq kúresinen ob­lystyq, respýblıkalyq ja­rys­tardyń júldegeri, Rýslan Baıan­dınov ta bilekti jigit. Ekeýi de sport sheberligine kandıdat. Er­megi alaquıyn fýtbolshy eken... – Munyń barlyǵyn kórinip qalý úshin istep júrgen joqpyz, – deıdi Serik Ákimbaev. – Bul – bizdiń adamgershilik paryzymyz. Jaqsylyqqa jaqyn bolý adamǵa qýat beredi. Múgedekpin dep otyratyn jaǵdaı joq mende qazir. Aqmola oblysy bo­ıynsha múgedekter qoǵamynyń tóraǵasy, «Bulandy» korpora­tıvti qorynyń prezı­denti sııaq­ty qoǵamdyq jumys­tarym bar. Osyǵan baılanysty mem­le­kettik qamqorlyqqa da rızamyz, eńbegimiz eskerýsiz emes. Alǵash atalyp ótken «Otbasy kúninde» Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqalyqova qatysqan saltanatta bolyp, syı-syıapat aldyq. «Altyn júrek» dıplomynyń ıegerimiz. Almatydan «Halyqtyq batyr» jobasynyń jeńimpazy atanyp keldik. Bıyl oblystyq «Me­reıli otbasy» Ulttyq baı­qaýynyń eń joǵary tuǵy­ryna kóterildik. Zaıybym Jańylǵan Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HIH sessııasyna delegat bolyp saılandy. Balalar jazǵy demalys lagerlerine birinshi kezekte joldama alyp júr. Bul bizdiń kóp balaly, kóp ultty otbasymyzdyń ortaq qýanyshy. Halqymyzda «Balanyń mań­daıynan sıpasań, kún kúlip turady», «Jetimniń alǵy­syn alǵan eki dúnıeniń jaq­sy­lyǵyna bólenedi» degen ádemi paıym bar. Munyń ózi ómirden týǵan ǵaqlııa. Erteńimizdiń eńseli bolýy da osyndaı asyl qasıetterden órbıtini haq. Baqbergen AMALBEK, «Egemen Qazaqstan» Aqmola oblysy, Bulandy aýdany